II SA/Po 114/20

Dnia 4 czerwca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Jan Szuma po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania oddala skargę

Decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] Burmistrz J., po rozpatrzeniu wniosku przedstawiciela ustawowego – matki – M. C. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, do ukończenia 18 roku życia, J. G., w kwocie [...]zł miesięcznie, na okres od [...] maja 2019 r. do [...] września 2019 r. z tytułu zasądzonych świadczeń alimentacyjnych należnych od ojca – M. G. (zwanego dalej również: skarżący). Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. G., pismem z dnia [...] czerwca 2019 r. żądając uchylenia decyzji w całości, wstrzymania jej wykonania oraz rozpoznania wniosku z dnia [...] czerwca 2019 r. o wydanie postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego, jako bezprzedmiotowego. W uzasadnieniu powyższych żądań odwołujący się wywodził, że decyzja nie odpowiada prawu, zaś z naruszeniem przepisów decyzji z uzasadnieniem mu nie doręczono oraz nie umożliwiono mu zapoznania się z aktami sprawy. Skarżący zarzucił, że organ nie zbadał wystarczająco sprawy, w szczególności nie zbadał wiarygodności wniosku M. C., ani wiarygodności zaświadczeni od komornika z dnia [...] maja 2019 r. Skarżący podkreślił, że sama M. C. nie wywiązała się wobec skarżącego ze zobowiązań zasądzonych wobec skarżącego w postpowaniu karnym, zaś Komornik nie wykonał prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego i nie zwrócił skarżącemu bezprawnie pobranych świadczeń alimentacyjnych na rzecz syna skarżącego. Skarżący wywodził także, że Burmistrz J. nie odniósł się w żaden sposób do wniosku o zawieszenie postępowania. W ocenie skarżącego, wobec ewidentnych naruszeń prawa przez decyzję organu I instancji, niezbędne jest rozpoznanie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego, albowiem nie został dotychczas przeprowadzony wywiad przez kuratora rodzinnego celem ustalenia sytuacji wychowawczej i życiowej oraz sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej przez matkę – M. C. – mimo takiego obowiązku wynikającego z zarządzenia Sądu Rejonowego. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło niedopuszczalność powyższego odwołania. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że M. G. jest osobą zobowiązaną do alimentacji na rzecz syna J. C. i wniósł odwołanie od decyzji w sprawie ustaleniu opiekunowi syna (matce) świadczeń alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej (syna). W ocenie Kolegium zachodzi przypadek z art. 134 Kodeksu postępowania administracyjnego – niedopuszczalność odwołania, albowiem M. G. nie jest i nie może być stroną postępowania w przedmiocie świadczeń alimentacyjnych wnioskowanych przez M. C. na syna stron. W konsekwencji nie posiada legitymacji do skutecznego wywiedzenia odwołania. Wskazano również, że zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zobowiązany do alimentacji (skarżący) otrzymuje jedynie zawiadomienie o ustaleniu tego prawa na rzecz uprawnionego, nie staje się jednak przez to stroną postępowania (z prawem do odwołania). Skargę na powyższe postanowienie złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. G. domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości oraz uchylenia decyzji organu I instancji. W ocenie skarżącego postanowienie SKO nie odpowiada prawu, w szczególności z tego powodu, że nie zostało prawomocnie rozpoznane "postanowienie MGOPS w J. z dnia [...] lipca 2019 r. w przedmiocie wniosku z dnia [...] czerwca 2019 r. dot. zawieszenia postępowania administracyjnego w tej samej sprawi, co stanowi – według skarżącego – zagadnienie wstępne wobec zaskarżonego postanowienia. W powyższych względów skarżący nie zgadza się z twierdzeniem, że nie jest i nie może być stroną postępowania, skoro jest nią z mocy art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego. Podniósł również, że jako ojciec J. G. i płatnik alimentów wnosi o zawiadomienie organów ścigania o popełnieniu przestępstwa przez M. C. i Komornika P. Ś., którzy świadomie wyłudzają wspólne środki z funduszu alimentacyjnego poprzez podawanie fałszywych danych o zadłużeniu skarżącego. Na dowód powyższego skarżący wskazał iż załączył dokumenty: pismo Burmistrza J. z dnia [...] października 2019 r. stwierdzające, iż na ten dzień nie posiada zaległości z tytułu należności alimentacyjnych (załączone) oraz postanowieni Sądu Rejonowego z dnia [...] kwietnia 2019 r. (niezałączone). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podając w uzasadnieniu nieistotne okoliczności z innej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 127 § 1 Kpa, od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Z przepisu tego wynika, że legitymację do wniesienia odwołania ma wyłącznie strona, a więc podmiot, który spełnia przesłanki, o których mowa w art. 28 Kpa. Obowiązkiem zaś organu drugiej instancji w przypadku wpłynięcia pisma stanowiącego odwołanie, w pierwszej kolejności jest zbadanie, czy pochodzi ono od podmiotu uprawnionego do jego wniesienia, tj. będącego stroną w postępowaniu. Ustalenie tej kwestii warunkuje zatem prowadzenie postępowania odwoławczego i rozpoznanie sprawy merytorycznie. Zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Decydujące znaczenie ma zatem tutaj określenie istoty interesu prawnego. Pojęcie interesu prawnego, od którego uzależnione jest pojęcie strony postępowania, wskazanej w art. 28 Kpa, mimo braku określenia jego istoty w samym przepisie, kojarzone jest jednoznacznie z wyraźnym przepisem prawa, który może stanowić jego podstawę. Co do zasady jest to przepis prawa materialnego, głównie, ale nie wyłącznie, prawa administracyjnego, chociaż nie jest wykluczone oparcie interesu prawnego także na przepisie proceduralnym, powiązanym wyraźnie z przedmiotem postępowania. Sama kategoria interesu prawnego natomiast winna się cechować jego indywidualnością, konkretnością, aktualnością oraz bezpośredniością. Brak podstaw do wiązania interesu danego podmiotu z przepisem prawa materialnego oznacza możliwość przypisania temu podmiotowi jedynie interesu faktycznego, co z kolei nie czyni tego podmiotu stroną postępowania, a tym samym stroną uprawnioną do wniesienia środka odwoławczego. Interes prawny powinien wynikać z konkretnej i zindywidualizowanej normy prawa materialnego wpływającej na sytuację prawną wnoszącego dany środek zaskarżenia. Interes prawny musi charakteryzować się tym, że jest indywidualny, konkretny, istniejący obiektywnie i potwierdzony okolicznościami faktycznymi, które stanowią podstawę zastosowania przepisu prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 225). Podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w świetle komentowanego przepisu, nie jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania, czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Tak więc, podmiot składający odwołanie ma interes prawny, o ile istnieje związek pomiędzy jego indywidualną sferą praw lub obowiązków, a obowiązującym systemem prawa zapewniającym ochronę tej sfery. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, który polega na tym, że podmiot wprawdzie jest zainteresowany wynikiem sprawy, ale swojego interesu nie może poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego. O tym, czy jest się stroną danego postępowania administracyjnego, nie decyduje sama wola, czy też subiektywne przekonanie danego podmiotu, ale okoliczność, czy istnieje przepis prawa materialnego pozwalający zakwalifikować interes danego podmiotu jako interes prawny. Kwestia posiadania interesu prawnego, który warunkuje występowanie w danym postępowaniu w charakterze strony, uzależniona jest od okoliczności konkretnej sprawy oraz przepisów znajdujących do niej zastosowanie. Należy również wyjaśnić, że jeżeli ze złożonego odwołania wynika, w sposób nie budzący wątpliwości, iż wnoszący nie ma w sprawie interesu prawnego, to organ odwoławczy stwierdza niedopuszczalność odwołania na podstawie art. 134 Kpa. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w kontrolowanej sprawie. Kwestia braku przymiotu strony dłużnika alimentacyjnego w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego Jest jednolicie rozstrzygana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Jak to wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 29 listopada 2016 r., I OSK 1725/16 i 1726/16 oraz z 24 stycznia 2017 r., I OSK 2027/16, dłużnik alimentacyjny nie jest stroną w postępowaniu o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Gdyby bowiem ustawodawca uważał dłużnika alimentacyjnego za stronę postępowania w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przepis art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018, poz. 554. t.j. z późn. zm.; na dzień wydania decyzji organu II instancji w niniejszej sprawie - Dz. U. z 2019 r. poz. 670 z późn. zm.), byłby zbędny z tego względu, że stronie postępowania są doręczane wszystkie rozstrzygnięcia zapadające w sprawie, w związku z czym nie ma potrzeby przekazywania stronie odrębnej informacji o wydanym orzeczeniu. W konsekwencji dłużnik alimentacyjny nie jest też stroną postępowania zmierzającego do ustalenia, czy osoby uprawnione pobrały należnie, czy nienależnie zaliczkę alimentacyjną. Ponieważ zaskarżona decyzja odpowiada prawu, podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej: Ppsa). Zgodnie zaś z art. 119 pkt 3 Ppsa sprawa został rozpoznana w trybie uproszczonym.