II SA/Po 185/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Skomra (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Robert Talaga Asesor WSA Jacek Rejman Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lipca 2026 r. sprawy ze skargi A. A. i T. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 stycznia 2026 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia świadczenia na rzecz spółki wodnej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących kwotę 4074 zł (słownie: cztery tysiące siedemdziesiąt cztery złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z dnia 13 stycznia 2026 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również jako "organ" lub "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania T. A. i A. A. (dalej również jako "Skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Starosty [...] z dnia 3 lipca 2025 r., nr [...] zobowiązującą T. A. i A. A. do uiszczenia świadczenia pieniężnego w kwocie [...]zł za rok 2024 na rzecz Spółki Wodnej [...] z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracji wodnych znajdujących się w obszarze działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] i [...] położonych w obrębie [...], gmina [...]. Zaskarżone rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z dnia 7 kwietnia 2025 r. Dyrektor Związku Spółek Wodnych we [...], działając w imieniu i na rzecz Spółki Wodnej [...], wystąpił do Starosty [...] z wnioskiem o ustalenie świadczenia pieniężnego za rok 2024 obciążającego T. A. i A. A.. Wnioskodawca wskazał, że wyżej wymienione osoby nabyły od Przedsiębiorstwa [...] grunty rolne oznaczone jako działki nr [...], [...], [...], [...] i [...] w obrębie [...]. Podniósł również, iż nowi właściciele nie zostali członkami Spółki Wodnej [...], jednakże odnoszą wymierne korzyści dzięki urządzeniom melioracyjnym, które Spółka stale konserwuje, eksploatuje oraz naprawia. Starosta [...] pismem z dnia 14 maja 2025 r. zawiadomił strony o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w celu nałożenia na T. A. i A. A. obowiązku świadczenia na rzecz Spółki Wodnej [...] w zakresie działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...]. W toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego, celem zweryfikowania danych zawartych we wniosku, Starosta [...] zwrócił się do Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Zarządu Zlewni w [...] o udzielenie informacji dotyczących charakteru przedmiotowych gruntów. W odpowiedzi PGW Wody Polskie Zarząd Zlewni w [...] przekazało pismo z dnia 29 maja 2025 r. (znak: [...]), w którym oficjalnie poinformowano, że działki ewidencyjne nr [...], [...], [...] oraz [...] o łącznej powierzchni 194,1226 ha położone są w całości na obszarze gruntów zdrenowanych, na które urządzenia drenarskie wywierają stały i korzystny wpływ. Do pisma tego załączono również uwierzytelniony skan mapy ewidencyjnej z naniesioną siecią urządzeń melioracyjnych. Dnia 3 lipca 2025 r. Starosta [...] wydał decyzję nr [...], którą zobowiązał T. A. i A. A. do uiszczenia świadczenia pieniężnego w kwocie [...]zł za rok 2024 na rzecz Spółki Wodnej [...]. Organ pierwszej instancji szczegółowo objaśnił metodologię wyliczenia tej kwoty, wskazując, iż stanowi ona iloczyn dwóch czynników: stawki [...] zł za jeden hektar oraz powierzchni gruntu wynoszącej 194,1226 ha. Stawka [...] zł została ustalona jako rzeczywisty koszt poniesiony przez Spółkę Wodną [...] w 2024 r. na zmeliorowanie jednego hektara gruntów, co wprost wynikało ze sprawozdania finansowo-rzeczowego Spółki za rok 2024. Z kolei powierzchnia 194,1226 ha została określona na podstawie danych z powiatowej ewidencji gruntów i budynków jako łączna powierzchnia działek nr [...], [...], [...] i [...], po uprzednim odjęciu powierzchni gruntów zabudowanych oraz nieużytków zlokalizowanych na działce nr [...]