II SA/Po 1099/19

Dnia 10 września 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 września 2020 r. sprawy ze skargi D. Ł. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2019 r., nr [...] w przedmiocie dodatku aktywizacyjnego oddala skargę.

II SA/Po 1099/19 Uzasadnienie Decyzją z dnia [...].10.2019 r. Wojewoda na podstawie art. 138 &1 pkt.1 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 10 ust.7 pkt.2 i art. 48 ust.1 pkt.2 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy ( D. U. z 2019 r. poz. 1482) utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2019 r. odmawiającą przyznania D. Ł. dodatku aktywizacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w dniu [...].06.2019 r. Pani D. Ł. zarejestrowała się jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...]. Decyzją Starosty [...] z dnia [...].06.2019 r., nr: [...] orzeczono o uznaniu D. Ł. za osobę bezrobotną z dniem rejestracji oraz o przyznaniu prawa do zasiłku dla osób bezrobotnych. W dniu [...].07.2019 r. Pani D. Ł. złożyła oświadczenie, iż z dniem [...].07.2019 r. rozpoczęła działalność gospodarczą jako osoba współpracująca w przedsiębiorstwie męża - [...]. Decyzją Starosty [...] z dnia [...].07.2019 r., nr: [...] orzeczono o utracie przez D. Ł. statusu osoby bezrobotnej z dniem [...].07.2019 r. Strona w dniu [...].08.2019 r. złożyła wniosek do Powiatowego Urzędu Pracy w [...] o przyznanie dodatku aktywizacyjnego, załączając umowę o pracę. Decyzją Starosty [...] z dnia [...].08.2019 r., nr: [...] orzeczono o odmowie przyznania Zainteresowanej dodatku aktywizacyjnego. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji D. Ł. podała, że "dodatek aktywizacyjny mi przysługuje, gdyż podjęłam zatrudnienie z własnej inicjatywy na podstawie podpisanej umowy o pracę z firmą mojego męża. Innymi słowy rozpoczęłam wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy. (...) Jeżeli strony umowy pozostają w związku małżeńskim oraz prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, zatrudnienie małżonka powoduje, że osoba ta jest traktowana dla celów ubezpieczeń ZUS jako osoba współpracująca przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej a nie jak pracownik." Odnosząc się do argumentów odwołującej Wojewoda przywołał treść . art. 48 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnieniu i instytucjach rynku pracy zgodnie z którym Bezrobotnemu posiadającemu prawo do zasiłku przysługuje dodatek aktywizacyjny, jeżeli z własnej inicjatywy podjął zatrudnienie lub inną pracę zarobkową W myśl art. 2 ust. 1 pkt 43 zatrudnienie oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego oraz umowy o pracę nakładczą. Natomiast zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 11 inna praca zarobkowa oznacza wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło lub umowy o pomocy przy zbiorach w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników albo wykonywanie pracy w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych. Pani D. Ł. przedłożyła w Powiatowym Urzędzie Pracy dokument zatytułowany "umowa o pracę". Zgodnie z art. 29 Kodeksu Pracy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1040 t.j.) Umowa o pracę określa strony umowy, rodzaj umowy, datę jej zawarcia oraz warunki pracy i płacy, w szczególności rodzaj pracy, miejsce wykonywania pracy, wynagrodzenie za pracę odpowiadające rodzajowi pracy, ze wskazaniem składników wynagrodzenia, wymiar czasu pracy, termin rozpoczęcia pracy. Przedłożony przez Zainteresowaną dokument nie potwierdza nawiązania stosunku pracy w myśl Kodeksu Pracy - nie występuje podporządkowanie pracownika. Ponadto Strony umowy wprost potwierdziły, że Zainteresowana jest osobą współpracującą. Dalej w uzasadnieniu organ przywołał odpowiedzi Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8.09.2010 r. na interpelację nr 17717 w sprawie zatrudnienia współmałżonka przez prowadzącego działalność gospodarczą. W Dokumencie tym stwierdzono, że "Konieczną przesłanką istnienia stosunku pracy między małżonkami jest to, aby umówiona praca była świadczona w warunkach właściwych i charakterystycznych dla stosunku pracy, które są określone w art. 22 § 1 K.p. Zgodnie bowiem z tym przepisem przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudnienia pracownika za wynagrodzeniem. Oznacza to zatem, że