II SA/Po 356/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi W. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 18 stycznia 2023 r., nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 497,- (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z dnia 18 stycznia 2023 r., nr [...], Wójt Gminy [...] odmówił przyznania W. M. (dalej również jako: "wnioskodawca" albo "skarżący") dodatku węglowego. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że Wójt, na podstawie zgromadzonych w sprawie informacji, zawartych we wniosku o dodatek węglowy oraz na podstawie danych uzyskanych z rejestrów publicznych ustalił, że źródło ogrzewania znajdujące się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy zostało zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków w dniu 09 czerwca 2022 r. ze wskazaniem, iż głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest: kocioł na paliwo stałe zasilany drewnem kawałkowym. Po 11 sierpnia 2022 r. deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw została skorygowana, tzn. dokonano zmiany w zakresie: rodzaju stosowanych w kotle paliw stałych. W deklaracji dopisano, że kocioł na paliwo stałe zasilany jest również węglem i paliwami węglopochodnymi. Mając powyższe na względzie Wójt Gminy [...], decyzją z dnia 21 października 2022 r. odmówił wnioskodawcy przyznania wnioskowanego świadczenia, jednak decyzja powyższa została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. Ponownie rozpoznając sprawę Wójt nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowisko, wyjaśniając, że w sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 2 ust. 15g ustawy z dnia 05 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm., dalej również jako: "ustawa"). W ocenie Wójta, przepis powyższy został wprowadzony przepisami ustawy z dnia 27 października 2022 r. i umożliwia przyznanie dodatku również gdy źródło ogrzewania zostało wpisane/zgłoszone do CEEB po 11 sierpnia 2022 r. lub w ogóle nie zostało wpisane/zgłoszone zostało do CEEB. Jednakże znowelizowane przepisy w dalszym ciągu nie przewidują możliwości przyznania dodatku w przypadku, gdy po 11 sierpnia 2022 r. dokonano modyfikacji złożonej deklaracji CEEB, która to modyfikacja stworzyła możliwość uzyskania dodatku węglowego. W przedmiotowej sprawie źródło ogrzewania nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r., gdyż źródło ogrzewania znajdujące się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy zostało zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków dnia 09 czerwca 2022 r., a korekta deklaracji została dokonana w dniu 11 sierpnia 2022 r. Zastosowanie przepisu art. 2 ust. 15g ustawy jest uzależnione od faktu niezłożenia deklaracji do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w przedmiotowej sprawie organ był zobowiązany wziąć pod uwagę stanu faktyczny, który wynika z deklaracji złożonej do centralnej ewidencji emisyjności budynków wraz z ewentualnymi aktualizacjami tej deklaracji złożonymi najpóźniej do dnia 11 sierpnia 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w wyniku rozpoznania odwołania W. M., decyzją z dnia 03 kwietnia 2023 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 18 stycznia 2023 r. podtrzymując argumentację zawartą w decyzji organu I instancji. W. M., reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję podnosząc zarzuty naruszenia: 1. art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, dalej jako: "K.p.a."). w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy o dodatku węglowym poprzez błędną ocenę materiału dowodowego polegającą na uznaniu, iż skarżący nie ma uprawnień do przyznania dodatku węglowego, kiedy ze złożonej deklaracji oraz późniejszej korekty wynika wprost, że wskazane źródło ogrzewania jest objęte przyznaniem powyższego dodatku; 2. art. 2 ust. 15 g ustawy o dodatku węglowym poprzez błędną interpretację polegająca na uznaniu, iż korekta deklaracji złożona po 11 sierpnia 2022 r. uniemożliwia przyznanie dodatku węglowego, bowiem wprowadzona nowelizacja ustawy obejmuje wyłącznie osoby, które nie dokonały zgłoszenia w ogóle. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 02 czerwca 2021 r., wydanego na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327). Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 05 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym. Stosownie do art. 2 ust. 1 tej ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.). Zgodnie z art. 2 ust. 9 u.d.w. wniosek o wypłatę dodatku węglowego składa się w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. Wnioski o wypłatę dodatku węglowego złożone po dniu 30 listopada 2022 r. pozostawia się bez rozpoznania (ust. 10). Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca - 1 września 2022 r. - złożyła wniosek o wypłatę dodatku węglowego. Deklaracja dotycząca źródeł ciepła i źródeł spalania paliw została złożona przez skarżącego w dniu 09 czerwca 2022 r. W deklaracji tej - jako źródło ciepła - skarżąca wskazała kocioł na paliwo stałe przy stosowaniu - jako paliwa stałego – "drewna kawałkowego". W dniu 19 sierpnia 2022 r. skarżący skorygował deklarację zaznaczając - jako stosowane paliwo stałe – "węgiel i paliwo węglopochodne". Odmowa przyznania dodatku węglowego przez orzekające w sprawie organy została oparta o pierwotnie dokonany przez skarżącą wpis w bazie CEEB (w zakresie rodzaju stosowanego paliwa). Stwierdzono mianowicie, że wiążące dla sprawy są dane z deklaracji złożonej przed upływem ustawowego terminu (datowanego na 11 sierpnia 2022 r.), które w przypadku skarżąceego nie spełniają przesłanki określonej w ustawie – potwierdzają, iż faktycznym (dominującym) rodzajem stosowanego przez niego paliwa stałego do kotła jest "drewno kawałkowe". Orzekające w sprawie organy nie podjęły jednak żadnych czynności zmierzających do weryfikacji twierdzeń skarżącej. W aktach sprawy brak bowiem jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Stanowisko organów nie mogło zyskać akceptacji w świetle rozwiązań wprowadzonych