II SA/Po 326/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2017r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. D. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lutego 2017r. Nr [...] w przedmiocie obowiązku sporządzenia i przedstawienia projektu budowanego zamiennego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. /-/ K. Witkowicz-Grochowska

Skarżąca S. D. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wniosła o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (k. 11 i 12 akt sąd.). W uzasadnieniu wniosku skarżąca argumentowała, że z powodu trudnej sytuacji materialnej prosi o umorzenie wszelkich kosztów sądowych. Ma studiującą córkę i nie ma środków na jej utrzymanie, pomagają w tym zakresie rodzice skarżącej. We wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu PPF skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dwiema uczącymi się córkami. Oświadczyła, że posiada dom jednorodzinny w budowie w miejscowości L. oraz samochód osobowy z 1992r. Nie posiada żadnych innych nieruchomości, oszczędności, wartościowych ruchomości, akcji, udziałów i obligacji. Nadto podała, że rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę jej męża w wysokości [...] zł oraz z dochodu z pracy dorywczej skarżącej w wysokości [...] zł, co łącznie wynosi [...]zł. netto miesięcznie. Skarżąca wyszczególniła stałe opłaty i zobowiązania: raty kredytów w trzech bankach: [...]zł; Internet [...] zł, prąd [...] zł, woda [...]zł, gaz [...] zł, paliwo [...] zł, wyżywienie i koszty bieżącego utrzymania 4 osobowej rodziny [...] zł oraz koszty utrzymania córki na studiach [...] zł. Skarżąca dołączyła kserokopię zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia jej męża, rachunków za prąd i wodę na nieruchomości w L., potwierdzenie transakcji spłaty rat kredytowych, opłaty za Internet, środków na utrzymanie córki. Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej skarżąca została wezwana, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, ze zm., dalej "P.p.s.a.") do osobistego uzupełniania wniosku poprzez przedłożenie dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. W odpowiedzi skarżąca podała, że nie posiada żadnych lokat, ani rachunków oszczędnościowych, prócz swojej nieruchomości nie posiada żadnej innej, nie prowadzi działalności gospodarczej, a także nie korzysta z opieki społecznej. Dołączyła kserokopię dowodu rejestracyjnego samochodu osobowego Opel Astra wyprodukowanego w 1992r., zeznania PIT z 2015r., z którego wynika dochód brutto męża skarżącej w wysokości [...]zł oraz za 2016r., z którego wynika dochód brutto w wysokości [...]zł. Przyznanie prawa pomocy w części osobie fizycznej (a taką osobą w niniejszej sprawie jest skarżąca) następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w koniecznych kosztach bieżącego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a.). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2006r., sygn. akt II FS 741/06). W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694). Należy, więc podkreślić, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy chociażby w części spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Dlatego instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawczyni powinna, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawczyni wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania, chociażby w części. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawczyni. W związku z tym, że przedstawione na formularzu dane okazały się niewystarczające dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwano ją do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w §4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz.U. z 2015r., poz. 1257). Oświadczenie majątkowe przedstawione przez skarżącą, zawarte w treści formularza o prawo pomocy, nie sprostało obowiązkowi wskazanemu w treści przepisu art. 252 §1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym wnioskodawcy. Wniosek o prawo pomocy nie zawierał, bowiem pełnej informacji dotyczącej braku zdolności do poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Pomimo wezwania w trybie przepisu art. 255 P.p.s.a. skarżąca nie wyjaśniła wątpliwości co do rzeczywistego stanu finansowego swojej rodziny. Nie wyjaśniła podnoszonych we wniosku okoliczności dotyczących jej dochodów z prac dorywczych, w odpowiedzi na wezwanie nie udzieliła żadnych dodatkowych oświadczeń w tym zakresie. Z istoty prawa pomocy wynika konieczność ustalenia wszystkich realnych dochodów członków rodziny i następnie kosztów jej utrzymania. Okoliczności te bowiem współkształtują rzeczywistą sytuacją finansową skarżącej i w konsekwencji jej osobiste możliwości poniesienia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Z zestawienia stałych kosztów i zobowiązań skarżącej w łącznej wysokości [...] zł wynika, że przewyższają one wszystkie zadeklarowana dochody rodziny ([...]zł. netto miesięcznie). Skarżąca wprawdzie podała, że w utrzymaniu córki na studiach pomagają jej rodzice, ale przelewu kwoty [...] zł dokonała skarżąca osobiście z własnego rachunku bankowego. Z doświadczenia życiowego wynika, że do podanych koszów utrzymania rodziny doliczyć jeszcze należy wydatki szkolne młodszej córki, koszty ubioru, obuwia, środków czystości i doraźnych leków. Skarżąca nie wyjaśniła z jakich źródeł te niezbędne wydatki ponosi. Skarżąca nie podała informacji o posiadanych rachunkach bieżących i o obrotach w okresie ostatnich 6 miesięcy. Ograniczyła się jedynie do wydrukowania poszczególnych transakcji o złożonych dyspozycjach przelewów, uniemożliwiając wgląd do swoich rachunków bieżących i obrotów dokonywanych na tych rachunkach. Zaznaczyć bowiem należy, że obroty na takim rachunku najpełniej obrazują wysokość rzeczywistych środków finansowych, jakimi skarżąca realnie dysponuje. Skoro skarżąca wydrukowała potwierdzenia transakcji z usługi bankowości elektronicznej, to miała pełną możliwość wydrukowania wyciągów z tych rachunku za dowolny okres, bez nadmiernej trudności i ponoszenia dodatkowych kosztów. Skarżąca pomimo wyraźnego wezwania uchyliła się od przedstawienia tej dokumentacji źródłowej, podając przy tym, że nie posiada żadnych lokat, ani rachunków oszczędnościowych. Skarżąca udostępniła jedynie taką dokumentację źródłową, która przedstawiała jej niekorzystną sytuację finansową, unikając przy tym wyjaśnienia wątpliwości, które pozwoliłyby ustalić jej rzeczywistą kondycję i płynność finansową oraz wysokość środków jakimi realnie dysponuje. Skarżąca nie wyjaśniła też, czy uzyskuje jakieś dochody z posiadanego majątku nieruchomego oraz jakie ponosi koszty związane z jego utrzymaniem. Z istoty prawa pomocy wynika bowiem, że nie przysługuje ono, gdy wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości. Posiadanie majątku nieruchomego pozwala, bowiem na osiąganie dodatkowych z niego dochodów, np poprzez jego wydzierżawienie lub wynajęcie lokalu. W tym zakresie, pomimo wyraźnego wezwania, skarżąca nie złożyła żadnych wyjaśnień. Ograniczyła się do podania, że ma dom w budowie – nie podała, czy aktualnie ponosi koszty jego wykończenia i w jakiej wysokości. Zauważyć przy tym należy, że na tej nieruchomości wykorzystywane są media w ilości wskazującej na jego bieżące użytkowanie. Wobec powyższego opierając się o treść formularza i jego uzupełnienie przyjąć należy, że złożone oświadczenia nie odzwierciedlają pełnej i rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej oraz jej rodziny. Brak rzeczywistej współpracy, ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, skutkować musi odmową przyznania tego prawa. Uniemożliwia, bowiem wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej skarżącej. Wobec powyższego niemożliwe okazało się ustalenie jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i majątkowa skarżącej, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie w istocie, jak w niniejszej sprawie, wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony, co skutkuje odmowa przyznania prawa pomocy (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; post. NSA z dnia 27 października 2011r., sygn. akt I GZ 170/11, www.cebois.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy należało oddalić. Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 w zw. z art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono, jak w postanowieniu. /-/ K. Witkowicz-Grochowska