II SA/Po 142/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant st. sekr. sąd. Edyta Rurarz - Kwietniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2018 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] października 2017 r. nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wojewoda decyzją z dnia 1 grudnia 2017 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257) w związku z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 657), po rozpatrzeniu odwołania K. M. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia 4 października 2017 r. w przedmiocie wymeldowania go z pobytu stałego w lokalu nr [...] na os. M. M. 114 w S., rozstrzygnął o utrzymaniu zaskarżonej decyzji w mocy. Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach. Postępowanie w sprawie wymeldowania K. M. z pobytu stałego we wspomnianym lokalu wszczęto na wniosek E. K. z dnia 12 lipca 2017 r., z którego podano, że zainteresowany nie przebywa w miejscu zameldowania od dnia 23 października 2016 r. W tym dniu został on zatrzymany przez policję, a następnie tymczasowo aresztowany – postanowieniem Sądu Rejonowego Poznań-Nowe M. i Wilda w P. z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt VI K [...] – ze względu na obawę matactwa w związku z toczącym się postępowaniem karnym dotyczącym podejrzenia popełnienia przestępstwa znęcania się nad wnioskodawczynią. Postanowieniem z dnia 19 czerwca 2017 r., sygn. akt VI K [...], Sąd Rejonowy P. M. i W. w P. orzekł o nieprzedłużeniu tymczasowego aresztowania wobec K. M. i w miejsce tego środa zapobiegawczego zastosował: dozór policji, zakaz opuszczania kraju przez oskarżonego, zakaz kontaktowania się z pokrzywdzoną E. K. w jakikolwiek sposób, zakaz zbliżania się do ww. pokrzywdzonej na odległość mniejszą niż 20 m oraz zakaz przebywania w jej miejscu pracy. We wniosku o wymeldowanie K. M. wnioskodawczyni wskazała, że po opuszczeniu aresztu śledczego zamieszkuje on u swojej nowej konkubentki, M. M. w S. na os. [...]. Z lokalu, który jest objęty treścią wniosku, wydane zostały wszystkiego rzeczy osobiste i przedmioty stanowiące własność wyżej wymienionego. W toku postępowania przesłuchano E. K. oraz L. B.. Organ nie przesłuchał K. M., jednak ze znajdującej się w aktach notatki służbowej sporządzonej w dniu 19 lipca 2017 r. wynika, że ww. nie dopełnił obowiązku wymeldowania się z przedmiotowego lokalu, gdyż wnioskodawczyni zamierza sprzedać mieszkanie, a on poniósł duże nakłady pieniężne na ten lokal. Decyzją z dnia 4 października 2017 r. Burmistrz Miasta i Gminy S. rozstrzygnął o wymeldowaniu K. M. z pobytu stałego w S. przy ul. [...]. W uzasadnieniu organ I instancji stwierdził, że opuszczenie miejsca zameldowania przez K. M. nie budzi wątpliwości. Ponadto po wyjściu z aresztu śledczego zamieszkał on pod innym adresem i tam koncentruje wszystkie funkcje życiowe. K. M. wniósł odwołanie od powyższej decyzji, wskazując, że gdy wyszedł z aresztu śledczego okazało się, że wnioskodawczyni zmieniła zamki w drzwiach, a ponadto nie było jej przez wiele tygodni w domu. Dlatego siłą rzeczy został zmuszony, by zamieszkać u córki M. D. w K., nie zaś – jak zeznała E. K. – u nowej konkubiny. Do dnia złożenia odwołania nie wydano odwołującemu żadnych rzeczy osobistych i przedmiotów, takich jak sprzęt RTV, AGD oraz mebli. Skarżący podkreślił, że poniósł znaczne nakłady finansowe na nabycie przedmiotowego lokalu i jego kapitalny remont. Wojewoda we wskazanej na wstępie decyzji z dnia 1 grudnia 2017r., utrzymującej decyzję pierwszoinstancyjną w mocy, stwierdził, iż zebrane w sprawie dowody potwierdziły, że zainteresowany od dnia 23 października 2016 r. nie mieszka w spornym lokalu, a opuszczenie przezeń lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Według organu, okoliczność ta znajduje potwierdzenie w wyjaśnieniach stron. Argumenty zawarte w odwołaniu są natomiast gołosłowne. Organ odwoławczy wskazał, iż wziął pod uwagę zastosowanie wobec zainteresowanego środka zapobiegawczego w postaci zakazu zbliżania się do konkubiny i jego pobyt w areszcie śledczym. Zdaniem organu, opuszczenie lokalu przez zainteresowanego miało charakter dobrowolny, gdyż było konsekwencją jego nagannego zachowania wobec wnioskodawczyni we wcześniejszym okresie. K. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję odwoławczą Wojewody, zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 136, art. 8, art. 11, art. 107 § 1 i 3 k.p.a. oraz naruszenie przepisu prawa materialnego – art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Według skarżącego, decyzje Sądu w zakresie tymczasowego aresztowania i następnie uchylenia tego środka wykluczały jakąkolwiek dobrowolność ze strony K. M., a areszt tymczasowy nie miał charakteru środka trwałego. W niniejszej sprawie fakt opuszczenia przezeń lokalu nie mógł sam przez się stanowić podstawy do przyjęcia, że nie chce on w tym lokalu przebywać. Niezależnie od tego, skarżący stanął na stanowisku, że organy nie sprawdziły tego, czy faktycznie opuścił on mieszkanie, a jeśli tak, to czy uczynił to na stałe. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. W rozpoznawanym przypadku organy administracyjne obu instancji naruszyły przepisy postępowania: art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. – w stopniu mającym istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Podstawę prawną wymeldowania stanowi przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz.U. 2018 r., poz. 1382 ze zm.), zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Stosownie zaś do treści art. 25 ust. 1 cytowanej ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na pojęcie zamieszkiwania składają dwa elementy, tj. faktyczne przebywanie i zamiar. Opuszczenie miejsca pobytu stałego cechować musi zatem zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu. Dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego (zob. wyrok NSA z 23 kwietnia 2001 r., sygn. V SA 3169/00, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale także wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla jego oceny istotne będzie ustalenie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego pozostawania w danym lokalu. W rozpoznawanej sprawie, na podstawie zebranych przez organy dowodów, nie można w sposób bezsprzeczny przyjąć, że skarżący opuścił lokal – w znaczeniu przedstawionym powyżej. Po pierwsze, należy zwrócić uwagę, iż przyczyną opuszczenia przedmiotowego lokalu przez K. M. było jego zatrzymanie przez organy ścigania i tymczasowe aresztowanie. W toku postępowania wnioskodawczyni wywiodła, że postępowanie karne przeciwko K. M. toczy się w dalszym ciągu przed Sądem Okręgowym w P.. Okoliczność ta znajduje pokrycie w oświadczeniu pełnomocnika skarżącego wywiedzionym podczas rozprawy w dniu 5 wrzesnia 2018 r. Tymczasem w aktach sprawy brak jest nawet dokumentu w postaci nieprawomocnego wyroku sądu karnego pierwszej instancji. Nieznane jest tym samym rozstrzygnięcie sądu karnego odnośnie do winy skarżącego albo jej braku w zakresie zarzuconego mu czynu zabronionego. Okoliczność ta ma istotne znaczenie z punktu widzenia rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Dopiero bowiem ustalenie winy skarżącego w popełnieniu przezeń przestępstwa powinno skutkować negatywnymi dla niego konsekwencjami, w tym w przestrzeni prawa administracyjnego. Jak przyjęto w orzecznictwie sądowym, w przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym nie wymaga się dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. W tej sytuacji brak dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego nie oznacza przeszkody do wymeldowania, gdyż opuszczenie lokalu jest zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności (zob. m.in. wyroki NSA: z dnia 26 września 2007 r., II OSK 1251/06; z dnia 18 września 2009 r., II OSK 1396/08; z dnia 15 grudnia 2012 r., II OSK 2143/10; z dnia 19 lutego 2013 r., II OSK 1976/11; z dnia 11 kwietnia 2013 r., II OSK 2407/11; z dnia 29 lipca 2014 r., II OSK 394/13, z dnia 10 grudnia 2014 r., II OSK 1236/13; publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Po drugie, w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżący wywiódł, że gdy opuścił areszt śledczy, podjął próbę dostania się do przedmiotowego lokalu. E. K. zmieniła jednak zamki w drzwiach, poza tym nie było jej przez wiele tygodni w domu. Dlatego został zmuszony do zamieszkania u córki M. D. w K.. Poza tym, wbrew twierdzeniu wnioskodawczyni, do dnia złożenia odwołania nie wydano odwołującemu żadnych rzeczy osobistych i przedmiotów. Organ II instancji nie podjął próby ustalenia, czy podniesione przez K. M. w treści odwołania okoliczności są prawdziwe. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie przez organ, że twierdzenia skarżącego są we wskazanym zakresie bezpodstawne. Organ nie przeprowadził dowodów, które by wykluczyły możliwość zaistnienia zdarzeń podanych przez stronę w treści odwołania – wskazujących na nieistnienie przesłanki dobrowolności warunkującej dopuszczalność wymeldowania strony. Organ odwoławczy dopuścił się tym samym naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ administracji publicznej ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w taki sposób, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności postępowania dowodowego. Okoliczność, iż strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu: 1) ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; 2) ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności; 3) przeprowadzić dowody, które uznał za niezbędne dla dokonania prawidłowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy; 4) dokonać oceny przeprowadzonych dowodów zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Sąd stwierdził, że organy orzekające w niniejszej nie sprostały wskazanym wyżej rygorom w zakresie postępowania wyjaśniającego, a zgromadzony materiał dowody nie był wystarczający dla uznania, że ustalono wszystkie istotne dla sprawy okoliczności. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy administracyjne obu instancji powinny przeprowadzić dowód z prawomocnego orzeczenia sądu karnego w sprawie zarzuconego K. M. czynu zabronionego. Jeżeli okaże się, iż skarżący nie został uznany – prawomocnym wyrokiem – za winnego zarzuconego mu czynu zabronionego, organy powinny zweryfikować okoliczności wskazane przez skarżącego w treści odwołania, w tym rozważyć przesłuchanie w charakterze świadka jego córki, M. D.. Niezależnie od tego, należy ustalić, czy aktualnie K. M. nie przebywa w przedmiotowym lokalu. W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), Sąd orzekł w punkcie I sentencji wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 li. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na wysokość zasądzonej od organu odwoławczego kwoty składają się: koszty sądowe (wpis [...] zł), wynagrodzenie adwokata (480 zł) oraz wydatki związane z udzieleniem pełnomocnictwa (17 zł).