II SA/Po 1145/18

Dnia 28 maja 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 maja 2020 roku sprawy ze skargi D. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2018 roku nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania I. uchyla zaskarżone postanowienie II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczemu na rzecz skarżącego kwotę [...]zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Starosta [...] decyzją nr [...] z [...] maja 2018 r. orzekł o nabyciu nieodpłatnie z dniem [...] stycznia 2016 r., z mocy prawa, przez Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę [...] jako organu wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, mienia PPHU [...] sp. z o.o. z s. przy ul. [...] w [...], na które składa się prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. [...] ha, położonej w obrębie ewid. [...] P., zapisanej w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] jako własność Gminy [...] oraz prawo własności budynku handlowo-usługowego położonego w [...] przy ul. [...]. Jako podstawę rozstrzygnięcia Starosta przyjął przepis art. 9 ust. 2b ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. Nr 121, poz. 770 ze zm., dalej: u.p.w.KRS.) stwierdziwszy, że spółka [...] nie dopełniła w wymaganym terminie wynikającego z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 986 ze zm., dalej: u.KRS) obowiązku przerejestrowania z rejestru RHB nr [...] do Krajowego Rejestru Sądowego. Postanowieniem z [...] czerwca 2018 r. nr ([...]) Starosta uzupełnił ww. decyzję poprzez dodanie pouczenia o przysługującym prawie odwołania. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł D. M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj.. art. 107 K.p.a. poprzez brak pouczenia o prawie wniesienia odwołania oraz naruszenie art. 19 i 20 K.p.a. w zw. z art. 2a u.p.w.KRS poprzez uznanie spółki za wykreśloną pomimo, że kompetencje w tym zakresie przyznaje sądowi rejestrowemu. Ponadto zarzucono naruszenie art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności poprzez orzeczenie o nieodpłatnym nabyciu z dniem [...] stycznia 2016 r, z mocy prawa, przez Skarb Państwa mienia spółki, na podstawie ustawy 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, mimo, że taka regulacja prowadzi do uszczuplenia praw majątkowych wspólnika spółki bez możliwości podejmowania przez niego czynności jak strona, tj. bez możliwości udziału w postępowaniu oraz naruszenie art. 2, art. 21 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP - poprzez niewspółmierność sankcji ustawy 20 sierpnia 1997 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Rejestrze Sądowym, tj. utraty bytu prawnego i mienia przez spółkę, względem naruszenia przez nią prawa, tj. braku przerejestrowania z RHB do KRS, a więc złożenia stosownego wniosku, jak i względem możliwości dokonania tej czynności o charakterze technicznym przez sąd rejestrowy, nawet na koszt spółki, która to sankcja powoduje utratę bytu prawnego i mienia przez podmiot prawa, pomimo, że jedynym "przewinieniem" spółki jest brak przerejestrowania, co stanowi prostą czynność materialno-techniczną możliwą do przeprowadzenia przez sąd rejestrowy chociażby w ramach postępowania przymuszającego. Postanowieniem z [...] października 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania D. M. stwierdziło niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu SKO w [...] wskazało, że zgodnie z art. 127 § 1 K.p.a. odwołanie od decyzji organu I instancji przysługuje stronie. Zgodnie zaś z art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.) stroną jest każdy., czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Pojęcie interesu prawnego musi być rozumiane jako obiektywna, czyli rzeczywiście istniejąca potrzeba ochrony prawnej. Interes ten musi być osobisty, własny, indywidualny i konkretny, dający się obiektywnie stwierdzić oraz aktualny a nie ewentualny. Tylko przepisy prawa materialnego, stanowią podstawę interesu prawnego, stwarzając określonemu podmiotowi legitymację procesową strony, który to podmiot - zgłaszając żądanie wszczęcia postępowania - powinien ten interes wykazać. W myśl art. 134 K.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Kolegium wyjaśniło, że materialną podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 9 ust. 2a, 2b, 2i u.p.w.KRS. Organ powołał te przepisy i stwierdził, że decyzja, o której mowa w ust. 2i ma charakter deklaratoryjny, gdyż nabycie prawa przez Skarb Państwa następuje zgodnie z ust. 2b z mocy prawa. W konsekwencji tych uregulowań w przedmiotowym postępowaniu poza organem administracji publicznej reprezentującym Skarb Państwa, nie ma innych stron postępowania. Z mocy art. 9 ust. 2b u.p.w.KRS w przedmiotowym postępowaniu interesu prawnego nie posiadają wspólnicy, członkowie spółdzielni i inne osoby uprawnione do udziału w majątku likwidacyjnym. Na podstawie tej regulacji, prawa wszelkich osób związane z udziałem w majątku podmiotu wykreślonego z KRS z dniem [...] stycznia 2016 r. wygasają z chwilą wykreślenia tego podmiotu z rejestru. To z kolei