konstytutywnymi elementami stosunku pracy są: dobrowolność, osobiste świadczenie pracy w sposób ciągły, podporządkowanie, wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy ponoszącego ryzyko związane z zatrudnieniem i odpłatny charakter zatrudnienia. W związku z powyższym można stwierdzić, że nie ma przeszkód prawnych, aby w charakterze pracownika mógł być zatrudniony współmałżonek osoby fizycznej będącej pracodawcą, jeżeli w stosunku pracy między małżonkami będą występowały powyższe elementy stosunku pracy, a w szczególności podstawowa dla tego stosunku cecha podporządkowania pracownika pracodawcy." Należy zauważyć, że na mocy art. 8 ust. 1 w związku z ust. 2 i ust. 11 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 t.j.) za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy. Natomiast jeżeli pracownik spełnia kryteria określone dla osób współpracujących, o których mowa w ust. 11, dla celów ubezpieczeń społecznych jest traktowany jako osoba współpracująca. W dalszej części Ministerstwo wyjaśniło, że "współpracujący to członkowie najbliższej rodziny pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym z osobą prowadzącą działalność, przyczyniający się do prowadzenia działalności, działający na rzecz i w imieniu osoby prowadzącej działalność. To osoby zaangażowane w prowadzenie działalności, pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym - korzystające zarówno z zysków, które przynosi ta działalność, jak i ponoszące skutki ewentualnych błędów w jej prowadzeniu. W szczególności dotyczy to małżonków współpracujących ze sobą przy prowadzeniu działalności. Stąd przepisy o ubezpieczeniach społecznych - w zakresie obowiązków i praw związanych z tymi ubezpieczeniami traktują na równi osoby prowadzące działalność pozarolniczą oraz osoby z nimi współpracujące." Dalej zwrócono uwagę na fakt, iż decyzją Starosty [...] z dnia [...].07.2019 r., nr: [...] orzeczono o utracie przez Panią D. Ł. statusu osoby bezrobotnej i prawa do zasiłku ze względu na wykonywanie działalności gospodarczej. Zainteresowana od decyzji nie złożyła odwołania, zatem stała się ona ostateczna i prawomocna. Osoba wykonująca pracę na własny rachunek nie może otrzymać dodatku aktywizacyjnego, gdyż przysługuje on jedynie osobom które podjęły zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Wobec powyższego, organ II instancji stwierdza, że decyzja Starosty [...] z dnia [...].08.2019 r., nr: [...] została wydana zgodnie z prawem. Skargę do Sądu na powyższą decyzję złożyła D. Ł. domagając się uchylenia decyzji I i II instancji. Skarżąca argumentuje, że działalność gospodarczą prowadzi tylko jej mąż i w jej ocenie spełnia przesłanki z art. 48 ust.1 pkt.2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest niezasadna. Przedmiotem kontroli sądowej została poddana decyzja odmawiająca przyznania skarżącej dodatku aktywizacyjnego. Ustalony przez organy stan faktyczny jest niesporny i został ustalony w oparciu o prawidłowo zebrany materiał dowodowy .Istota sporu sprowadza się na interpretacji przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1482) Zgodnie z art.48 ust.1 cyt. ustawy dodatek aktywizacyjny przysługuje bezrobotnemu posiadającemu prawo do zasiłku, jeżeli: w wyniku skierowania przez powiatowy urząd pracy podjął zatrudnienie w niepełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub służbie i otrzymuje wynagrodzenie niższe od minimalnego wynagrodzenia za pracę; z własnej inicjatywy podjął zatrudnienie lub inną prace zarobkowa. Ponadto, zgodnie z § 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 sierpnia 2009 r. w sprawie szczegółowego trybu przyznawania zasiłku dla bezrobotnych, stypendium i dodatku aktywizacyjnego, Starosta przyznaje dodatek aktywizacyjny po udokumentowaniu podjęcia zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, od dnia złożenia wniosku do ostatniego dnia połowy okresu przysługiwania zasiłku dla bezrobotnych, przypadającego w okresie zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, w przypadku o którym mowa w art. 48 ust. 1 pkt 2 ustawy. Natomiast stosownie do art. 48 ust. 3 powyższej ustawy, bezrobotnemu uprawnionemu do zasiłku, który z własnej inicjatywy podjął zatrudnienie lub inną pracę zarobkową dodatek aktywizacyjny przysługuje w wysokości do 50% zasiłku, o którym mowa w art. 72 ust. 