II SA/Po 1073/17

Dnia 13 czerwca 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 roku sprawy ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 sierpnia 2017 roku Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i odmowy przyznania świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 480,- zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z dnia 25 sierpnia 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (zwane dalej "Kolegium"), po rozpoznaniu odwołania R. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 26 stycznia 2017 r., nr [...] o uchyleniu decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 sierpnia 2016 r., nr [...] przyznającej R. K. świadczenie wychowawcze na rzecz M. K. po [...] zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. oraz o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na M. K. w wys. [...] zł miesięcznie na powyższy okres. Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach. Wnioskiem z dnia 17 czerwca 2016 r. R. K. wystąpił o ustalenie na jego rzecz prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – M. K.. Decyzją z dnia 24 sierpnia 2016 r., nr [...], Prezydent Miasta [...] – działając między innym na podstawie art. 2, art. 4, art. 5, art. 7, art. 10, art. 13, art. 18, art. 21 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm., dalej "u.p.p.w.d.") – przyznał R. K. świadczenie wychowawcze na M. K. w wysokości [...] zł na okres od 1 kwietnia 2016 r. do dnia 30 września 2017 r. Postanowieniem z dnia 11 stycznia 2017 r. Prezydent Miasta [...] działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wznowił postępowanie administracyjne w sprawie zakończonej wyżej opisana decyzja ostateczną wobec ustalenia, iż R. K. ubiegając się o przyznanie zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na rzecz M. i D. K. oraz jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka na rzecz D. K. złożył 13 grudnia 2016m r. oświadczenie o uzyskaniu w lutym 2016 r. dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości [...] zł. Decyzją z dnia 26 stycznia 2017 r., nr [...] Prezydent Miasta [...] orzekł o uchyleniu decyzji własnej z dnia 24 sierpnia 2016 r., oraz o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na M. K. w wys. [...] zł miesięcznie na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. oraz wskazał, że po ponownym obliczeniu dochodu za rok 2014 uwzględniającym dochód uzyskany przez R. K. z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł ustalił, że w rodzinie wnioskodawcy przekroczono kryterium dochodu na osobę w rodzinie o [...] zł. Przedstawiając dokonane obliczenia organ I instancji wskazał, iż zsumował dochód uzyskany przez R. K. w lutym 2016 r. w wysokości [...] zł z dochodem uzyskiwanym przez jego żonę O. K. z tytułu zatrudnienia w firmie "M". wynoszącym w maju 2016 r. [...] zł, zaś uzyskaną sumę podzielił na 4 osoby w rodzinie, co dało dochód na osobę w rodzinie wynoszący [...] zł. Z decyzją powyższą nie zgodził się R. K., który w terminie prawem przewidzianym wywiódł od niej odwołanie. W środku zaskarżenia odwołujący podniósł, że dochód z prowadzonej działalności gospodarczej jaki uzyskał w lutym 2016 r. był jego jedynym dochodem w tym roku, albowiem w pozostałych miesiącach 2016 roku poniósł stratę. Dla wykazania powyższej okoliczności dołączył do odwołania kopię zeznania podatkowego PIT-36 za 2016 r. Wskazał nadto, że dochód jaki uzyskał w lutym 2016 wyniósł nie [...] zł, lecz [...] zł. Na powyższą okoliczność przedłożył zestawienie korekt zaliczek na podatek dochodowy PIT za rok 2016. Decyzją z dnia 25 sierpnia 2017 r., nr [...] Kolegium utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy – przytoczywszy art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. stwierdził, że doliczenie dochodu w przypadku R. i O. K. nastąpiło co do zasady prawidłowo, bowiem R. K. rozpoczął działalność gospodarczą w styczniu 2016 r., co stanowiło podstawę do doliczenia dochodu za luty 2016 r., zaś O. K. rozpoczęła pracę w kwietniu 2016 r., co stanowiło podstawę do doliczenia dochodu za maja 2016 r. Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących faktu, iż dochód jaki R. K. uzyskał w lutym 2016 wyniósł jedynie [...] zł Kolegium wyjaśniło, że nawet w przypadku przyjęcia tej obniżonej wielkości dochodu uzyskanego przez R. K. w roku 2016 rodzina jego nie spełniała kryterium dochodowego, albowiem dochód na osobę w rodzinie wynosił początkowo [...] zł, a po urodzeniu się drugiego dziecka [...] zł.. W skardze na decyzję Kolegium reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika R. K. zarzucił: - naruszenie art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. poprzez błędną jego wykładnię skutkującą uznaniem, że dochód osiągnięty przez skarżącego w lutym 2016 r. i O.K. w maju 2016 r. był dochodem uzyskiwanym w okresie na jaki ustalane było prawo do świadczenia wychowawczego; - naruszenie art. 2 pkt 2 w zw. z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. polegające na ustaleniu dochodu rodziny poprzez zsumowanie dochodu R. K. z lutego 2016 r. i dochodu O. K. z maja 2016 r. z dochodem uzyskanym w 2014 r. i podzielenie uzyskanej sumy na 3 osoby, podczas gdy dochód R. K. z lutego 2016 r. i O. K. z maja 2016 r. powinien być doliczony do dochodu uzyskanego w roku 2014, a następnie całość podzielona na 12 miesięcy i przez liczbę członków rodziny; - naruszenie przepisów postępowania – art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 § 1 w zw. z art. 7 K.p.