. Organ podkreślił, że tak wyliczone świadczenie jest bezpośrednią pochodną rzeczywistych i udokumentowanych kosztów poniesionych przez Spółkę Wodną w roku budżetowym. Odwołania od powyższej decyzji wnieśli T. A. i A. A. zarzucając, że organ pierwszej instancji powinien był powołać biegłego ds. rachunkowości lub melioracji wodnych celem skontrolowania rzetelności dokumentacji finansowej prowadzonej przez Spółkę Wodną, ze szczególnym uwzględnieniem rozliczeń faktycznie wykonanych prac. Skarżący wskazali, że jako osoby niebędące członkami Spółki Wodnej [...] nie uczestniczyli w podejmowaniu uchwał przez jej organy, w związku z czym nie mieli wpływu na zakres prowadzonych prac, wysokość nakładów i strukturę kosztów. Podniesiono, że Spółka Wodna w 2024 r. nie prowadziła żadnych fizycznych prac melioracyjnych bezpośrednio na gruntach należących do odwołujących się, a także nie wskazała wysokości dotacji publicznych otrzymanych w tym okresie na realizację zadań statutowych. Ponadto Skarżący zaznaczyli, iż w październiku 2024 r. złożyli oświadczenie o wystąpieniu ze Spółki Wodnej, wobec czego ewentualne świadczenie pieniężne powinno dotyczyć co najwyżej dwóch ostatnich miesięcy roku 2024. Skarżący zarzucili również naruszenie zasady proporcjonalności, argumentując, że nałożona na nich należność ([...] zł) jest prawie dwukrotnie wyższa od rocznej składki członkowskiej, która w 2024 r. wynosiła dla ich areału [...] zł, co bezpodstawnie przerzuca ciężar funkcjonowania spółki na podmioty trzecie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 października 2025 r. utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że zaskarżona decyzja w pełni odpowiada prawu. Organ odwoławczy wyjaśnił, że obowiązek ponoszenia świadczeń, o którym mowa w art. 454 ust. 1 ustawy Prawo wodne, ma charakter ustawowy i powstaje z mocy samego prawa w sytuacji, gdy dany podmiot niebędący członkiem spółki odnosi korzyści z jej urządzeń. Starosta nie nakłada tego obowiązku w sposób autorytarny, a jedynie konkretyzuje jego treść w drodze decyzji administracyjnej. Kolegium odróżniło instytucję składki członkowskiej od świadczenia dla nieczłonków, podkreślając ich odmienny charakter i tryb ustalania. Odwołując się do dorobku orzeczniczego sądów administracyjnych (m.in. wyroków WSA w Poznaniu z dnia 25 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Po 151/22 oraz WSA w Warszawie z dnia 26 września 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 454/24), SKO wskazało, że pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować szeroko, w nawiązaniu do cywilistycznej konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia. Korzyścią tą jest sam fakt prawidłowego funkcjonowania i utrzymywania w stałej sprawności urządzeń melioracji wodnej (takich jak rowy czy sieci drenarskie), co gwarantuje ciągłość odpływu wód, ulepsza zdolność produkcyjną gleby i umożliwia jej rolnicze wykorzystanie. Gwarancja ta ma charakter ciągły i systemowy. Organ odwoławczy potwierdził, że Starosta prawidłowo zweryfikował zasięg oddziaływania urządzeń w oparciu o oficjalne dane PGW Wody Polskie, które prowadzi urzędową ewidencję na podstawie rozporządzenia Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. Odnosząc się do kalkulacji kosztów, SKO uznało za w pełni transparentną i uzasadnioną metodę kosztową przyjętą przez Starostę. Opierała się ona na uchwale nr [...] Walnego Zgromadzenia Spółki Wodnej z dnia 20 marca 2025 r. zatwierdzającej sprawozdanie finansowe, z którego wynikało, że łączne nakłady na utrzymanie sprawności urządzeń wyniosły [...] zł (konserwacja 37,37 km rowów, naprawa dren, robocizna, sprzęt i materiały), co przy ogólnej powierzchni gruntów zmeliorowanych wynoszącej 11.717,17 ha dało stawkę [...] zł za jeden hektar. Pismem z dnia 5 lutego 2026 r. T. A. i A. A., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika – ad R, wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: - art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie okoliczności sprawy na tyle dokładnie, aby możliwe było wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia, a w szczególności brak merytorycznej analizy i pogłębionego odniesienia się do argumentacji podnoszonej przez skarżących w odwołaniach, - art. 75 § 1 k.p.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie kluczowego dowodu z opinii biegłego, - art. 454 ustawy Prawo wodne poprzez utrzymanie w mocy decyzji nakładającej świadczenia za rok 2024 w sytuacji ustalenia przez organ pierwszej instancji, że nieruchomość wskazana we wniosku objęta była działalnością Spółki Wodnej do roku 2023, przy braku jednoznacznego ustalenia w zakresie roku 2024, a także braku uwzględnienia, że skarżący nie był właścicielem nieruchomości przez cały rok; - art. 453 ustawy Prawo wodne poprzez nałożenie świadczenia, które nie jest proporcjonalne do korzyści, jaka została uzyskana w związku z działalnością Spółki Wodnej [...]; - art. 454 ustawy Prawo wodne poprzez obliczenie świadczenia w oparciu o koszty przedstawiane przez Spółkę Wodną, a nie poprzez wartość realnych korzyści, jaką odniósł właściciel nieruchomości; - art. 454 ustawy