1, przez połowę okresu, w jakim przysługiwałby bezrobotnemu zasiłek. Skarżąca argumentuje, że podjęła zatrudnienie z własnej inicjatywy na podstawie podpisanej umowy o pracę z firmą męża. Jednocześnie Pani D. Ł. potwierdziła, że została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego jako osoba współpracująca a nie pracownik. Artykuł 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.) wymienia kategorie osób podlegających obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu. W ust. 1 pkt 5 tego artykułu wymienione zostały osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące. Wyjaśnienie z kolei pojęcia osoba współpracująca zawiera art. 8 ust. 11 ustawy, który stanowi, że za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność gospodarczą oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5 uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę, ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia. Jak zważył Sąd Najwyższy "konstytutywne cechy działalności osoby współpracującej przy prowadzeniu działalności pozarolniczej, to istotny ciężar gatunkowy działań, bezpośredni związek z przedmiotem działalności, stabilność i zorganizowanie, znaczący czas poświęcany na realizacje zadań (...) działalność osoby współpracującej powinna, co do zasady cechować się takimi samymi przymiotami co działalność osoby prowadzącej, czyli ciągłość, zorganizowanie i zarobkowy charakter, ukierunkowane na określony profil", (wyrok SN z 18 maja 2017 r., I UK 215/16). Należy zauważyć, że stwierdzenie zatrudnienia na podstawie stosunku pracy osoby bliskiej pracodawcy wymaga jednoznacznych ustaleń, że zostały spełnione warunki podjęcia takiego zatrudnienia oraz że miało miejsce wykonywanie obowiązków w sposób charakterystyczny dla stosunku pracy, a nie tylko, że brak było zakazu zatrudnienia w ramach stosunku pracy. Ponadto, dla stosunku pracy właściwe są następujące cechy: Pracownikiem jest osoba fizyczna, która zobowiązuje się do pracy w zamian za wynagrodzenie, przedmiotem umowy ze strony pracownika jest samo pełnienie (wykonywanie) pracy, przy wykonywaniu której nie jest on obciążony ryzykiem realizacji zobowiązania, pracownik obowiązany jest świadczyć pracę osobiście i jest podporządkowany pracodawcy . Jak zważył Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 13.07.2005 r., I UK 296/04 przesłankę nawiązania stosunku ubezpieczenia oraz wynikające z tego stosunku prawo do świadczeń stanowi nie samo zawarcie umowy o pracę, lecz zatrudnienie, bowiem wykonywanie pracy- a nie samo zawarcie- w ramach stosunku pracy zgodnie z ustawą z dnia 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z FUS i ustawą z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych uprawnia do świadczeń z przewidzianych wyżej wymienionych przepisach. Ponadto art. 22 Kodeksu pracy wskazuje, że zobowiązanie pracownika winno polegać na wykonywaniu pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz do świadczenia wynagrodzenia przez pracodawcę. Z załączonej do wniosku o dodatek aktywizacyjny umowy o prace wynika, że nie zostały spełnione cechy właściwe dla stosunku pracy. Na karcie 41 akt administracyjnych znajduje się przedmiotowa umowa. Warto tylko wskazać, że D. Ł. została określona jako " osoba współpracująca- żona" , "wynagrodzenie- jako osoba współpracująca- wspólność majątkowa –wspólne rozliczenie " W ocenie Sądu zaprezentowana przez organ orzekający interpretacja tego dokumentu jest prawidłowa. Sąd Najwyższy w wyroku z 15.01.2007 r., I UK 208/06 stwierdził, że "brak formalnych przeciwwskazań do zatrudniania osób bliskich w ramach stosunku pracy (art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) nie wyklucza kompetencji organu ubezpieczeń społecznych do weryfikowania deklarowanego tytułu ubezpieczenia społecznego (art. 68 pkt 1 i 2 tej ustawy). Pani D. Ł. została uznana przez organ ubezpieczeń społecznych za osobę współpracującą i została objęta ubezpieczeniem społecznym z kodem tytułu 051100 właściwym dla osób współpracujących, a nie zatrudnionych (druk ZUS ZUA w aktach). Reasumując w ocenie Sądu zarzuty skarżącej nie mogą zostać uwzględnione, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu, wobec czego Sąd na zasadzie art. 151 ustawy z [...].08.2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn ) orzekł o oddaleniu skargi.