II SA/Po 105/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Zieliński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 marca 2021 r. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi D. C. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] (znak [...]) w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej postanawia 1. oddalić wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi; 2. odrzucić skargę.

Decyzja Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] (znak [...]) została doręczona D. C. (dalej również: strona; skarżący; wnioskodawca) w dniu [...] grudnia 2020 r. Decyzję tę skarżący odebrał osobiście (k. 24-29 akt adm.). W dniu [...] stycznia 2021 r. strona wniosła skargę na wyżej opisaną decyzję, składając ją w administracji Zakładu Karnego we W. (dalej: ZK we W.), w którym aktualnie przebywa (k. 3-4). W tym samym dniu wraz ze skargą strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi (k. 5-7). We wniosku skarżący podniósł, że [...] stycznia 2021 r. o godz. [...] miał przygotowaną skargę na decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. i chciał ją przekazać administracji ZK we W. do wysłania, jednak o tej godzinie nie została ona przyjęta, gdyż urzędowa korespondencja w ZK we W. przyjmowana jest tylko "do godz. [...] rano". Zdaniem wnioskodawcy został on w ten sposób pozbawiony możliwości wniesienia skargi w terminie 30 dni. Podniósł, że uchybienie terminu było od niego niezależne i wniosek jest zasadny. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej (dalej: Dyrektor Okręgowy; Dyrektor; organ II instancji) wniósł o jej odrzucenie, względnie oddalenie. Dyrektor Okręgowy, kwestionując zasadność wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, wyjaśnił, że decyzja organu II instancji została doręczona skarżącemu [...] grudnia 2020 r. Dyrektor argumentował przy tym, że zgodnie z zasadami obowiązującymi w zakładzie karnym korespondencja odbierana jest do godz. [...] rano, co wynika z regulaminu wprowadzonego zarządzeniem nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego we W. z dnia [...] listopada 2018 r. "Porządek wewnętrzny dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego" (§ 58 ust. 2), który to akt jest umieszczony w każdej celi mieszkalnej, a ponadto opublikowany na stronie Biuletynu Informacji Publicznej, do którego osadzeni również mają dostęp. Dyrektor zaznaczył, że D. C. jako "autor niespotykanie licznej korespondencji [kierowanej] do różnych organów" z pewnością ma wiedzę co do dopuszczalnych godzin złożenia w administracji ZK we W. listu do wysłania. Zauważył również, że w jego ocenie działanie wnioskodawcy cechuje się niedbalstwem i nie nastąpiło żadne zdarzenie, które mogłoby uniemożliwiać mu nadanie skargi w terminie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył co następuje. 1. Uzasadnienie rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. W ocenie Sądu wniosek ten nie został dostatecznie usprawiedliwiony i nie zasługiwał na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że nadanie pisma przez osobę pozbawioną wolności następuje właśnie w ten sposób, że składa ona pismo w administracji zakładu karnego lub aresztu śledczego, co wywołuje skutek prawny jego wniesienia, jak oddanie pisma w placówce pocztowej. Wynika to z treści art. 83 § 3 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.). Z kolei czynność podjęta przez stronę w postępowaniu sądowym po upływie terminu jest bezskuteczna, o czym stanowi art. 85 p.p.s.a., jednakże art. 86 § 1 p.p.s.a. przewiduje możliwość przywrócenia na wniosek uchybionego terminu, jeżeli strona bez swojej winy nie dokonała w terminie czynności. Natomiast zgodnie z art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Następnie podkreślenia wymaga, że w niniejszej sprawie D. C. odebrał osobiście w dniu [...] grudnia 2020 r. – co potwierdził to własnoręcznym podpisem (zwrotne potwierdzenie odbioru przy k. 29 akt adm.) – decyzję Dyrektora Okręgowego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...]