Prawo wodne poprzez nałożenie świadczenia za rok 2024 w kwocie prawie dwukrotnie wyższej, aniżeli ustalona wcześniej składka członkowska na rok 2024; - art. 454 ustawy Prawo wodne poprzez nie uwzględnienie w wyliczeniach kosztów utrzymania urządzeń melioracyjnych faktu, że koszty te dzielą się na dwie grupy podmiotów (członków - [...] zł/ha oraz osoby nie będące członkami - [...] zł/ha), a zatem ostateczna kwota kosztów ponoszonych przez Spółkę Wodną powinna być rozdzielana (wyliczana) osobno na grunty członków oraz osobno na grunty pozostałych podmiotów. Wskazując na powyższe Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., a także o zasądzenie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Skarżący ponadto wnieśli o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie w całości, podtrzymując w pełnym zakresie argumentację prawną i faktyczną zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz uznając zarzuty skargi za całkowicie nieuzasadnione i stanowiące jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem organów administracyjnych. Postanowieniem z dnia 24 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Po 185/26 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 2 lipca 2026 r. pełnomocnik Skarżących podtrzymał skargę podkreślając, iż organy w żaden sposób nie zweryfikowały przedstawionych przez Spółkę Wodną wyliczeń, a powinny pozyskać dokumenty pozwalające na weryfikacje tych wydatków jak również ewentualnie powołać biegłego celem sprawdzenia tych wydatków. Pełnomocnik skarżących zaznaczył, iż przyjęta stawka opłaty za hektar wynika z uchwały, której skarżący nie widzieli i nie mieli możliwości się z nią zapoznać, jak również nie mieli możliwości jej kwestionowania. Pełnomocnik skarżących zwrócił również uwagę, iż Spółki Wodne otrzymują dotację na koszty swojej działalności, które to powinny być odliczone od kwoty stanowiącej podstawę ustalenia opłaty. M. P. Główna Księgowa uczestnika postępowania wskazała, iż wysokość składek ustalana jest na zgromadzeniu, a więc zarząd nie ma wpływu na jej wysokość. Ponadto wskazała, iż wysokość otrzymanej dotacji uzależniona jest od ściągalności składek. Obecnie jest to złotówka za złotówkę, dlatego też po wystąpieniu skarżących ze spółki – spółka utraciła nie tylko składkę członkowską, ale również dotację stąd wnioskowano o ustalenie odpłatności w kwocie [...]zł za hektar. Ponadto Główna Księgowa wyjaśniła, iż członkowie spółek wodnych mają prawo wglądu w dokumentację finansową spółki. M. Z. Przewodniczący Zarządu Spółki Wodnej [...] oświadczył, iż starają się ustalać składki w minimalnej wysokości, ale przy obecnie zmieniających się warunkach pogodowych muszą być czynione nakłady na drenaż, aby przygotować się właśnie na występowanie nawalnych opadów. Ponadto wskazał, iż wysokość składki oraz opłat są niewspółmierne do wysokości kosztów jakie rolnik musiałby ponosić w związku ze szkodami związanymi z opadami deszczu. Ponadto M. Z. Przewodniczący Zarządu Spółki Wodnej [...] oświadczył, iż mają ściągalność składek na poziomie 97 % co wynika z faktu, że rolnicy są świadomi z korzyści jakie osiągają będąc członkami spółek wodnych. Na pytanie Sądu M. P. oświadczyła, iż dokumentacja finansowa jest podstawą sprawozdania finansowego i jest przedstawiana delegatom jak również komisji rewizyjnej, w której skład wchodzą rolnicy zrzeszeni w spółce wodnej oraz że po wystąpieniu ze spółki spółce nie wolno ściągać zaległych składek. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej również jako: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem tak rozumianej kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Starosty [...] z dnia 3 lipca 2025 r., nr [...] zobowiązującą T. A. i A. A. do uiszczenia świadczenia pieniężnego w kwocie [...]zł za rok 2024 na rzecz Spółki Wodnej [...] z tytułu korzyści odnoszonych z urządzeń melioracji wodnych znajdujących się w obszarze działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...] i [...] położonych w obrębie [...], gmina [...]. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest prawidłowość nałożenia na skarżących świadczenia pieniężnego na rzecz spółki wodnej na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r., poz. 960 ze zm., dalej: Prawo wodne). Zgodnie z art. 454 Prawa wodnego jeżeli osoby fizyczne lub prawne niebędące członkami spółki wodnej oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej lub przyczyniają się do zanieczyszczenia wody, dla której ochrony spółka wodna została utworzona, są obowiązane do ponoszenia świadczeń na rzecz tej spółki (ust. 1). Świadczenia, o których mowa w ust. 1, mogą mieć charakter należności pieniężnych lub obowiązków o charakterze niepieniężnym (ust. 2). Wysokość i rodzaj świadczeń, o których mowa w ust. 1, oraz terminy ich spełnienia ustala, w drodze decyzji, starosta (ust. 3). Zgodnie natomiast z art. 441 ustawy prawo wodne spółki wodne są tworzone w szczególności do wykonywania, utrzymywania oraz eksploatacji urządzeń, w tym urządzeń wodnych, służących do: 1) zapewnienia wody dla ludności, w tym uzdatniania i dostarczania wody; 2) ochrony wód przed zanieczyszczeniem, w tym odprowadzania i oczyszczania ścieków; 3) melioracji wodnych oraz prowadzenia racjonalnej gospodarki na zmeliorowanych gruntach; 4) ochrony przed powodzią; 5) odwadniania gruntów zabudowanych lub zurbanizowanych. Spółki wodne zrzeszają osoby fizyczne lub prawne na zasadzie dobrowolności i mają na celu zaspokajanie wskazanych przepisami ustawy potrzeb zrzeszonych w nich osób w zakresie gospodarowania wodami. Spółka wodna jest przy tym podmiotem odrębnym od jej członków (art. 441 ust. 1 i art. 451 Prawa wodnego). Mając na uwadze powyższe podkreślić należy, iż oczywistym jest, że spółka wodna musi pozyskiwać środki finansowe na realizacje zadań dla których została powołana, dlatego członkowie spółki wodnej są zobowiązani do wnoszenia składek członkowskich i ponoszenia na jej rzecz innych określonych w statucie świadczeń, adekwatnych do celów tej spółki. Wysokość składek członkowskich i innych świadczeń na rzecz spółki wodnej powinna być proporcjonalna do korzyści odnoszonych przez członków spółki wodnej w związku z działalnością tej spółki(art. 452 i art. 453 Prawa wodnego). Natomiast przywołany na wstępie art. 454 Prawa wodnego reguluje ponoszenie świadczeń na rzecz spółki wodnej przez osoby, które odnoszą korzyści z urządzeń spółki wodnej, ale nie są jej członkami. Z cytowanej regulacji wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że ustawodawca wyposażył spółki wodne w szczególne uprawnienie polegające na możliwości obciążania kosztami swojej działalności nie tylko podmiotów, które dobrowolnie do niej przystąpiły (członków), ale również osób trzecich, o ile spełniona zostanie wyraźna przesłanka materialnoprawna, jaką jest "odnoszenie korzyści" z urządzeń tejże spółki. Obowiązek ten ma charakter publicznoprawny i ustawowy, a decyzja starosty ma charakter aktu deklaratoryjnego, który jedynie konkretyzuje i wymierza wysokość długu powstałego ex lege. Art. 454 ust. 1 Prawa wodnego nie precyzuje bliżej kryteriów obciążenia właściciela działki świadczeniem na rzecz spółki wodnej, poza sformułowaniem ogólnej przesłanki "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki". Jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wobec braku definicji ustawowej, pojęcie "odnoszenia korzyści" należy interpretować z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia. Zgodnie z art. 405 Kodeksu cywilnego, kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Odpowiedzialność z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia obciąża wzbogaconego niezależnie od tego, w wyniku jakiego zdarzenia uzyskał korzyść majątkową. Może ona powstać w wyniku działania wzbogaconego, jak i nawet wbrew jego woli, z jego dobrą lub złą wiarą. Może być także rezultatem czynności zubożonego, osób trzecich, a nawet sił przyrody. Korzyść musi mieć wartość majątkową, możliwą tym samym do określenia w pieniądzu (np. zaoszczędzenie niezbędnych wydatków, nieodpłatne skorzystanie z cudzych usług lub rzecz, uzyskanie określonej sumy pieniężnej). Jest to więc wartość zwiększająca majątek wzbogaconego bezpośrednio lub, jak to ma miejsce w razie oszczędzania koniecznego wydatku, w sposób pośredni. Korzyść majątkowa musi być uzyskana kosztem innej osoby. Nie oznacza to, że określona wartość musi wyjść z jej majątku. Oznacza to istnienie równoległego powiązania pomiędzy wzbogaceniem po jednej stronie, a zubożeniem - po drugiej, chociaż nie muszą to być zawsze wartości jednakowe. Podkreśla się także, że korzyść, w rozumieniu nadawanym w polskim języku powszechnym oznacza pożytek, zysk, uzyskany zależnie lub niezależnie od woli podmiotu, który uzyskuje przysporzenie. Korzyść można odnieść "niechcący", tj. niezależnie o własnej woli lub własnego działania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 12 grudnia 2007 r., III SA/Po 498/07; wyroki WSA w Lublinie z 10 listopada 2011 