II SA/Po 1256/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 2017. nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Wojewoda decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej jako: "K.p.a.") utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania A. M. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w S.. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie wyjaśniono, że postępowanie administracyjne w sprawie wymeldowania wymienionego z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w S. wszczęto na wniosek J. M.. Wnioskodawczym poinformowała, że mąż 3 lata temu wyprowadził się i mieszka u swojej matki w lokalu nr [...] przy ul. [...] w S.. Od około 10 lat jest z mężem w słownej separacji, a mąż ma partnerkę. W przedmiotowym lokalu mieszka ona z dorosłymi dziećmi. Mąż posiada mieszkanie po wuju, a także otrzyma po matce dwa mieszkania. Wymieniony nie uczestniczy w kosztach utrzymania lokalu, wszelkie rachunki opłaca ona. Dowiedziała się, że mąż ma zamiar wnieść sprawę o rozwód, a ona nie będzie w tym przeszkadzać. Praktycznie nie są małżeństwem i prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. Burmistrz Miasta i Gminy S. orzekł o wymeldowaniu A. M. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w S., w trybie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 657). W ocenie organu I instancji nastąpiło opuszczenie miejsca pobytu stałego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się, gdyż zainteresowany opuścił przedmiotowy lokal bez wymeldowania. A. M., reprezentowany przez adwokata M. M. K., wniósł odwołanie od powyższej decyzji do Wojewody. Podkreślił, że zainteresowany nigdy nie wyraził woli opuszczenia przedmiotowego lokalu w sposób wyraźny ani w sposób dorozumiany, a małżonkowie pozostają w konflikcie. Rozpoznając wniesione odwołanie Wojewoda przytoczył w pierwszej kolejności treść art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a następnie wskazał, że organ prowadzący postępowanie był obowiązany jedynie do ustalenia, czy zainteresowany faktycznie opuścił lokal nr [...] przy u. R. 35 w S., bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego w tym lokalu. Zdaniem Wojewody przeprowadzone postępowanie wyjaśniające wykazało, że zainteresowany opuścił przedmiotowy lokal. Fakt ten został potwierdzony na podstawie: podania wnioskodawczyni z dnia 10 lipca 2017 r. informującego, że mąż nie mieszka w miejscu stałego zameldowania od 3 lat. Wymieniony mieszka u swojej matki w lokalu nr [...] przy u. R. 35 w S.. Od około 10 lat jest z mężem w słownej separacji, a mąż ma partnerkę. W przedmiotowym lokalu mieszka ona wraz z dorosłymi dziećmi. Mąż posiada mieszkanie po wuju, a także otrzyma po matce dwa mieszkania. Wymieniony nie uczestniczy w kosztach utrzymania lokalu, wszelkie rachunki opłaca ona. Dowiedziała się, że mąż ma zamiar wnieść sprawę o rozwód a ona nie będzie w tym przeszkadzać. Praktycznie nie są małżeństwem i prowadzą oddzielne gospodarstwa domowe; zeznania zainteresowanego z dnia [...] lipca 2017 r. z którego wynika, że od 3 lat zajmuje się chorą matką, która mieszka na parterze. Po pracy większość czasu spędza u matki, tam robi pranie i sporządza posiłki. We własnym mieszkaniu nie może tego robić ponieważ żona dosypuje mu środki przeczyszczające do jedzenia, zmienia temperaturę prania oraz kradnie mu pieniądze. Mieszkanie jest jego i zamierza je kupić; zeznania wnioskodawczyni z dnia [...] sierpnia 2017 r. stwierdzającego, że mąż ją oczernia, a nawet szkodzi dzieciom. Prawdą jest, że odwołujący prowadzi podwójne życie. Ma przyjaciółkę, która także bywa w mieszkaniu jego matki.. Wymieniony wyprowadził się 3 lata temu i nie partycypował w kosztach utrzymania spornego lokalu; protokołu oględzin z dnia [...] sierpnia 2017 r. z którego wynika, że lokal zamieszkiwany jest przez wnioskodawczynię i jej dwóch synów. Odwołujący się mieszka w lokalu matki, gdzie koncentruje swoje życie osobiste. Organ odwoławczy uznał zgromadzone w niniejszej sprawie dowody, które potwierdziły, że zainteresowany od 3 lat nie mieszka w spornym lokalu, a opuszczenie lokalu przez niego miało charakter trwały i dobrowolny. Okoliczność ta znajduje potwierdzenie w wyjaśnieniach stron i oględzinach lokalu. Są one spójne i logiczne oraz wzajemnie uzupełniają się. W ocenie Wojewody istotnym w przedmiotowej sprawie jest fakt, że odwołujący się, jak sam potwierdził, nie mieszka w przedmiotowym lokalu, a okoliczności sprawy wskazują, że opuszczenie spornego lokalu przez odwołującego się ma charakter dobrowolny i trwały. Potwierdzając ustalenia, zainteresowany zaznaczył, że opuścił sporny lokal z powodu konieczności opieki nad matką i agresywnego zachowania żony. Natomiast wnioskodawczyni podała, że mąż opuścił sporny lokal dobrowolnie, z powodu założenia nowego związku, co nie zostało zakwestionowane przez zainteresowanego. Brak jest dowodów na to, że zainteresowany został przymuszony do opuszczenia domu. Oceniając zamiar opuszczenia lokalu, z wyżej wskazanych powodów należało jednoznacznie stwierdzić, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu nastąpiło z zamiarem urządzenia centrum spraw życiowych, osobistych i majątkowych w innym miejscu. Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdził istnienie po stronie zainteresowanego woli koncentracji własnych spraw życiowych w innym miejscu niż przedmiotowy lokal. O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczył upływ czasu, to jest okres pozostawania poza miejscem dotychczasowego pobytu, natomiast o dobrowolności opuszczenia decydowała natomiast samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, niewywołana przymusem fizycznym albo psychicznym innej osoby. Wojewoda wskazał wreszcie, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy odwołujący się bezspornie spełnił fizyczną przesłankę opuszczenia lokalu nr [...] przy ul. [...] w S., a argumenty podnoszone przez zainteresowanego w odwołaniu nie mogą mieć wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, a opisane wyżej okoliczności sprawy wskazują, że opuszczenie przez niego spornego lokalu ma charakter dobrowolny i trwały. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. M., reprezentowany przez adwokata M. M. K., podtrzymując zarzuty zawarte w odwołanie. W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Podczas trwania rozprawy sądowoadminsistracyjnej w dniu 06 czerwca 2018 r. uczestniczka postępowania – J. M. oświadczyła, że domaga się wymeldowania męża z mieszkania. Wszystkie rachunki przychodzą na jego nazwisko i nie zawsze je przekazuje, jednakże to właśnie uczestniczka pokrywa koszty mieszkania. Zdaniem uczestniczki mąż nie przychodzi do mieszkania, a ostatni raz był tam podczas wizji lokalnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia prawidłowości wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w S.. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o przepis art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (dalej również jako: "ustawa"), który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 ustawy zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności. Warto w tym miejscu przywołać stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii charakteru i celu obowiązku meldunkowego oraz ewidencji ludności, zaprezentowane w wyroku z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01 (OTK- A 2002, Nr 3, poz. 34), w którym wskazano, że: "ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu". Mając na uwadze treść art. 28 ust. 4 ustawy oraz zaprezentowane stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić trzeba, że celem instytucji wymeldowania (jak i zameldowania) jest przede wszystkim zagwarantowanie, że dane uwidocznione w ewidencji są aktualne i zgodne z rzeczywistością. Kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu – w kontekście wymeldowania w oparciu o przepisy ustawy o ewidencji ludności – została wypracowana m.in. przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (także na gruncie uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych; tekst jedn.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Nie może ona jednak doprowadzać do tego, że ewidencja ta będzie - nawet przez wiele lat – niezgodna ze stanem faktycznym. Sąd zauważa, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09 , Baza NSA). Równocześnie Sąd podkreśla, że za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew swojej woli, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, jak również sytuacja, gdy środki te nie odniosły zamierzonego skutku tj. nie doszło do przywrócenia posiadania (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 października 2005 r., sygn. akt II OSK 127/05, Baza NSA; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2015 r. II OSK 29/35, Baza NSA; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lipca 2015 r., sygn. akt II OSK 3151/13, Baza NSA). W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy był jednak niewystarczający dla dokonania oceny, że skarżący nie zamieszkuje od kilku lat pod adresem zameldowania w lokalu nr [...] przy ul. [...] w S., a wydane w sprawie rozstrzygnięcia uznać należało za przedwczesne. I tak, na z podania wnioskodawczyni z dnia [...] lipca 2017 r. wynika, że skarżący nie mieszka w miejscu stałego zameldowania od 3 lat lecz mieszka u swojej matki. Skarżący w dniu [...] lipca 2017 r. wskazał, że od 3 lat zajmuje się chorą matką, która mieszka na parterze, podnosząc dodatkowo, że po pracy większość czasu spędza u matki, tam robi pranie i sporządza posiłki. We własnym mieszkaniu nie może tego robić ponieważ żona dosypuje mu środki przeczyszczające do jedzenia, zmienia temperaturę prania oraz kradnie mu pieniądze. Należy jednak zwrócić uwagę, że przeprowadzone w dniu [...] sierpnia 2017 r. oględziny nieruchomości nie dały jednak jasnej odpowiedzi, czy skarżący faktycznie nie przebywa w spornym mieszkaniu. W szczególności brak jest informacji o tym, czy faktycznie w nim przebywa – chociażby nocuje, gdyż taki wniosek można wysnuć z jego oświadczenia z dnia [...] lipca 2017 r., czy znajdują się tam jego rzeczy osobiste lub jakiekolwiek przedmioty. Pracownik przeprowadzający wizję przyjął z góry założenie, że obecnie w mieszkaniu zamieszkuje jedynie J. M. z synami, czego jednak nie sposób zweryfikować na podstawie sporządzonego protokołu, tym bardziej, że nie zawiera on dokumentacji zdjęciowej. Nie można również pominąć okoliczności, że jak przyznała uczestniczka, obecnie wszystkie rachunki przychodzą na skarżącego, chociaż to ona pokrywa koszty utrzymania mieszkania. Sąd nie kwestionuje faktu, na którym opierało się rozstrzygnięcie organów administracji publicznej, że sytuacja rodzinna skarżącego – konflikt z małżonką, którego istnienie przyznaje sam skarżący – utrudnia mu zamieszkiwanie w przedmiotowym lokalu. Jednakże w toku prowadzonego postępowania nie ustalono jednoznacznie, czy w niniejszej sprawie doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego pobytu przez skarżącego, co powoduje, że prowadzone postępowanie naruszało podstawowe zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Sąd jeszcze raz podkreśla, że dokonane ustalenia nie były wystarczające do przyjęcia, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji zaszły okoliczności dające podstawę do wymeldowania skarżącego w oparciu o art. 35 ustawy o ewidencji ludności, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy powinien zostać uzupełniony chociażby o prawidłowo przeprowadzone oględziny nieruchomości, z których jasno wynikałoby, czy skarżący opuścił przedmiotowy lokal. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji. O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 powołanej powyżej ustawy.