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego polegające na braku wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego. Stawiając powyższe zarzuty autor skargi wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie w dniu 13 czerwca 2018 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek nie można zgodzić się z całością zarzutko i argumentowo w niej podniesionych. W niniejszej sprawie okolicznością, która podlegała ocenie i wymagała kwalifikacji prawnej było uzyskanie przez R. K. dochodu z działalności gospodarczej za miesiąc luty 2016 r. oraz uzyskanie przez O.K. w roku 2016 r. dochodu w wysokości [...] zł miesięcznie z tytułu zatrudnienia od kwietnia 2016 r. w firmie M.. Organy obu instancji przyjęły, że dochód R. K. uzyskany z działalności gospodarczej w lutym 2016 r. (w kwocie [...]zł jak przyjął organ I instancji, względnie [...] zł jak przyjął organ odwoławczy) stanowi dochód uzyskany, którego należało doliczyć do średniego dochodu rodziny z roku 2014, stanowiącego wcześniej podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Analogicznie jako dochód uzyskany organy potraktowały dochód uzyskany w maju 2016 r. w wysokości [...] zł przez O.K. z tytułu zatrudnienia w firmie M. do kwietnia 2016 r. Kolegium obliczyło, że w ten sposób dochód rodziny skarżącego osiągnie [...] zł ([...] + [...]), a zatem dochód na osobę w rodzinie (liczącej pierwotnie 3, a następnie po urodzeniu się 12 listopada 2016 r. drugiego dziecka, 4 osoby) przekroczy kryterium (800 zł) przyznania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko (art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d.). W ocenie Sądu stanowisko organów obu instancji jest nieprawidłowe, gdyż nie uwzględnia ono istotnych elementów regulacji zawartej w art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. dotyczącej sposobu doliczania dochodu uzyskanego członka rodziny do dochodu bazowego z roku poprzedzającego okres świadczeniowy (w tej sprawie wyjątkowo był to rok 2014 – zob. art. 48 ust. 2 u.p.p.w.d.). Zgodnie z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. "W przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". Wyłuszczając istotne z perspektywy niniejszej sprawy elementy powyższego, stosunkowo rozbudowanego przepisu, należy zwrócić uwagę, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jego dochód ustala się na podstawie dochodu dotychczasowego powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu "za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu", pod warunkiem, że "dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". Przystępując do wykładni art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. Sąd wyjaśnia, że całościowa analiza przepisów zawierających definicję utraty dochodu (art. 3 pkt 19 u.p.p.w.d.) i uzyskania dochodu (art. 3 pkt 20 u.p.p.w.d.) prowadzi do wniosku, iż ustawodawca określając znaczenie tych pojęć miał z całą pewnością na myśli odpowiednio utratę albo uzyskanie przez członka rodziny dochodów, ale nie każdych dochodów, a takich, które mają charakter stały i stanowią źródło utrzymania. Treść art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d., w zakresie w jakim nakazuje doliczać dochód uzyskany w kwocie "za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu" koresponduje z tym założeniem – chodzi bowiem o to, aby po uzyskaniu stałego dochodu uwzględnić pierwsze pełne wypłacone miesięczne wynagrodzenie (np. po rozpoczęciu pracy na etacie), czy przyznane świadczenie (np. po uzyskaniu emerytury). W niniejszej sprawie głównym przedmiotem sporu jest to, czy jednorazowy, to jest występujący tylko w jednym miesiącu, dochód R. K. z działalności gospodarczej kwalifikować należy jako dochód uzyskany i czy w ustalonych okolicznościach mógł być on doliczony do dochodu rodziny. Wątpliwości budzić może także doliczenie do dochodu rodziny jako dochodu uzyskanego wynagrodzenia otrzymanego w maju 2016 r. przez O.K. W ocenie Sądu dochód z działalności gospodarczej R. K. może być co do zasady kwalifikowany jako dochód uzyskany. Co prawda, w art. 3 pkt 20 lit. e u.p.p.w.d. ustawodawca posłużył się niefortunnym sformułowaniem "uzyskanie dochodu spowodowane [...] rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania", jednakże nie powinno budzić wątpliwości, że nie chodzi tu o samą formalną rejestrację działalności czy jej wznowienie (te same przez się nie są zdarzeniami generującymi dochód), ale o późniejsze uzyskanie dochodu w ich następstwie. Zupełnie odrębnym zagadnieniem jest natomiast to, czy dochód z działalności R. K. mógł zostać doliczony do dochodu rodziny w rozumieniu art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. Organy, zarówno Prezydent Miasta jak i Kolegium, pominęły fakt, że w art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. mowa jest o kwocie osiągniętego dochodu "za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu", który to dochód dodatkowo powinien być "uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". Mając na względzie powyższe organy błędnie przyjęły, że do dochodu rodziny skarżącego należało doliczyć jego dochód z lutego 2016 r. Był to bowiem pierwszy miesiąc uzyskania dochodu, a więc jako miesiąc bazowy należało przyjąć nie luty 2016 r., a marzec 2016 r. W tym ostatnim miesiącu jednak – a przynajmniej nie wynika to z akt – R. K. nie osiągnął dochodu. Oznacza to, że literalnie stosując art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. do dochodu rodziny skarżącego nie można było doliczyć żadnej kwoty dochodu uzyskanego. Co więcej, w ocenie Sądu nie został spełniony także drugi warunek z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d., to jest, że dochód był "uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego". R. K. jednorazowo uzyskał dochód w lutym 2016 r., jednakże dalej nie "uzyskiwał go" regularnie w okresie świadczeniowym. W tym też zakresie zaskarżona decyzja Kolegium wydana została z naruszeniem art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. polegającym na błędnym zastosowaniu tegoż przepisu. Ta ostania okoliczność, to jest spełnienie warunku uzyskiwania dochodu w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego nie została także zweryfikowana w stosunku do O. K.. W jej przypadku organy prawidłowo uwzględniły bowiem dochód za maj 2016 r., w sytuacji gdy zatrudnienie podjęła ona i dochód uzyskała w kwietniu 2016 r., jednakże w żaden sposób nie zweryfikowano, w jakim okresie dochód ten był przez nią uzyskiwany, to jest czy obejmował on część czy też całość weryfikowanego w postępowaniu nadzwyczajnym okresu świadczeniowego, a która to okoliczność może budzić wątpliwości w kontekście dołączonej do odwołania informacji PIT-11 o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2016 z tytułu zatrudnienia O. K. w przedsiębiorstwie M. s.c. (k. [...] akt organu II instancji) wskazującej, że w całym roku 2016 uzyskała on z tytułu zatrudnienia dochód w wysokości [...] zł, a więc zbliżonej do zaledwie trzykrotności przyjętego przez organ wynagrodzenia miesięcznego. Brak wyjaśnienia tej okoliczności stanowił naruszenie przez organ odwoławczy art. 7 i 77 § 1 K.p.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu Sąd zaznacza, że ma świadomość, iż powyższa literalna wykładnia art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. – akcentująca, że doliczeniu do dochodu rodziny (członka rodziny) podlega dochód uzyskany rachunkowo "za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu" – teoretycznie może prowadzić do nadużyć. Łatwo bowiem wyobrazić sobie, że osoba prowadząca działalność gospodarczą osiągać będzie dochody w co drugi miesiąc, co spowodowałoby, że ustalenie kwoty dochodu uzyskanego ("za miesiąc następujący") nie byłoby możliwe. Obawa przed nadużyciami i to tylko potencjalnymi (nie dotyczącymi skarżącego i jej rodziny w niniejszej sprawie) nie jest jednak wystarczającą podstawą, aby wbrew literalnemu brzmieniu art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. doliczać do dochodu rodziny skarżącego kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, a nie za miesiąc następujący. Podsumowując Sąd uznał, że skoro według ustaleń organów R. K. uzyskał dochód z działalności gospodarczej w miesiącu lutym 2016 r., to zgodnie z art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. do średniomiesięcznego dochodu rodziny jego i skarżącej doliczyć należało kwotę osiągniętego dochodu za marzec 2016 r. Z akt nie wynika natomiast, aby w miesiącu tym mąż uzyskał on dochód. Z kolei potraktowanie dochodu z działalności gospodarczej z miesiąca lutego 2016 r. rachunkowo jako dochodu uzyskanego powiększającego dochód rodziny naruszyło w ocenie Sądu w art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. Odnosząc się wprost do argumentacji zawartej w skardze Sąd pragnie wskazać, iż jakiegokolwiek uzasadnienia normatywnego nie znajduje proponowany przez jej autora sposób obliczania dochodu na osobę w rodzinie poprzez dzielenie dochodu uzyskanego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego na dwanaście miesięcy. Ustawodawca pojęciem przeciętnego miesięcznego dochodu posługuje się bowiem wyłącznie w odniesieniu do dochodu członka rodziny osiągniętego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy, zaś odnośnie dochodu uzyskanego po tym roku nakazuje stosować regulację zawartą w art. 7 ust. 3 u.p.p.w.d. nie przewidującą obliczania średniego, bądź przeciętnego dochodu uzyskanego, lecz jedynie powiększenie dochodu przeciętnego z roku poprzedzającego o kwotę miesięcznych dochodów o stałym charakterze. Uwzględniając powyższe, Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą Kolegium będzie rozpoznanie odwołania R. K. z uwzględnieniem poglądów prawnych sądu wyrażonych w niniejszym uzasadnieniu wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 li. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Na wysokość zasądzonej od organu odwoławczego kwoty składa się wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości [...] złotych.