r., II SA/Lu 516/11; z 11 października 2012 r., II SA/Lu 624/12; z 23 czerwca 2015 r., II SA/Lu 983/14; Wyrok WSA w Poznaniu z 25.08.2022 r., III SA/Po 150/22, J. Szachułowicz, Prawo wodne. Komentarz, Warszawa 2010, s. 421). Interpretując użyte w art. 454 ust. 1 Prawa wodnego pojęcie "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki wodnej" z uwzględnieniem wskazań płynących z odwołania do cywilistycznej konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia, można stwierdzić, że chodzi o korzyść, z realizacji zadań przez spółkę wodną, polegających na utrzymywaniu urządzeń, w tym urządzeń melioracji wodnych. Nie ulega zatem żadnych wątpliwości istnienie podstaw prawnych do obciążenia skarżącego świadczeniem pieniężnym na rzecz spółki wodnej, odpowiadającym wysokości kosztów, jakie spółka poniosła tytułem wykonania prac konserwacyjnych związanych z utrzymaniem urządzenia wodnego w stanie zapewniającym spełnianie jego funkcji melioracyjnych. Co istotne jednak, jak podkreśla się w orzecznictwie, wysokość świadczenia ma uwzględniać jedynie koszty ściśle związane z wykonywaniem przez spółkę zadań statutowych. Wymaga to przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego (por. wyrok NSA z 18 sierpnia 2017 r., II OSK 2914/15; wyroki WSA w Lublinie z 23 czerwca 2015 r. w sprawach II SA/Lu 980/14, 981/14 i 983/14 oraz z 25 czerwca 2015 r., II SA/Lu 982/14). W ocenie Sądu organy powyższemu sprostały. Wbrew twierdzeniom Skarżących oparcie się na uchwale nr [...] Walnego Zgromadzenia Spółki Wodnej z dnia 20 marca 2025 r. zatwierdzającej sprawozdanie finansowe było wystarczające. Należy mieć na uwadze, iż sprawozdanie to podlegało zatwierdzeniu przez osoby będące członkami spółki wodnej, którzy sami są zainteresowani kosztami poniesionymi przez Spółkę gdyż ma to bezpośrednie przełożenie na wysokość składki członkowskiej. Oczekiwanie przez Skarżących, iż na etapie postępowania prowadzonego w trybie art. 454 Prawa wodnego powołany zostanie biegły rewident celem zweryfikowania de facto prawidłowości prowadzenia ksiąg rachunkowych jest zbyt daleko idące. Należy pamiętać, iż zgodnie z art. 441 ust. 4 Prawa wodnego Spółki wodne prowadzą księgi rachunkowe oraz sporządzają sprawozdania finansowe zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz. U. z 2023 r. poz. 120, 295 i 1598 oraz z 2024 r. poz. 619, 1685 i 1863). Ponadto zgodnie z art. 461 ust. 2 Prawa wodnego komisja rewizyjna jest obowiązana do przeprowadzenia kontroli gospodarki finansowej spółki wodnej co najmniej raz w roku, przed walnym zgromadzeniem, i przedstawienia wyników tej kontroli walnemu zgromadzeniu w formie sprawozdania. Należy mieć również na uwadze, że nadzór i kontrolę nad działalnością spółek wodnych sprawuje starosta (art. 462 ust. 1 Prawa wodnego). Tenże starosta z mocy regulacji art. 462 Prawa wodnego kontroluje uchwały organów spółek wodnych pod kątem ich zgodności z prawem, a Spółki wodne obowiązane są do przesyłania mu podjętych uchwał w terminie 7 dni od ich podjęcia. Z powyższych względów w ocenie składu orzekającego dla ustalenia należności na rzecz spółki wodnej o której mowa w art. 454 Prawa wodnego, na gruncie niniejszej sprawy, wystarczające było uzyskanie uchwały zatwierdzającej sprawozdanie finansowe, z której wynika jakie faktycznie koszty związane z realizacją celów statutowych poniosła spółka wodna. Z uchwały nr [...] Walnego Zgromadzenia Spółki Wodnej z dnia 20 marca 2025 r. zatwierdzającej sprawozdanie finansowe wynika, że łączne nakłady na utrzymanie sprawności urządzeń wyniosły [...] zł (konserwacja 37,37 km rowów, naprawa dren, robocizna, sprzęt i materiały), co przy ogólnej powierzchni gruntów zmeliorowanych wynoszącej 11.717,17 ha dało stawkę [...] zł za jeden hektar. Sąd przy tym wskazuje, iż organ zasadnie nie uwzględnił wskazanych w pkt 10 tabeli świadczeń gdyż nie są to koszty związane z konserwacją rowów. Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji skargi o różnicy pomiędzy składką członkowską za jesen hektar ([...] zł), a ustaloną stawką w kwocie [...]zł wskazać należy, iż wbrew zarzutom skargi nie można postawić znaku równości pomiędzy wysokością składki członkowskiej a stawką ustaloną na podstawie kosztów poniesionych na konserwację rowów melioracyjnych. Skład orzekający podziela stanowisko wyrażone w wyroku tutejszego Sądu z 25 sierpnia 2022 r. sygn. akt III SA/Po 151/22, że nie można stawiać znaku równości pomiędzy składką członkowską, a świadczeniem, bowiem inny jest charakter i tryb ustalania tych świadczeń - w przypadku składek członkowskich ich wysokość ustala się w drodze uchwały, a więc głosują sami zainteresowani, którzy w ten sposób mają wpływ na wysokość składki. Natomiast ustalając wysokość świadczenia należy brać też pod uwagę strukturę poniesionych przez spółkę wodną kosztów w okresie, w którym były realizowane przez nią zadania statutowe (prace konserwacyjne). W tym miejscu warto wskazać, iż zgodnie z art. 443 Prawa wodnego spółki wodne mogą korzystać z pomocy finansowej państwa udzielanej w formie dotacji podmiotowej z budżetu państwa przeznaczonej na dofinansowanie działalności bieżącej w zakresie realizacji zadań związanych z utrzymaniem wód i urządzeń wodnych, z wyłączeniem zadań, na realizację których została udzielona inna dotacja (ust. 1). Spółki wodne mogą także korzystać z pomocy finansowej z budżetów jednostek samorządu terytorialnego na bieżące utrzymanie wód i urządzeń wodnych oraz na finansowanie lub dofinansowanie inwestycji (ust.2). Pomoc finansowa, o której mowa w ust. 2, polega na udzielaniu dotacji celowej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych z budżetów jednostek samorządu terytorialnego (ust. 3). Zasady udzielania dotacji celowej, tryb postępowania w sprawie udzielania dotacji i sposób jej rozliczania określają organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego w drodze uchwały będącej aktem prawa miejscowego (ust. 4). Udzielenie dotacji celowej następuje na podstawie umowy zawartej przez jednostkę samorządu terytorialnego ze spółką wodną (ust. 5). Warto w tym miejscu również odwołać się do zapisów uchwały Nr [...] Sejmiku Województwa [...] z dnia 19 grudnia 2022 r. w sprawie zasad udzielania dotacji celowej z budżetu Województwa [...] spółkom wodnym, trybu postępowania w sprawie udzielania tej dotacji i sposobu jej rozliczania (Dz. Urz. Woj. [...]. z 2022 r. poz. [...]), która stanowiła podstawę do udzielenia dotacji celowej z budżetu Województwa [...] spółkom wodnym na bieżące utrzymanie wód i urządzeń wodnych w 2024 r. (zob. uchwała zarządu Województwa [...] nr [...] z dnia 31 lipca 2024 r.). W § 2 omawianej uchwały wskazano, iż Spółki wodne mogą otrzymać dotację w wysokości określonej w budżecie Województwa [...] z przeznaczeniem na zadania określone w §1 ust. 1, w wysokości 40% wartości wykonywanych robót. (ust. 1). W przypadku mniejszej ilości środków w budżecie Województwa [...] niż suma środków wnioskowanych przez spółki wodne spełniające kryteria określone w przedmiotowej uchwale, wysokość przyznanej dotacji zostanie umniejszona proporcjonalnie do posiadanych w budżecie Województwa [...] środków przeznaczonych na ten cel oraz wysokości wnioskowanych środków i zaokrąglona do pełnych złotych (ust. 2). Ponadto należy mieć na uwadze, iż udzielenie samej dotacji uzależnione jest od ściągalności składki, co wprost wynika z § 2 ust. 3 pkt 1 wskazanej uchwały. Tym samym dotacje nie pokrywają w całości kosztów działalności spółki wodnej, a udzielenie dotacji jest uzależnione od ściągalności składki. Z tych też względów wysokość składki może być ustalona w wysokości nie pozwalającej na pokrycie całości kosztów funkcjonowania Spółki wodnej gdyż może ona uwzględniać, że część kosztów zostanie poniesionych z dotacji. Natomiast art. 454 ust. 1 Prawa wodnego nie uzależnia wysokości świadczenia na rzecz spółki wodnej od wysokości środków własnych jakie spółka poniosła w związku z utrzymaniem systemu melioracyjnego ale wyłącznie od "odnoszenia korzyści z urządzeń spółki". Tym samym brak jest podstaw do umniejszania "korzyści z urządzeń spółki" o otrzymane dotacje czy też ściągnięte składki członkowskie. W ocenie Sądu komentowany przepis uzależnia wysokość świadczenia od korzyści w postaci de facto braku konieczności ponoszenia samemu wydatków na urządzenia melioracji wodnej. Tym samym ustalając opłatę organ zasadnie pod uwagę wziął wyłącznie wysokość wydatków na konserwację rowów bez rozbicia tej kwoty na źródło finansowania. Omawiając kwestię prawidłowości ustalenia wysokości świadczenia wskazać również należy, iż zgodnie z art. 197 Prawa wodnego urządzeniami melioracji wodnej są m.in. rowy wraz z budowlami funkcjonalnymi oraz systemy drenarskie, o ile służą regulacji stosunków wodnych w celu ulepszenia zdolności produkcyjnej gleby i ułatwienia jej uprawy. Nie ulega wątpliwości, na co słusznie zwrócił uwagę uczestnik postępowania w trakcie rozprawy, iż samo istnienie sprawnie działającej sieci melioracyjnej, która zabezpiecza