oznacza, że nie mogą one z tych praw wywodzić swojego interesu prawnego do bycia stroną w postępowaniu dotyczącym wydania deklaratoryjnego aktu w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa mienia, o którym mowa w art. 9 ust. 2b u.p.w.KRS. Takie postępowanie jest następcze względem nabycia mienia przez Skarb Państwa i prowadzone jest po wygaśnięciu praw do udziału w majątku likwidacyjnym. Kolegium stwierdziło, że odwołującemu nie przysługuje legitymacja do udziału w postępowaniu o stwierdzenie nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 2016 r., prawa własności nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego przysługujących Spółce, wykreślonej z rejestru z dniem [...] stycznia 2016 r. Z przepisów art. 9 ust. 2b i ust. 2j u.p.w.KRS wprost wynika bowiem ograniczenie podmiotowe, zgodnie z którym jako jedyną stronę postępowania uznać należy starostę reprezentującego Skarb Państwa, który z dniem [...] stycznia 2016 r. nabył z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Powyższe skutkuje stwierdzeniem niedopuszczalności odwołania. Organ wyjaśnił, iż na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty dotycząc naruszenia norm konstytucyjnych wskazując na relatywnie długi czas na wykonanie obowiązku przerejestrowania spółki do KRS, konieczność uregulowania sytuacji prawnej, wzmocnienia pewności obrotu i ochrony osób trzecich . D. M., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na powyższe postanowienie SKO w [...]. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania - art. 107 K.p.a. - poprzez brak odniesienia się do zarzutu skarżącego, co do niezawarcia w zaskarżonej decyzji pouczenia o możliwości wniesienia odwołania oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 7, 77 i 107 K.p.a. - poprzez działanie w sposób niedostatecznie wnikliwy, pobieżny i niebudzący zaufania wobec organu administracji publicznej ujawniający się w postaci braku ustalenia czy innym osobom, nawet nieujawnionym w księdze wieczystej, nie przysługują prawa do nieruchomości, w szczególności poprzez niedokonanie ogłoszenia w środkach masowego przekazu informacji o toczącym się postępowaniu i o jego przedmiocie, w tym informacji, że postępowanie może doprowadzić do przejęcia przez Skarb Państwa mienia Przedsiębiorstwa Produkcyjno - Handlowo - Usługowego "[...]" spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z/s w [...] w skład którego wchodziły określone w decyzji nieruchomości. Zdaniem strony ustawa o KRS na którą powołuje się starosta w zaskarżonej decyzji w żadnym zakresie nie usprawiedliwia zaniechań administracji publicznej co do poszukiwania ewentualnych następców prawnych spółki, jak i osób, które mogą mieć wobec spółki, jej mienia, w szczególności nieruchomości, określone roszczenie. Innymi słowy, to, że ustawa w określonych sytuacjach pozwala na przejęcie mienia na własność Skarbu Państwa nie oznacza, że starostwa działający jako organ administracji publicznej może pozostać bierny co do ustalenia tych okoliczności. Przeciwnie, obowiązują ogólne zasady konstytucyjne, jak i kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiadając na skargę SKO w [...] wniosło jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Postanowieniem z [...] kwietnia 2019 r. Sąd zawiesił postępowanie na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) do czasu zakończenia postępowania wywołanego pytaniem prawnym Sądu Okręgowego Warszawa - Praga w Warszawie II Wydział Cywilny, skierowanym do Trybunału Konstytucyjnego i zarejestrowanego pod sygn. P 13/18. Wyrokiem z 11 grudnia 2019 r. sygn. P 13/18 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 9 ust. 2b zdanie trzecie u.p.w.KRS jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. W związku z powyższym tutejszy Sąd postanowieniem z [...] lutego 2020 r. podjął zawieszone postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadna. Zaskarżonym postanowieniem SKO w [...] z [...] października 2018 r. o stwierdziło niedopuszczalności odwołania D. M. od decyzji Starosty [...] z [...] maja 2018 r. stwierdzającej nieodpłatne nabycie z dniem [...] stycznia 2016 roku, z mocy prawa, przez Skarb Państwa reprezentowany przez Starostę [...] jako organu wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej, mienia PPHU [...] sp. z o.o. z s. w [...], na które składa się prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] o pow. [...] ha, obr. [...] [...] jako własność Gminy [...] oraz prawo własności budynku handlowo-usługowego w [...] przy ul. [...]