II SA/Po 379/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska - Tylewicz (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...]

Prezydent Miasta [...], decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., nr [...], odmówił [...] (dalej: skarżącemu) przyznania zasiłku stałego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, organ wskazał, że skarżący, w dniu [...] grudnia 2018 r. złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o przyznanie zasiłku stałego i celowego. Podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] stycznia 2019 r. ustalono, że skarżący oczekuje pomocy w formie zasiłku stałego oraz zasiłku celowego na pokrycie kosztów badania krwi. Organ wskazał, że w wyniku przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego ustalono, że orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do [...] grudnia 2020 r. Ustalono, że dochód rodziny skarżącego stanowi zasiłek pielęgnacyjny skarżącego w wysokości [...] zł oraz emerytura z dodatkiem pielęgnacyjnym matki skarżącego w kwocie [...]zł. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, a na osobę - [...] zł. Organ wskazał, że zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm., dalej: ustawy o pomocy społecznej), zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj. [...] zł. Organ stwierdził, że dochód rodziny skarżącego przekracza ww. kryterium dochodowe o [...] zł; zatem nie ma podstaw prawnych by zasiłek stały mógł być przyznany. W dniu [...] lutego 2019 r., skarżący złożył odwołanie od decyzji organu I instancji wskazując, że nie gospodaruje wraz z matką. W treści odwołania skarżący wskazał także na pogorszenie się stanu zdrowia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] marca 2019 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, Kolegium wskazało, że dochód uzyskany przez rodzinę skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku przekraczał kryterium dochodowe. Organ II instancji, ustosunkowując się do podniesionej dopiero w odwołaniu kwestii braku prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z matką wskazał, że sytuację rodzinną skarżącego ustalono w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy i sam odwołujący swoim podpisem potwierdził, że podane w wywiadzie informacje są zgodne z prawdą. W ocenie Kolegium, trudno zatem dać wiarę twierdzeniom skarżącego, podniesionym po wydaniu decyzji, o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...], skarżący wskazał, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją przede wszystkim w punkcie dotyczącym jego gospodarowania z matką (a co za tym idzie, ich wspólnych dochodów). Skarżący stwierdził, że jest to nieprawda, gdyż tylko wspólnie mieszkają a skarżący użytkuje jeden mały pokój. Skarżący wskazał nadto, że pracownik MOPS-u był do niego uprzedzony i dał mu do podpisania dokument, z którym ze względu na zły stan zdrowia nie zdążył się dokładnie zapoznać. Pismem z dnia [...] kwietnia 2019 r., złożonym w odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie, skarżący wnosił o przyznanie mu świadczenia w postaci zasiłku stałego. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Kryterium dochodowe określone zostało w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdzie wskazano, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej" (pkt 1), osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie" (pkt 2), rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" (pkt 3) - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Słowniczek zawarty w art. 6 ustawy o pomocy społecznej wskazuje, że dochód na osobę w rodzinie to dochód rodziny podzielony przez liczbę osób w rodzinie (pkt 3), dochód rodziny to suma miesięcznych dochodów osób w rodzinie (pkt 4), osoba samotnie gospodarująca to osoba prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe (pkt 10), a rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (pkt 14). Z powyższego przepisu art. 37 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wynika, że dla przyznania zasiłku niezbędne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, tj. niezdolności do pracy oraz kryterium dochodowego. Z wykładni językowej przywołanego przepisu wynika, że oba te kryteria muszą zostać spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie organy stwierdziły, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego przekracza kryterium dochodowe i na tej podstawie odmówiły skarżącemu świadczenia. Organ stwierdził, że dochód rodziny skarżącego przekracza