II SA/Op 359/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku pełnomocnika skarżącego ustanowionego z urzędu radcy prawnego K. K. o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 marca 2016 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przyznania zasiłku okresowego postanawia: odmówić przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. akt II SO/Op 19/16, referendarz sądowy ustanowił dla skarżącego radcę prawnego z urzędu. Pełnomocnikiem tym Okręgowa Izba Radców Prawnych w Opolu wyznaczyła radcę prawnego K. K. Pełnomocnik skarżącego złożył w sprawie skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia, uczestniczył, poprzez swojego pełnomocnika substytucyjnego, w rozprawie w dniu 24 listopada 2016 r., na której wydano wyrok oddalający skargę. Pełnomocnik z urzędu wniósł w dniu 3 stycznia 2017 r. skargę kasacyjną od wyroku, która została wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 252/17, oddalona. Substytut pełnomocnika z urzędu nie złożył do protokołu rozprawy żadnego oświadczenia wskazującego, że koszty udzielonej pomocy prawnej, nie zostały zapłacone w całości lub w części. Również sam pełnomocnik z urzędu w żadnym z pism procesowych, obejmujących opisane wyżej, dokonane przez niego czynności procesowe, nie złożył oświadczenia tej treści. W skardze znalazł się jedynie wniosek o treści: "wnoszę o zasądzenie od Organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przypisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego lub w razie złożenia wykazu kosztów zgodnie z wykazem kosztów". W skardze kasacyjnej znalazł się natomiast wniosek o treści: "wnoszę o zasądzenie kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego oraz kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych z uwzględnieniem wynagrodzenia pełnomocnika wyznaczonego z urzędu." Przechodząc do rozstrzygnięcia wniosku pełnomocnika, referendarz sądowy stwierdza, że radca prawny ustanowiony z urzędu, ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz do zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, ponoszone przez Skarb Państwa, w niniejszej sprawie regulują dwa rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu. Pierwsze z nich, które obejmuje postępowanie pierwszoinstancyjne, to jest do wydania wyroku z dnia 24 listopada 2016 r., jest to rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2015 r., poz. 1805), które obowiązywało w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 2 listopada 2016 r. Drugie z nich obejmuje postępowanie drugoinstancyjne, to jest wywołane wniesieniem przez pełnomocnika z urzędu skargi kasacyjnej w dniu 3 stycznia 2017 r., jest to rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715), które obowiązuje obecnie, począwszy od dnia 2 listopada 2016 r. Obydwa rozporządzenia zawierają identyczne regulacje odnośnie zakresu kosztów pomocy prawnej i treści wniosku i przyznanie kosztów pomocy prawnej. W § 2 w obydwu rozporządzeniach określono, że "Koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują: 1) opłatę ustaloną zgodnie z przepisami mniejszego rozporządzenia oraz 2) niezbędne i udokumentowane wydatki radcy prawnego ustanowionego z urzędu." W § 3 w obydwu rozporządzeniach wskazano, że "Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części." Zgodnie zatem z zapisem w § 3 obydwu powołanych rozporządzeń, każdy wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, obligatoryjnie powinien zawierać oświadczenie, że koszty te nie zostały zapłacone w całości, ani w części. Powyższy przepis statuuje podstawową zasadę zawartości wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, w myśl, której warunkiem niezbędnym ich przyznania jest złożenie oświadczenia, że nie zostały one pokryte w całości lub w części. Oświadczenie to jest niezbędnym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowi bowiem przesłankę do przyjęcia, że za świadczoną pomoc prawną pełnomocnik nie otrzymał wynagrodzenia, a zatem że zachodzi podstawa do poniesienia tych kosztów przez Skarb Państwa. Brak tego oświadczenia stanowi nieusuwalny brak wniosku, skutkujący odmową przyznania wynagrodzenia. Wobec tego aktualność zachowały poglądy judykatury i doktryny prezentowane w tym przedmiocie pod rządami rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2013 r., poz. 490). Brak takiego oświadczenia wywołuje zatem skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (postanowienie SN z dnia 9 września 2011 r., III SPP 27/11, Lex nr 1106755). Zgodnie więc z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, brak przedmiotowego oświadczenia pełnomocnika, wywołuje skutki materialnoprawne polegające na utracie prawa do wynagrodzenia i nie stosuje się do niego trybu uzupełnienie braków formalnych pisma procesowego opisanego w art. 49 P.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 273/09, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 582846, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 90/09, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 550321, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 390/08, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 493827, wszystkie powołane orzeczenia są także zamieszczone na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl. Badanie istnienia tej przesłanki jest konieczne z uwagi na fakt, że sąd jako dysponent środków publicznych odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania (por. postanowienie Sądu najwyższego z dnia 14 października 1998 r., sygn. akt II CKN 687/98, publikowane OSNC 1999/3/63, zamieszczone System Informacji Prawnej Lex nr 34587). Jak natomiast wskazano wyżej opisano pełnomocnik z urzędu złożył wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, co uczynił w skardze kasacyjnej, ale nie złożył, wymaganego na podstawie treści § 3, identycznej w obydwu powołanych rozporządzeniach, oświadczenia, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 8 P.p.s.a., referendarz sądowy orzekł jak w sentencji postanowienia.