grunty przed podtopieniami, zastoiskami wodnymi czy nadmiernym zawilgoceniem, stanowi dla właściciela tych gruntów bezsprzeczną korzyść polegającą na stworzeniu i utrzymaniu optymalnych warunków agrotechnicznych. Gwarancja ciągłości sprawności technicznej całego systemu liniowego jest wartością stałą. Gdyby nie działalność konserwacyjna spółki wodnej, urządzenia te uległyby nieuchronnej degradacji i zamuleniu, co doprowadziłoby do bezpowrotnej utraty zdolności produkcyjnej gleb i niemożliwości prowadzenia racjonalnej gospodarki rolnej. Z tego względu właściciel gruntu korzysta z faktu, że podmiot zewnętrzny ponosi ciężar opieki nad tą infrastrukturą. Przy czym w tym miejscu odnosząc się do argumentacji skargi o braku prac przy nieruchomościach Skarżących wskazać należy, iż w tym wypadku nie chodzi wyłącznie o rowy melioracyjne przy granicy z nieruchomościami Skarżących ale o cały system. Dlatego nie można przyjąć, iż Skarżący mogą zostać obciążeni omawianą opłatą wyłącznie w sytuacji gdy prace prowadzone były przy ich granicy. Przyjęcie takiego stanowiska musiałoby prowadzić do obciążenia czasami jednego właściciela wszystkimi kosztami związany z utrzymaniem systemu melioracyjnego podczas gdy korzyści z całego systemu ponoszą wszyscy objęci tym systemem, a nie wyłącznie właściciel gruntu przy którego granicy prowadzone były prace. Rozgraniczenie kosztów osobno na grunty członków i nieczłonków (zarzut 7), w ocenie Sądu, jest technicznie i prawnie wadliwy. Urządzenia melioracji wodnych mają charakter infrastruktury liniowej i systemowej. Sieć rowów i systemów drenarskich tworzy niepodzielną, połączoną funkcjonalnie całość hydrodynamiczną w obrębie danego zlewni lub miejscowości. Prace konserwacyjne wykonywane na jednym odcinku rowu melioracyjnego (czyszczenie, odmulanie, wykoszenie porostów) warunkują drożność i prawidłowe działanie całej sieci na przestrzeni wielu kilometrów, co bezpośrednio wpływa na poziom wód gruntowych na działkach skarżących, nawet jeśli w danym roku fizycznie na ich gruncie koparka nie prowadziła prac. Nie jest możliwe fizyczne ani księgowe odseparowanie kosztów funkcjonowania fragmentu sieci drenarskiej wywierającej korzystny wpływ na działki nieczłonków od reszty systemu. W związku z tym, rozliczenie kosztowe oparte na całościowym sprawozdaniu finansowym i ogólnej powierzchni w pełni realizuje dyspozycję art. 454 ust. 1 p.w. oraz koresponduje z zasadami podziału kosztów określonymi w art. 188 p.w. Z tych też względów zarzuty skargi w tym zakresie nie zasługiwały na uwzględnienie. Rozpoznając niniejszą sprawę należy zaznaczyć, iż z punktu widzenia art. 454 Prawa wodnego kluczowym elementem weryfikacji zaistnienia przesłanki "odnoszenia korzyści" jest stan ewidencji urządzeń melioracji wodnych, prowadzonej na poziomie ogólnokrajowym przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie. Zasady jej prowadzenia reguluje art. 196 Prawa wodnego oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej oraz Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie sposobu prowadzenia ewidencji urządzeń melioracji wodnych oraz zmeliorowanych gruntów i ustalania obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ (Dz. U. z 2020 r. poz. 1165, dalej: rozporządzenie). Zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia, zmeliorowane grunty są wprowadzane do ewidencji jako suma powierzchni użytków rolnych, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Przepis § 7 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia precyzyjnie określa parametry geometryczne ustalania tego obszaru dla rurociągów drenarskich (w sieci systematycznej) w odniesieniu do rozstawy rurociągów. Dane te są na bieżąco aktualizowane w trybie urzędowym (§ 4 i § 5 rozporządzenia). Równocześnie przepis § 8 rozporządzenia wskazuje, jakich gruntów nie uwzględnia się ustalając obszar, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ. Co równie istotne w kontekście urzędowej formy ewidencji urządzeń melioracji wodnych zgodnie z § 9 rozporządzenia granice obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, dokumentuje się na kopiach map sytuacyjno-wysokościowych z naniesioną siecią wykonanych urządzeń melioracji wodnych (ust. 1), przy czym w granicach obszaru, na który urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, sporządza się wykaz działek ewidencyjnych zawierających dane dotyczące m.in. lokalizacji tego obszaru, powierzchni poszczególnych działek ewid., jak i wielkości obszarów, na które