ww. kryterium dochodowe o [...] zł, zatem nie ma podstaw prawnych by zasiłek stały mógł być przyznany. W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organów nie znajdowało pełnego oparcia w materiale dowodowym sprawy. Wprawdzie w aktach znajduje się kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego ze skarżącym, a w dokumencie tym wskazano jako osoby tworzące rodzinę: skarżącego oraz jego matkę i w związku z tym, zsumowano uzyskiwane przez nich dochody, otrzymując łączną kwotę [...]zł. Skarżący oświadczył, że zapoznał się z treścią przeprowadzonego z nim rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz że podane w nim informacje są zgodne z prawdą. Skarżący potwierdził również, że jest świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Jednakże w odwołaniu od decyzji Prezydenta [...] skarżący podniósł, że nie gospodaruje wspólnie z matką. Przed sądem skarżący dodatkowo wyjaśnił, że matka pokrywa jedynie koszty utrzymania mieszkania, a on sam utrzymuje się ze swoich oszczędności i z zasiłku pielęgnacyjnego. Wywiad środowiskowy (jak i jego aktualizacja) jest szczególnym dowodem w sprawie osoby korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, który niewątpliwie jest sporządzany we współdziałaniu z osobą zainteresowaną i ma charakter obligatoryjny. Waga tego dowodu wyraża się w treści art. 11 ust. 2 oraz 107 ust. 4a) u.p.s., które zawierają sankcję w postaci odmowy udzielenia pomocy lub uchylenia decyzji przyznającej pomoc w przypadku braku wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu (tak, między innymi, WSA w Gdańsku w tezie wyroku z 9 lutego 2017 r. sygn. III SA/Gd 870/16 i NSA w tezie wyroku z 7 marca 2017 r. sygn. To na stronie ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s. mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Zatem żeby otrzymać pomoc społeczną, należy w tym kierunku powziąć pewne wysiłki. Zaś pierwszym wysiłkiem, jaki powinien uczynić ubiegający się o pomoc społeczną jest udzielenie organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej. Należy jednak zauważyć, że w wypełnionym podczas wywiadu środowiskowego kwestionariuszu nie zawarto informacji dotyczących oszczędności skarżącego, ani jego szczegółowych relacji finansowych z matką. Nie ustalono także, komu przysługuje tytuł prawny do mieszkania, a co za tym idzie, kto jest zobowiązany do pokrywania kosztów związanych z jego utrzymaniem. Nie wiadomo, kto w rzeczywistości mieszkanie to zajmuje. Nie może tu umknąć uwadze, że sam skarżący udziela w tym przedmiocie różnych informacji. Nade wszystko jednak nie wiadomo, jaką definicję wspólnego gospodarstwa organy przyjęły jako podstawę swojego rozstrzygnięcia. Wspólne zamieszkiwanie bowiem definicji tej z pewnością nie wyczerpuje. Organ nie wyczerpał możliwości dowodowych, zawartych w przywołanych przepisach, w celu ustalenia sytuacji skarżącego i jego relacji z matką. W szczególności nie odebrał oświadczenia majątkowego od skarżącego i jego matki, ani nie zażądał od nich wyjaśnień dotyczących wspólnego zamieszkiwania i prowadzenia wspólnego gospodarstwa. Zwrócić należy uwagę, że dochody deklarowane przez skarżącego to jedynie zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł. Trudno przyjąć by mogła być to kwota pozwalająca skarżącemu na prowadzenie odrębnego gospodarstwa domowego, należy więc wyjaśnić, skąd czerpie on środki na zaspokojenie podstawowych potrzeb. W związku z powyższym przedwczesnym było zliczenie przez organ dochodów uzyskiwanych przez skarżącego, tj. kwoty [...]zł i przez jego matkę, tj. w kwocie [...]zł i ustalenie na tej podstawie, że dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi [...] zł a tym samym przekracza kryterium dochodowe, co byłoby wystarczającą przesłanką do odmowy wnioskowanego świadczenia. Obowiązek poszukiwania dowodów przez organ nie jest nieograniczony, jednakże w omawianej sprawie, poprzestając jedynie na wywiadzie środowiskowym, organy obu instancji nie wyczerpały nawet podstawowych środków dowodowych, jakimi dysponują w zgodzie z powołanymi już przepisami. Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie naruszyły tym samym obowiązki wynikające z art. 7, 77, 80 i 84 k.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd przyjął, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta [...] zostały wydane z naruszeniem prawa mającym wpływ na wynik sprawy, a w związku z tym - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/w zw. z art. 135 p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.