. W ocenie Kolegium z treści art. 9 ust. 2b zdaniem trzecie u.p.w.KRS wynika, iż skarżący nie posiada interesu prawnego w sprawie zakończonej wydaniem ww. decyzji z [...] października 2018 r.. Zgodnie z treścią tego przepisu z dniem 1 stycznia 2016 r. Skarb Państwa nabywa nieodpłatnie z mocy prawa mienie podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Skarb Państwa ponosi odpowiedzialność z nabytego mienia za zobowiązania podmiotów, o których mowa w ust. 2a. Prawa wspólników, członków spółdzielni i innych osób uprawnionych do udziału w majątku likwidacyjnym wygasają z chwilą wykreślenia podmiotu z rejestru. Na podstawie ww. regulacji Kolegium uznało, że prawa wszelkich osób związane z udziałem w majątku podmiotu wykreślonego z KRS z dniem 1 stycznia 2016 r. wygasają z chwilą wykreślenia tego podmiotu z rejestru. To z kolei oznacza, że nie mogą one z tych praw wywodzić swojego interesu prawnego do bycia stroną w postępowaniu dotyczącym wydania deklaratoryjnego aktu w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa mienia, o którym mowa w art. 9 ust. 2b ustawy. Takie postępowanie jest następcze względem nabycia mienia przez Skarb Państwa i prowadzone jest po wygaśnięciu praw do udziału w majątku likwidacyjnym. W konsekwencji organ odwoławczy przyjął, że D. M., jak też jakiekolwiek innym podmiotom, z wyjątkiem starosty reprezentującego Skarb Państwa, nie przysługuje legitymacja do udziały w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia przez Skarb Państwa z mocy prawa, z dniem 1 stycznia 2016 r., prawa własności nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego przysługujących spółce [...], wykreślonej z rejestru z dniem 1 stycznia 2016 r. W tym miejscu zważyć należy, że kluczowy z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przepis art. 9 ust. 2b zdanie trzecie u.p.w.KRS został zakwestionowany przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 11 grudnia 2019 r. P 13/18 (Dz. U. poz. 2421). Wyrokiem tym Trybunał orzekł, że przepis ten jest niezgodny z art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. W orzecznictwie przyjmuje się, że utrata mocy obowiązującej przepisu z powodu jego niezgodności z Konstytucją co do zasady oznacza, że przepis ten nie może być stosowany, poczynając od daty jego uchwalenia. Wyrok Trybunału ma generalnie skutki retroaktywne (por. wyrok NSA z 10 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2718/17, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z tym zachodzi konieczność ponownego rozpoznania sprawy z pominięciem już niekonstytucyjnego przepisu. Należy zwrócić uwagę, że w myśl art. 190 ust. 4 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wskazanie przez ustrojodawcę w art. 190 ust. 4 Konstytucji RP na wzruszanie prawomocnego orzeczenia sądowego oraz ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanych na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego oraz decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP (por. wyrok NSA z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 1079/17, dostępny j.w.). Należy mieć również na uwadze, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Jedną zaś z podstaw wznowienia postępowania administracyjnego określoną w art. 145a § 1 K.p.a. jest wydanie przez Trybunał Konstytucyjny orzeczenia o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W świetle powyższego zważyć należy, że SKO w [...] w oparciu o uznany następnie przez Trybunał Konstytucyjny przepis art. 9 ust. 2b zdanie trzecie u.p.w.KRS za niekonstytucyjny, stwierdziło, że D. M., co do zasady nie posiada interesu prawnego uprawniającego go do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym dotyczącym stwierdzenia na podstawie art. 9 ust. 2b w związku z art. 9 ust. 2a, 2i i 2j u.p.w.KRS nabycie nieodpłatne z dniem [...] stycznia 2016 r., z mocy prawa, przez Skarb Państwa mienia PPHU [...] Sąd zobowiązany był zatem uwzględnić orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, które wywiera skutki retroaktywne i uznał, że zaskarżone postanowienie nie mogło się ostać, bowiem podstawę jego wydania stanowił przepis uznany następnie za niekonstytucyjny. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. sąd orzekł, jak w pkt I wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium związane na mocy art. 153 P.p.s.a. oceną prawną Sądu zawartą w niniejszym wyroku, a także na mocy art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP zobowiązane uwzględnić niekonstytucyjność przepisu art. 9 ust. 2b zdanie trzecie u.p.w.KRS, powinno ponownie rozpoznać odwołanie D. M. od decyzji Starosty [...] z [...] maja 2018 r. Sąd dostrzegł ponadto, iż z akt spraw nadesłanych wraz ze skargą, nie wynika z jakiego tytułu skarżący wywodził swój interes prawny w rozpoznanej sprawie. W materiale nadesłanym do sądu brak jest jednoznacznej informacji czy skarżący występuje jako były wspólnik spółki [...] następca prawny wspólnika tej spółki, czy też jako jej wierzyciel. Również w skardze jak i odwołaniu skarżący nie wskazał na źródło swojego interesu prawnego. Kwestia ta niewątpliwie wymaga wyjaśnienia przez organ odwoławczy w toku ponownego rozpoznania sprawy. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł w pkt II. wyroku, na podstawie art. 200 P.p.s.a. oraz art. 205 § 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych i zasądził od organu na rzecz skarżącego zwrot kosztów sądowych w kwocie [...]- zł na która składa się uiszczony wpis sądowy ( [...],- zł), wynagrodzenie pełnomocnika ( [...],- zł) oraz uiszczona opłata skarbowa ( [...],- zł) . Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a