II SA/Po 148/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 30 listopada 2022 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę

Prezydent Miasta P. (dalej Prezydent) decyzją z dnia 06 października 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 ust.1, art. 3, art. 7 pkt 5, 6 art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 i 2, art. 50 ust. 3, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2021 poz. 2268 ze zm. dalej jako: "u.p.s.") w związku z § 1 uchwały Nr [...] Rady Miasta P. z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie zasad zwrotu wydatków za posiłki oraz zasiłki okresowe i zasiłki celowe, przyznane pod warunkiem zwrotu będące w zakresie zadań własnych gminy (tj. Dz. Urz. Woj. Wlkp. z 2015 r., poz. 5254) § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 1296) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. dalej k.p.a.) odmówił G. M. (dalej jako skarżąca lub strona) przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego i celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości zasiłku na: leki i leczenie w wys. [...]- zł, ubiór w wys. [...],- zł, zadośćuczynienie w wys. 2.000.022.000,- zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że G. M. wystąpiła z wnioskiem 16 września 2022 r., o przyznanie pomocy obejmujące między innymi opisane powyżej potrzeby. Ze skarżącą przeprowadzono wywiad środowiskowy w formie rozmowy telefonicznej w dniu 26 września 2022 r. Podczas jej trwania ustalono, iż skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i przebywa na emeryturze. Ponadto jest osobą długotrwale chorującą. Wyrokiem sądu sygn. akt VI U [...] z dnia 16 października 2013 r. została zaliczona do osób z lekkim stopniem niepełnosprawności na stałe. Ustalono, że dochód skarżącej w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. sierpień 2022 r. stanowiło świadczenie ZUS w wys. [...] zł. Organ stwierdził, że powyższa kwota przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej i rozpoznał wniosek skarżącej na podstawie art. 41 u.p.s. Odnosząc się do wniosku o pomoc finansową na zakup leków i leczenie w wys. [...] zł. Prezydent wskazał, że wnioskodawczyni załączyła do wniosku dwie wyceny leków opiewające na kwotę [...]zł oraz [...] zł. Zdaniem Prezydenta w przypadku zgłoszenia potrzeby dofinansowania zakupu leków, samo złożenie wniosku nie jest wystarczające dla ustalenia zakresu i niezbędności tej potrzeby. Wskazać należy, iż dostarczenie aktualnej specyfikacji leków leży po stronie, wnioskodawczyni. Ponadto konieczność zakupu leków nie została potwierdzona, bowiem skarżąca nie przedstawiła aktualnych zaświadczeń lekarskich wskazujących na stosowanie leków. Prezydent wskazał, że pracownik organu pomocowego nie dysponuje wiedzą, która umożliwiałaby mu samodzielną weryfikację potrzeb medycznych wnioskodawcy, w związku z czym taka ocena musi odbywać się na podstawie stosownych dowodów uzyskanych od lekarza, jako osoby posiadającej wiedzę medyczną. Równocześnie organ I instancji wskazał, że roszczenie skarżącej, aby organ co miesiąc pokrywał koszt zakupu leków w pełnej wysokości nie jest jednak uzasadnione. Celem pomocy społecznej nie jest wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W ocenie Prezydenta nie skarżąca nie wykorzystuje własnych możliwości do przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Następnie Prezydent wskazał, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury w wys. [...] zł i regularnie korzysta z pomocy organu w formie zasiłku celowego na zakup żywności w wys. [...],- zł. Zatem dysponuje ona stałym źródłem dochodu, którym racjonalnie gospodarując jest w stanie zakupić najniezbędniejsze leki. Natomiast w zakresie wniosku o środki finansowe na zakup ubrania, bielizny i obuwia w wys.[...],- zł organ I instancji wskazał, że sukcesywnie zakupując odzież, bieliznę i obuwie oraz gospodarując racjonalnie posiadanym dochodem skarżąca jest w stanie zaspokoić własnymi możliwościami powyższą potrzebę. Dokonując powyższej oceny Prezydent zauważył, że sytuacja skarżącej jest lepsza niż większości wnioskodawców, a środki jakimi dysponują organy pomocy społecznej są ograniczone i nie pozwalają na udzielenie pomocy wszystkim potrzebującym we wnioskowanym zakresie. W zakresie żądania kwoty 2 000 022 000,- zł za krzywdy doznane ze strony organu, Prezydent podniósł, że kwota powyższa nie mieści się w katalogu niezbędnych potrzeb życiowych, a kwestia wyrządzonych szkód jest jej subiektywną opinią. Finalnie Prezydent stanął na stanowisku, że nie może przejąć na siebie odpowiedzialności całkowitego utrzymania osoby zwłaszcza, że skarżąca posiada możliwość zmiany deklarowanej trudnej sytuacji materialnej. Ponadto wydatkowanie przez Prezydenta środków publicznych na opłacenie wszystkich kosztów utrzymania klientów w pełnym zakresie stałoby w sprzeczności z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz z gospodarnością, do której zobowiązane są wszystkie organy publiczne. G. M. odwołała się od decyzji organu I instancji, zarzucając rozstrzygnięciu organu I instancji niezgodność z prawem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "SKO" lub "Kolegium" albo "organ odwoławczy") decyzją z dnia 30 listopada 2022 r. nr [...], orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja organu I instancji jest zgodna z prawem, bo leży w granicach uznania administracyjnego przy uwzględnieniu okoliczności braku współpracy strony postępowania w polepszeniu swej sytuacji bytowej oraz korzystaniu w szerokim zakresie z pomocy finansowej udzielanej przez organ pomocy społecznej. Zdaniem Kolegium niespornym bowiem jest, że przedmiotowa decyzja została poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym, w trakcie którego w ocenie organu odwoławczego prawidłowo ustalono sytuację dochodową oraz bytową skarżącej oraz w sposób jednoznaczny określono jej sytuację faktyczną i prawną, która uzasadnia odmowę przyznania pomocy finansowej na wskazane we wnioskach potrzeby bytowe. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu G. M. wskazała, że zaskarża w całości decyzję Kolegium i nie zgadza się z odmową przyznania jej zasiłków celowych na wnioskowane potrzeby. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów I i II instancji oraz przyznanie jej środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 02 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia 21 marca 2023 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. o odmowie przyznania G. M. w formie zasiłku celowego specjalnego i celowego pod warunkiem zwrotu części lub całości zasiłku na leki i leczenie w wys. [...] zł, ubiór w wys. [...],- zł, zadośćuczynienie w wys. 2.000.022.000,- zł. Materialnoprawną podstawę zapadłego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (w tekście jako "u.p.s.") i zdaniem Sądu odpowiada ono prawu. Z akt sprawy wynika, że G. M. jest osobą o lekkim stopniu niepełnosprawności na stałe. Skarżąca posiada niewielki, ale stały dochód w postaci świadczenia emerytalnego, które w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosiło [...] zł i przekraczało kryterium dochodowe ubiegania się o zasiłek celowy. Skarżąca nie kwalifikowała się więc do uzyskania pomocy w oparciu o przepis art. 39 u.p.s. W przypadku przekroczenia kryterium dochodowego przyznanie świadczenia celowego na ogólnych zasadach jest w świetle przepisów prawa niemożliwe i kwestia ta nie podlega uznaniu organów. Wynika to wprost z powołanego art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Jak zasadnie stwierdziły organy obu instancji, mimo ustalenia dotyczącego kryterium dochodowego, konieczne było rozważenie możliwości przyznania skarżącej wnioskowanych świadczeń z uwzględnieniem okoliczności, w jakich się znalazła. Na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. "w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe" może być przyznane świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego lub zasiłku celowego pod warunkiem zwrotu. Jak wskazano, art. 41 u.p.s. posługuje się pojęciem ogólnym, niedookreślonym i nieposiadającym definicji ustawowej "szczególnie uzasadnionego przypadku". Przesłanka ta występuje wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczajna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych. Są to zdarzenia występujące okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, czy wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202). Tożsamą wykładnię przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s. przyjęto również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z 28 sierpnia 2008 r., I OSK 1416/07 oraz z 12 maja 2011 r., I OSK 164/11, z dnia 16 maja 2018 r. o sygn. akt I OSK 179/18, czy z dnia 16 listopada 2018 r. o sygn. akt I OSK 3072/18 – opublikowany na: orzeczenia.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy powinien być zatem traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 pkt 1, art. 3 pkt 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności. Zdaniem Sądu organy obu instancji obszernie pod tym kątem przeanalizowały sytuację skarżącej dochodząc do uzasadnionego przekonania, że nie zaistniały nadzwyczajne okoliczności pozwalające udzielić G. M. oczekiwanej przez nią pomocy. W ocenie Sądu decyzja odmawiająca przyznania skarżącej pomocy finansowej na zakup leków i leczenia, zakup ubrań, oraz wypłacenie zadośćuczynienia nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Organom jest znana sytuacja skarżącej, którą rozważono biorąc pod uwagę nie tylko stan zdrowia, ale i stałe źródło dochodu (emerytura) oraz przyznawane skarżącej inne świadczenia z pomocy społecznej. I tak, organ I instancji wnikliwie odniósł się do kwestii zasiłku na leki i leczenie, wskazując że dostarczenie aktualnej specyfikacji leków leży po stronie skarżącej, jako wnioskodawczyni. Ponadto skarżąca nie przedstawiła aktualnych zaświadczeń lekarskich wskazujących, iż stosowanie leków jest dla niej niezbędne z medycznego punktu widzenia. Słusznie organ stwierdził, że skarżąca w takim wypadku powinna z własnych środków wygospodarować kwotę, którą przeznaczy na zakup leków. W zakresie wniosku o środki finansowe na zakup ubrania w wys.1000,- zł organy zasadnie przyjęły, że sukcesywnie zakupując odzież, bieliznę i obuwie oraz gospodarując racjonalnie posiadanym dochodem skarżąca jest w stanie zaspokoić własnymi możliwościami powyższą potrzebę. Sąd podziela ocenę organu, że sytuacja skarżącej jest lepsza niż większości wnioskodawców, a środki jakimi dysponują organy pomocy społecznej są ograniczone i nie pozwalają na udzielenie pomocy wszystkim potrzebującym we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się do żądania kwoty [...]- zł za krzywdy doznane ze strony organu prawidłowo wyjaśniono, że kwota powyższa nie mieści się w katalogu niezbędnych potrzeb życiowych, a kwestia wyrządzonych szkód jest jej subiektywną opinią. Organy administracji publicznej, w tym w szczególności organ I instancji, wnikliwie zatem oceniły każdą z potrzeb zgłaszanych przez skarżącą, nie znajdując podstaw do ich uwzględnienia, co szczegółowo uargumentowano w zaskarżonych rozstrzygnięciach. Zwrócić należy przy tym uwagę, że sytuacja skarżącej jest stabilna. Słusznie zatem stwierdzono, że w okolicznościach sprawy skarżąca nie znajduje się w takiej sytuacji, która może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Sytuacja skarżącej jest stabilna i "niezaskakująca", a dodatkowo organy udzielają jej regularnie pomocy. W ocenie Sądu, organy w sposób należyty wykazały tym samym brak podstaw do uwzględnienia wniosku zgłoszonego przez G. M.. W tym stanie rzeczy Sąd – na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.