urządzenia melioracji wodnych wywierają korzystny wpływ, należących do poszczególnych właścicieli gruntów, w podziale na działki ewid. (ust. 2). W realiach niniejszej sprawy PGW Wody Polskie Zarząd Zlewni w [...] pismem z dnia 29 maja 2025 r. (k. 22 akt administracyjnych) potwierdził, iż działki skarżących nr [...], [...], [...] i [...] znajdują się na obszarze gruntów zdrenowanych, na które urządzenia te wywierają korzystny wpływ załączając skan mapy. Jeżeli skarżący uważają, że dane zawarte w państwowej ewidencji są niezgodne z rzeczywistością, lub że ich grunt utracił przymiot gruntu zmeliorowanego, przysługuje im prawo do zainicjowania odrębnego postępowania przed właściwymi organami PGW Wody Polskie w celu rektyfikacji i aktualizacji wpisów ewidencyjnych. Dopóki jednak przedmiotowe działki figurują w oficjalnym rejestrze jako grunty objęte korzystnym wpływem urządzeń melioracyjnych, organy administracji orzekające w przedmiocie świadczeń z art. 454 Prawa wodnego są tymi wpisami związane i nie posiadają kompetencji do samodzielnego ich podważania w toku postępowania o ustalenie opłaty. Z tych też względów zastosowana przez Starostę metoda rozliczająca rzeczywiste koszty utrzymania urządzeń melioracyjnych poniesione przez spółkę w roku 2024 na obszarze jej działalności jest sprawiedliwa. Koszt ten ([...] zł) podzielony przez ogólną powierzchnię gruntów (11.717,17 ha) dał obiektywną, realną stawkę kosztową utrzymania 1 ha infrastruktury w stanie pełnej sprawności technicznej, wynoszącą [...] zł. Wobec powyższego organ prawidłowo do określenia wysokości świadczenia ustalił jakie były bezpośrednie koszty poniesione przez spółkę na 1 ha zmeliorowanego gruntu, a następnie odniósł je do powierzchni działki skarżących (194,1226 ha), na którą korzystnie oddziałują urządzenia melioracji wodnych, za których utrzymanie, eksploatację i konserwację odpowiada spółka wodna. Z tych też względów za niezasadne należało uznać zarzuty dotyczące określenia stawki za 1ha. Sąd uznał za całkowicie chybione również zarzuty naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. nakierowane na wykazanie wadliwości ustaleń faktycznych oraz braku powołania biegłego. Zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) nakłada na organy obowiązek wyczerpującego zbadania sprawy, jednakże nie oznacza to konieczności prowadzenia postępowania dowodowego w nieskończoność i uwzględniania każdego wniosku strony, zwłaszcza gdy dana okoliczność została już udowodniona innym, niepodważalnym środkiem dowodowym. Skoro z dokumentu urzędowego Wód Polskich w sposób jednoznaczny wynikał fakt zmeliorowania gruntów oraz obszar korzystnego wpływu urządzeń, powoływanie biegłego ds. melioracji wodnych byłoby działaniem całkowicie zbytecznym, prowadzącym jedynie do nieuzasadnionej zwłoki w załatwieniu sprawy. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organy obu instancji mieściła się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) i w żadnym stopniu nie nosiła znamion oceny dowolnej czy arbitralnej. Natomiast za zasadny Sąd uznał zarzut wadliwego nałożenia na Skarżących obowiązku świadczenia za cały rok 2024. Nie ulega wątpliwości, iż urządzenia melioracyjne wywierały ciągły, nieprzerwany i korzystny wpływ na nieruchomości o powierzchni 194,1226 ha przez pełne 12 miesięcy roku 2024, to jednakże ciężko jest uznać, że Skarżący odnosili korzyść przez cały ten okres skoro dopiero pod koniec roku zostali właścicielami przedmiotowych działek. Sąd miał przy tym na uwadze, iż przepisy Prawa wodnego nie przewidują wprost mechanizmu podziału świadczenia z art. 454 Prawa wodnego na stawki dzienne lub miesięczne w zależności od daty nabycia gruntu, to jednakże z uwagi na fakt interpretowania "odnoszenia korzyści" z uwzględnieniem cywilistycznego pojęcia bezpodstawnego wzbogacenia nie można uznać, iż do takiego wzbogacenia doszło po stronie Skarżących w okresie kiedy nie byli oni właścicielami nieruchomości. Wobec tego objęcie skarżących obowiązkiem uiszczenia kwoty za pełen rok 2024 nie było prawidłowe. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I. sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze - kierując się normą określoną w art. 153 P.p.s.a. - uwzględni ocenę prawną i powyższe wskazania Sądu, ustali wysokość świadczenia na rzecz Spółki Wodnej uwzględniając okres w jakim Skarżący władali gruntem. O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 li. a w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r. poz. 215).