. Ustalenie daty doręczania stronie przesyłki zawierającej decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] wynika z analizy treści zwrotnego potwierdzenia odbioru (k. 24-29 akt adm.) w kontekście informacji zawartych w systemie emonitoringu Poczty Polskiej dla przesyłki poleconej nr [...] (https://emonitoring.poczta-polska.pl) i pośrednio również z twierdzeń samego skarżącego. Pomimo umieszczenia na rewersie zwrotnego potwierdzenia odbioru tej przesyłki odręcznie wpisanej daty odbioru "[...]" obok podpisu skarżącego (k. 29), analiza odcisku datownika placówki pocztowej we W. wskazywała na inną, późniejszą datę (druga cyfra w szyku, licząc od lewej, była nieczytelna, jednak ukośna krótsza kreska znajdująca się pomiędzy dwiema cyframi [...] sugerowała, że jest to część znaku cyfry [...] Po skonfrontowaniu odcisku pieczęci (datownika) pocztowej (datownika) z danymi emonitoringu przesyłki nr [...] Sąd ustalił, że przesyłka zawierająca decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. została nadana w urzędzie pocztowym [...] grudnia 2020 r., a doręczona skarżącemu [...] grudnia 2020 r. Stąd też nie podzielił twierdzeń organu, że doręczenie miało miejsce [...] grudnia 2020 r. Przedmiotowa decyzja zawierała odpowiednie pouczenie o prawie do jej zaskarżenia oraz o trzydziestodniowym terminie na wniesienie skargi. Mimo że 30-dniowy termin do wniesienia skargi, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a., upłynął z dniem [...] stycznia 2021 r., D. C. wniósł skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu dopiero [...] stycznia 2021 r. (zob. datownik administracji zakładu karnego na kopercie – k. 4-7 akt sąd.). Wniosek o przywrócenie terminu skarżący w istocie uzasadnił zaś tym, że przesyłkę usiłował nadać w terminie, tj. złożyć w administracji ZK we W. [...] stycznia 2021 r. o godzinie [...], jednakże odmówiono mu przyjęcia pisma z uwagi na obowiązujące w ZK we W. zasady przyjmowania korespondencji osadzonych. W ocenie Sądu podana przez skarżącego przyczyna uchybienia terminu nie może świadczyć o braku winy strony w dochowaniu terminu do wniesienia skargi. Przede wszystkim z tej przyczyny, że próba złożenia pisma w administracji ZK we W. w dniu [...] stycznia 2021 r. o godz. [...] miała miejsce już po upływie po upływie ustawowego terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. D. C. w ogóle nie wyjaśnił, z jakiego powodu pierwsze, spóźnione działanie w celu wniesienia skargi podjął dopiero [...] stycznia 2021 r. Rdzeniem swoich rozważań uczynił zaś właśnie okoliczności odmowy przyjęcia w tym dniu jego pisma przez administrację ZK we W.. Już tylko to stanowiło samodzielną podstawę do odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi. Niezależnie bowiem od tego, czy podane we wniosku okoliczności związane ze zdarzeniami z dnia [...] stycznia 2021 r. były zawinione przeze stronę czy nie, oczywistym faktem jest, że wnioskodawca pierwszą, nieskuteczną próbę wniesienia skargi w przedmiotowej sprawie podjął już po upływie terminu do jej wniesienia. Powodów tej zwłoki skarżący w ogóle nie wyjaśnił we wniosku o przywrócenie uchybionego terminu. Poza tym należy podkreślić, że D. C. jest osobą pozbawioną wolności, a to oznacza, że musi podporządkować się prawnie określonym zasadom postępowania dla osób osadzonych. Zgodnie z wieloma przepisami ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. z 2021 r., poz. 53 – dalej: k.k.w.) prawa osób skazanych i pozbawionych wolności są ograniczone. Dotyczy to także organizacji obiegu i treści korespondencji, która może podlegać nawet zatrzymaniu i cenzurze (zob. np. art. 8a, art. 90 pkt 8 w zw. z art. 242 § 6-8 k.k.w.). Korespondencja z wymiarem sprawiedliwości nie jest wprawdzie objęta takimi rygorami co do treści (art. 8a § 3 k.k.w.), niemniej organizacja jej obiegu podlega standardowym dla danego zakładu karnego regułom. Z pozytywnych obowiązków administracji zakładu karnego, a związanych z przyjmowaniem korespondencji, wymienić można jedynie przewidziany w ustawie obowiązek pisemnego potwierdzenia odbioru wysyłanej przez osadzonego korespondencji urzędowej. Na kopercie umieszcza się odcisk stempla z nazwą zakładu karnego oraz odnotowuje się datę jej odbioru (art. 105 § 7 k.k.w.). Nie oznacza to jeszcze, że administracja zakładu musi przyjmować korespondencję w każdym czasie. Jest wręcz przeciwnie. Przepis art. 249 § 2 pkt 4 k.k.w. stanowi, że Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia, regulamin