do ustawy o dodatku węglowych na skutek kolejnych nowelizacji istotnych z punktu widzenia przedmiotu rozpoznawanej sprawy. Ustawodawca, mocą art. 50 pkt 1 lit. g ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. poz. 1967), obowiązującym od 20 września 2022 r., w art. 2 u.d.w. dodał ust. 15a w brzmieniu: "Dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności (podkreślenie Sądu): 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 1297, 1549 i 1768), 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 i 1265), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202 i 1692), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Zgodnie zaś z art. 52 ww. ustawy nowelizującej, do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie, prowadzonych na podstawie ustawy o dodatku węglowym, stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, co znajduje zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Jak wynika z przywołanego art. 2 ust. 15a ustawy weryfikacja wniosku o wypłatę dodatku węglowego ma charakter wszechstronny (otwarty) i nie polega wyłącznie na sprawdzeniu danych ujętych w centralnej ewidencji emisyjności budynków do dnia 11 sierpnia 2022 r. (tak: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 301/23; Baza NSA). Okoliczności faktyczne istotne dla ustalenia zaistnienia przesłanek warunkujących przyznanie dodatku węglowego mogą zostać tym samym ustalone nie tylko w oparciu o wymienione w art. 2 ust. 1 ustawy źródło informacji, lecz także przy wykorzystaniu innych środków dowodowych, o czym przesądza użyty w ust. 15a zwrot "w szczególności". Zwrócić należy także uwagę na kolejną nowelizację ustawy, dokonaną ustawą z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. poz. 2236), obowiązującą od 3 listopada 2022 r. Zgodnie z art. 31 ust. 1 tej ustawy, podobnie jak w przypadku przywołanej wyżej ustawy nowelizującej z dnia 15 września 2023 r., ma ona zastosowanie do postępowań w sprawie wypłaty dodatku węglowego wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie. Na skutek tej nowelizacji, w art. 2 ustawy - stosownie do treści art. 26 pkt 1 lit. b) - dodano ust. 15f i ust. 15g. W treści wprowadzonych regulacji określono, iż w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się (ust. 15f). Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji (ust. 15g). Jak trafnie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 05 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 210/23; CBOSA, które to stanowisko w pełni podziela Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie, z treści powołanych regulacji nowelizujących ustawy wynika jasno, że ich ratio legis sprowadza się do objęcia wsparciem w formie tego świadczenia jak największej liczby gospodarstw domowych. Powyższe odbywa się poprzez odformalizowanie procedury przy jednoczesnym zobowiązaniu organów administracji publicznej do dokładnego i wszechstronnego zbadania okoliczności faktycznych dotyczących osoby ubiegającej się o to świadczenie, a w szczególności do ustalenia rzeczywistego źródła ciepła wykorzystywanego w jej gospodarstwie domowym. Cel tych przepisów polega więc niewątpliwie na zapewnieniu jak najszerszego dostępu do przedmiotowego świadczenia pieniężnego gospodarstwom domowym, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. Nie sposób przy tym pominąć, że w świetle wspomnianych regulacji dodatek węglowy może zostać przyznany także osobie, która nie złożyła wniosku o jego wypłatę, a spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, o czym stanowi art. 2 ust. 15f tej u.d.w., jak również osobie, w przypadku której główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1, zgodnie z zapisem art. 2 ust. 15g tej ustawy. Nie budziło zatem wątpliwości Sądu, że dodatek węglowy tym bardziej może zostać przyznany osobie, która zgłosiła powyższe źródło ogrzewania do ewidencji w trybie korekty wcześniej złożonej deklaracji, nawet w sytuacji, gdy dokonała tego po dniu 11 sierpnia 2022 r., jak miało to miejsce na gruncie rozpoznawanej sprawy. W wyniku nadanego - na skutek omówionych wyżej nowelizacji - brzmienia przepisom ustawy o dodatku węglowym, ustawodawca obliguje organ orzekający do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego przez gospodarstwo domowe osoby ubiegającej się o dodatek węglowy, które to ustalenia winny zostać dokonane przy użyciu wszelkich dostępnych środków dowodowych (źródeł informacji), w sposób wnikliwy, dokładny i wyczerpujący, czyniący zadość zasadzie prawdy obiektywnej sformułowanej w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. W sprawie, mimo posiadania wiedzy o korekcie deklaracji wskazującej, jako źródło ciepła, kocioł na paliwo stałe zasilany paliwem stałym w rodzaju "węgla i paliwa węglopochodnego" oraz przedłożonej przez skarzącego faktury zakupu węgla, nie dokonano dalszych wyjaśnień w tym przedmiocie, czym naruszono ww. przepisy K.p.a. (także art. 75 § 1 i art. 80 K.p.a.). Organ winien dopuścić z urzędu dowody przemawiające za wyjaśnieniem sprawy, podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Przeprowadzone w sprawie postępowanie obarczone jest zatem wadami wynikającymi z naruszenia zasad i przepisów postępowania, w szczególności postępowania dowodowego. W świetle powyższego, nie można było podzielić stanowiska, że wiążące dla rozpoznania sprawy były jedynie dane z deklaracji złożonej przed upływem ustawowego terminu. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni wskazania wynikające z uzasadnienia wyroku i dokona powtórnej oceny przesłanek warunkujących nabycie przez skarżącego prawa do dodatku węglowego, a w przypadku wątpliwości przeprowadzi wywiad środowiskowy w trybie art. 2 ust. 15b ustawy, celem weryfikacji oświadczeń o wykorzystywanym źródle ogrzewania. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 265). Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 497;- zł, na co złożyło się: 480;- zł – opłata za czynności radcy prawnego reprezentującego oraz 17;- zł zwrotu opłaty od pełnomocnictwa.