II SA/Po 290/23

Dnia 15 grudnia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2023 roku sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lutego 2023 r., nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę 480 zł (słownie: czterystu osiemdziesięciu złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Przedmiotem niniejszej sprawy jest skarga A. K. (zwanego dalej "wnioskodawcą" lub "skarżącym") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "SKO", "Kolegium" lub "organem II instancji") z dnia 28 lutego 2023 r., nr [...]. W decyzji tej utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. (zwanego dalej "Prezydentem" lub "organem I instancji") z dnia 20 grudnia 2022 r., nr [...], znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego. Zaskarżona decyzja zapadła w oparciu o poniżej przedstawiony stan faktyczny i prawny. Dnia 3 listopada 2022 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. (zwanego dalej "MOPS") wpłynął wniosek skarżącego o wypłatę dodatku węglowego. Według MOPS, jest to drugi wniosek skarżącego w tej sprawie. Poprzednio otrzymał odmowę przyznania dodatku. Z treści wniosku wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zgodnie z deklaracją złożoną do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków, którą złożył niejaki J. K. w dniu 12 października 2022 r., w domu wnioskodawcy zainstalowane są dwa źródła: kocioł gazowy (c.w.u.) oraz kocioł na paliwo stałe – węgiel oraz drewno kawałkowe (c.o., c.w.u.). Dnia 25 listopada 2022 r. odbył się wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracowników MOPS. Ustalono, że wnioskodawca mieszka w domu jednorodzinnym, pod tym adresem są dwa odrębne lokale z dwoma osobnymi wejściami. Nie jest możliwe ustalenie odrębnych adresów. Wnioskodawca posiada współdzielone źródło ciepła ze swoimi rodzicami – Z. i J. małż. K. . Głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe, a tym paliwem jest węgiel kamienny oraz drewno kawałkowe do rozpalenia ognia. Decyzją z dnia 20 grudnia 2022 r., nr [...], znak: [...] Prezydent odmówił przyznania wnioskodawcy dodatku węglowego. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że przesłanką odmowy przyznania dodatku węglowego jest zaniechanie przez wnioskodawcę wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia odrębnego adresu dla jego lokalu. Nie została zatem spełniona przesłanka z art. 2 ust. 3c ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1692 z późn. zm., zwanej dalej "u.d.w."). Wnioskodawca złożył odwołanie od decyzji organu I instancji. Wnioskodawca podkreślił, że o konieczności wszczęcia postępowania administracyjnego o ustalenie odrębnego adresu dla jego lokalu dowiedział się dopiero w decyzji odmownej. Organ zataił przed nim to, aby nie przyznać jemu dodatku. W toku postępowania odwoławczego wnioskodawca złożył wniosek o ustalenie dla jego lokalu odrębnego adresu. Decyzją z dnia 28 lutego 2023 r., nr [...] Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji przywołał regulacje u.d.w. Wskazał następnie, że wypłata dodatku może mieć miejsce, gdy wnioskodawca potwierdzi chociaż, że złożył wniosek o ustalenie odrębnego adresu dla swojego lokalu. W sytuacji niemożności ustalenia takiego adresu, Prezydent mógłby przyznać świadczenie. SKO uznało, że organ I instancji wykonał to co do niego należało i nie da się postawić jemu żadnych zarzutów. Przed dniem 30 listopada 2022 r. nikt nie zwrócił się z wnioskiem o ustalenie adresu dla lokalu wnioskodawcy. Skarżący, działając samodzielnie, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, kwestionując decyzję organu II instancji. Skarżący podniósł, że od wielu lat jest chory, a to sprawia, że ciężko jest jemu zapamiętać rozmaite rzeczy, np. obowiązki, jakie wynikają z przepisów prawa. Skarżący nie wiedział o konieczności zwrócenia się z wnioskiem o ustalenie odrębnego adresu. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Organ II instancji podtrzymał stanowisko, jakie zajął w zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia 23 maja 2023 r. skarżący przedłożył zawiadomienie Starosty [...] o niemożności ustalenia odrębnego adresu dla lokalu, w którym zamieszkuje. Zawiadomienie zostało wystosowane w dniu 13 stycznia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie, jednakże z innych powodów, niż wskazano je w jej treści. Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 z późn. zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Jeżeli przewodniczący uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku ani w siedzibie sądu, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli nie sprzeciwiają się temu strony lub uczestnik postępowania". W związku z tym, że od października 2023 r. zauważa się wzmożone zachorowania na grypę, zarządzeniem z dnia 14 listopada 2023 r. Zastępca Przewodniczącej Wydziału II tut. Sądu skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 grudnia 2023 r. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują kontrolę nad działalnością administracji publicznej przyjmując, jako kryterium kontroli zgodność z prawem. Kognicja sądów administracyjnych obejmuje m.in. sądową kontrolę decyzji administracyjnych (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, zwanej dalej "p.p.s.a."]). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., w zakresie realizowanej kontroli, Sąd nie jest związany zarzutami podniesionymi w skardze, w związku z czym nie wyznaczają one kierunku analizy podejmowanej przez Sąd. Przedmiotem skargi jest ocena zgodności z prawem decyzji SKO utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego. W wyniku przeprowadzonej kontroli sądowej, Sąd doszedł do przekonania o tym, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu. Twierdzenie Sądu wynika z poniższej argumentacji. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy u.d.w. Ustawodawca przyjął generalną zasadę, że każdemu przysługuje dodatek węglowy w związku z kryzysem energetycznym w Polsce. Okoliczności faktyczne, w jakich wielokrotnie znajdują się wnioskodawcy sprawiły, ze ustawodawca zmodyfikował przepisy u.d.w. w celu zapewnienia racjonalnego przyznania tego rodzaju świadczenia pieniężnego. Z ustaleń faktycznych, jakie odzwierciedlono w notatce urzędowej z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący zamieszkuje ze swoimi rodzicami pod tym samym adresem, ale w osobnych mieszkaniach. Posiadają dwa odrębne wejścia, współdzielą jedynie źródło ciepła. Tych okoliczności nikt nie kwestionuje dlatego też i Sąd w składzie orzekającym nie czyni większych wywodów nad tym. Dla tych okoliczności, w których pod jednym adresem zamieszkują osobne gospodarstwa domowe, a wspólnie występują o przyznanie dodatku węglowego, ustawodawca uczynił zasadę "kto pierwszy ten lepszy" (art. 2 ust. 3b u.d.w.). Jeżeli jednak pod tym samym adresem mieszkają osobne gospodarstwa domowe, ale zamieszkują one w odrębnych lokalach, zasady z art. 2 ust. 3b u.d.w. nie stosuje się (art. 2 ust. 3c u.d.w.). Ustawodawca zastrzegł, że jeżeli do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych mieszkających pod jednym adresem, ale w osobnych lokalach, możliwe jest przyznanie dodatku węglowego dla każdego z tych gospodarstw mimo zamieszkiwania pod jednym adresem. Jest to zatem wyjątek od reguły, o której mowa w art. 2 ust. 3b u.d.w. Wyjątek od reguły wiąże się z niemożnością stosowania wykładni rozszerzającej (exceptiones non sunt extendendae), bowiem wyjątek zakłada przyjęcie odmiennych założeń niż wynika to z reguły. Rozszerzenie tych założeń stanowiłoby zaprzeczenie zamysłu prawodawcy. Oznacza to, że zastosowanie przepisu art. 2 ust. 3c u.d.w. musi się odbywać wprost, tak jak stanowi o tym prawodawca. Trzeba w tym miejscu odnieść się do argumentacji SKO, której Sąd w składzie orzekającym nie podziela. Kolegium podniosło, że skarżący nie może uzyskać wnioskowanego dodatku, ponieważ nie uczynił nic, aby zaistniał stan z art. 2 ust. 3c u.d.w., a więc, aby nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Sąd zwraca uwagę, że przepisy u.d.w. nie nakładają na żadnego wnioskodawcę obowiązku podjęcia działania w tymże kierunku. Skoro przepisy prawa nie wymagają tego od wnioskodawców, w tym także od skarżącego, to żaden organ administracji publicznej nie może czynić z tego podstawy do odmowy przyznania dodatku węglowego. Co więcej, przepisy u.d.w. nie nakładają nawet obowiązku podjęcia próby ustalenia odrębnego adresu, co także nie może stanowić przeszkody w ubieganiu się o wypłatę dodatku (por. np. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 31 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 474/23, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 20 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Bd 451/23, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro zatem przepis prawa nie wymaga podjęcia sformalizowanych działań w kierunku ustalenia odrębnego adresu dla lokalu, organ administracji publicznej nie ma prawa oczekiwać tego od skarżącego i od tego uzależniać jego prawa do dodatku węglowego. Nieistotne dla niniejszej sprawy jest to, że ostatecznie skarżący uzyskał zaświadczenie o niemożności ustalenia odrębnego adresu. To niczego nie zmienia w sprawie, gdyż, jak Sąd wskazał w poprzednim akapicie, jest to kwestia irrelewantna. Mając powyższe na uwadze, Sąd doszedł do przekonania o zasadności skargi, mimo niezasadności twierdzeń, jakie zostały podniesione w jej treści. Sąd kierował się bowiem wspomnianym już przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., który obliguje do rozpoznania sprawy w całokształcie, niezależnie od treści skargi. SKO dopuściło się bowiem błędnej wykładni przepisu art. 2 ust. 3c u.d.w. w sposób, w jaki dyskwalifikuje to jego rozstrzygnięcie. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.). Sąd zasądził zwrot kosztów w wysokości 480 zł, na co złożyła się opłata za czynności adwokata reprezentującego skarżącego w postępowaniu przed sądem administracyjnym I instancji (pkt II sentencji wyroku). Ponownie rozpoznając sprawę, organ II instancji będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Przede wszystkim SKO uzna, że skarżący nie miał i nie ma obowiązku podejmowania jakichkolwiek starań w kierunku ustalenia odrębnego adresu dla lokalu, w którym zamieszkuje. Sąd informuje, że sprawa wynagrodzenia pełnomocnika z tytułu pomocy prawnej zostanie rozstrzygnięcia przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w osobnym orzeczeniu.