organizacyjno-porządkowy wykonywania kary pozbawienia wolności i regulamin organizacyjno-porządkowy wykonywania tymczasowego aresztowania, określające w szczególności organizację przyjmowania korespondencji i organizację widzeń w zakładach karnych i aresztach śledczych. Obecnie w tym zakresie obowiązuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz.U. z 2016 r., poz. 2231). § 14 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że porządek wewnętrzny zakładu karnego, a w razie potrzeby poszczególnych oddziałów, ustala jego dyrektor. Z kolei wedle § 14 ust. 2 pkt 14 rozporządzenia, w porządku wewnętrznym zakładu karnego dyrektor "określa w szczególności [...] godziny i sposób przyjmowania i wydawania korespondencji". Co więcej, zgodnie z § 15 rozporządzenia wynika, że tekst porządku wewnętrznego powinien znajdować się w każdej celi mieszkalnej, a na prośbę skazanego "udostępnia się mu Kodeks oraz wydane na jego podstawie akty wykonawcze". Nie ulega wątpliwości, że w systemie prawa, w zakresie regulacji prawa karnego wykonawczego znaleźć można liczne regulacje z góry i ściśle określające reżim, któremu podporządkowana jest osoba osadzona. Sytuację osoby pozbawionej wolności charakteryzują ograniczenia, przy czym – co należy podkreślić – nie jest tak, że ograniczenia te są nieprzewidywalne. Wręcz przeciwnie, nakazy i zakazy kierowane do osoby przebywającej w zakładzie karnym są drobiazgowo uregulowane. Obowiązujące prawo (§ 15 przywołanego wyżej rozporządzenia) gwarantuje też transparentność co do praw i obowiązków skazanych, wymagając chociażby umieszczenia w każdej celi mieszkalnej tzw. porządku wewnętrznego. W dacie doręczenia D. C. przesyłki zawierającej decyzję Dyrektora Okręgowego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w ZK we W. obowiązywało zarządzenie nr [...] Dyrektora Zakładu Karnego we W. z dnia [...] czerwca 2020 r. "Porządek wewnętrzny dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego". Można w tym miejscu poczynić uwagę, że w odpowiedzi na skargę zapewne omyłkowo wskazano, że było to zarządzenie nr [...] z dnia [...] listopada 2018 r. W przywołanym "Porządku wewnętrznym dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego" obowiązującym w ZK we W. uregulowano szczegółowo w rozdziale XIII godziny i sposób przyjmowania i wydawania korespondencji i paczek (patrz dane w Biuletynie Informacji Publicznej Służby Więziennej - bip.sw.gov.pl w zakładce "Jednostki Organizacyjne SW" i dalej kafelek "Okręgowy Inspektorat Służby Więziennej P." - "Zakład Karny W.", a następnie w zakładce dla tej jednostki "Akty prawne" akt "Porządek wewnętrzny dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego" – link bezpośredni: https://bip.sw.gov.pl/Strony/AktyPrawne1.aspx?BiuletynID=125). Zgodnie z § 58 ust. 1 "Porządku wewnętrznego" korespondencja urzędowa od osadzonych przyjmowana jest codziennie, przy czym § 58 ust. 2 tego aktu stanowi, że "przyjmowanie korespondencji, zarówno prywatnej jak i urzędowej, odbywa się od zakończenia apelu porannego do godz. 7.00 przez oddziałowego działu ochrony". Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że reguły korzystania przez skazanych pozbawionych wolności z prawa do realizacji korespondencji urzędowej są dla nich jasne, jawne i przewidywalne. D. C., któremu termin do wniesienia skargi upływał w środę [...] stycznia 2021 r., powinien zdawać sobie sprawę i przewidywać, że w celu skorzystania z przysługującego mu prawa nadania przesyłek urzędowych każdego dnia musi to uczynić do godziny [...] rano, do zakończenia apelu porannego. Są to zasady z góry określone w akcie wewnętrznym ustalonym i jawnym, tj. obowiązującym porządku wewnętrznym ZK we W., który wyraża normy znajdujące umocowanie w Kodeksu karnego wykonawczego (art. 249 § 2 pkt 4) oraz w akcie prawnym niższej rangi (§ 14 ust. 2 pkt 14 przywołanego wcześniej rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy). Podsumowując, skoro z zarządzenia nr [...] Dyrektora ZK we W. z dnia [...] czerwca 2020 r. "Porządek wewnętrzny dla osadzonych w zakładzie karnym typu zamkniętego" jasno i wprost wynika, że korespondencja urzędowa jest od osadzonych odbierana do [...] rano, a D. C. ów "Porządek wewnętrzny" zna (jest on umieszczony w każdej celi mieszkalnej), to powinien był się liczyć z tym, że przesyłkę zawierającą skargą na decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r. [...] należało złożyć w administracji ZK we W. do tej granicznej godziny w każdym dniu biegnącego terminu – do [...] stycznia 2021 r. włącznie. Dodać jeszcze trzeba, że właśnie po to prawo określa odpowiednio długi, trzydziestodniowy termin na wniesienie skargi, aby osoby zainteresowane w ich wniesieniu miały dostateczny czas do namysłu, przygotowania i wysłania (złożenia, nadania) środka zaskarżenia. Warto zatem jeszcze raz przypomnieć, że D. C. skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r. sporządził dopiero [...] stycznia 2021 r., a więc już po upływie ustawowego terminu. Co więcej, jego skarga sprowadza się do stwierdzenia, że "zaskarża[...] decyzję w całości jako niezgodną z prawem". Nie sposób zatem identyfikować takich okoliczności, które świadczyłyby o tym, że D. C. poświęcił szczególnie dużo czasu – aż cały miesiąc kalendarzowy – na przygotowywanie skargi, wobec czego nie dotrzymał ustawowego terminu 30 dni na wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Tym bardziej nie wykazał, że graniczne godziny ostatniego dnia terminu ([...] stycznia 2021 r.) i początku następnego ([...] stycznia 2021 r.) miałyby dla niego krytyczne znaczenie z punktu widzenia możliwości sporządzenia skargi, a we wcześniejszym okresie nie było to możliwe. Sąd wreszcie zauważa, że reguły wysyłania korespondencji w zakładzie karnym powinny być D. C. znane tym bardziej, że tylko do samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł on już kilkadziesiąt skarg, a co miało miejsce w czasie, gdy skarżący przebywał w ZK we W.. Zdaniem Sądu, w powyższych okolicznościach wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi należało uznać za nieusprawiedliwiony. Stąd też został on załatwiony odmownie na posiedzeniu niejawnym, o czym Sąd orzekł w punkcie 1. sentencji na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. 2. Uzasadnienie rozstrzygnięcia w przedmiocie odrzucenia skargi. Skarga podlegała odrzuceniu, jako wniesiona z uchybieniem terminu. Zgodnie z art. 53 § 1 p.p.s.a. skargę wnosi się w terminie 30 dni od dnia doręczenia stronie skarżącej rozstrzygnięcia w sprawie. Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia (art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), co może nastąpić na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.). Jak już to zostało wyjaśniono w części 1. rozważań niniejszego uzasadnienia, D. C. odebrał zaskarżoną decyzję osobiście [...] grudnia 2020 r., a decyzja ta zawierała czytelne pouczenie o terminie do wniesienia skargi. Skargę nadał zaś poprzez skuteczne złożenie w administracji ZK we W. w dniu [...] stycznia 2021 r. Tymczasem 30-dniowy termin do wniesienia skargi upłynął [...] stycznia 2021 r. Zdaniem Sądu uprawniony jest wniosek, że D. C. bez usprawiedliwionych powodów (patrz wyżej rozważania w pkt 1.) nie złożył w terminie odpowiedniego pisma (przesyłki zawierającej skargę) w administracji ZK we W.. Skoro po stronie skarżącego w sposób oczywisty nastąpiło uchybienie terminu określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a., to z tego powodu skargę należało odrzucić na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie powołanych przepisów orzekł, jak w punkcie 2. niniejszego postanowienia. Końcowo należy jeszcze wyjaśnić, że tutejszy Sąd, rozstrzygając równocześnie o bezzasadności wniosku o przywrócenie terminu oraz o samym odrzuceniu skargi, miał na uwadze, że skarga D. C. jest wyjściowo skargą wniesioną po terminie. Skoro zaś uchybionego terminu nie przywrócono, to – zważając na względy ekonomiki procesowej – Sąd uznał, że nie ma przeciwwskazań procesowych, by zarazem stwierdzić spełnienie przesłanki do odrzucenia skargi. W związku z tym warto także zwrócić uwagę, że skarżący zachowuje w sprawie pełne prawa do jednolitej kontroli instancyjnej obydwu rozstrzygnięć, gdyż niniejsze postanowienie – zarówno w części dotyczącej wniosku o przywrócenie uchybionego terminu, jak i w części odrzucającej skargę – może być objęte jednym zażaleniem (zob. art. 86 § 3 i art. 194 § 1 pkt 1a w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).