II SA/Ol 974/19

Dnia 14 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Sędzia WSA Piotr Chybicki Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę.

Decyzją z ... 2019 r. Burmistrz O. (dalej: organ pierwszej instancji) przyznał M.K. (dalej: skarżący) zasiłek okresowy z powodu bezrobocia na okres od 1 stycznia 2019 r. do 31 stycznia 2019 r. w wysokości 350,50 zł. W złożonym odwołaniu skarżący wyraził niezadowolenie z rozmiaru udzielonej pomocy, gdyż przyznana kwota nie pozwala na zaspokojenie potrzeb biologicznych w okresie miesięcznym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) decyzją z ... 2019 r. uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnianiu organ odwoławczy przedstawił treść przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm.), dalej: u.p.s., określających warunki przyznania wskazanego świadczenia oraz okoliczności faktyczne sprawy. Stwierdził, że organ pierwszej instancji nie podał wystarczających motywów swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z 6 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 399/19, po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego, uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium. W ocenie Sądu nie można było uznać, by braki uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji nie były możliwe do uzupełnienia przez Kolegium i uniemożliwiały merytoryczną ocenę sprawy w postępowaniu odwoławczym. Okolicznościami istotnymi dla rozstrzygnięcia są przesłanki wynikające z art. 38 u.p.s., a dopiero w dalszej kolejności uwzględniać należy zasadę wynikająca z art. 3 ust. 4 u.p.s. W pierwszej kolejności organ ustalić powinien czy wnioskodawca spełnia kryteria przyznania świadczenia, a dopiero następnie rozważyć czy istnieje konieczność limitowania jego wysokości z uwagi na ilość środków, którymi dysponuje organ. Z tego względu kryteria określone w art. 38 u.p.s. mają decydujące znaczenie w przypadku przyznania i ustalenia wysokości zasiłku okresowego, a te w toku postępowania pierwszoinstancyjnego zostały ustalone. Organ pierwszej instancji dokonał niezbędnych ustaleń m.in. w drodze odebrania od strony oświadczenia o stanie majątkowym oraz przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, czego organ odwoławczy nie zakwestionował. Rozpoznając ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia .... 2019 r. zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy. Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium wskazało, że zasiłek okresowy jest jedną z form pomocy społecznej, a o jego wysokości decyduje organ kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy. Skarżącemu przyznany został zasiłek w minimalnej wysokości, jednak organ I instancji uwzględnił nie tylko sytuację materialną skarżącego, ale również swoje możliwości związane z ilością środków finansowych jakimi dysponuje. Przyznana dla gminy dotacja pozwala na wypłacanie zasiłków okresowych jedynie w minimalnej wysokości. W lutym 2019 r. ośrodek pomocy dysponował środkami własnymi w kwocie powyżej 7.000 zł, z kwoty tej zrealizowano świadczenia obowiązkowe i przyznano zasiłki celowe, których średnia wysokość wynosiła 121,30 zł. Przyznana kwota nie spełnia oczekiwań strony, jednak mieści się w kryteriach ustawowych, a ośrodek musi zapewnić pomoc wszystkim potrzebującym. Skargę na powyższą decyzję wywiódł M.K., wnosząc o jej zmianę na uwzględniającą w pełni interesy prawne, potrzeby zdrowotne, zawodowe, społeczne, polityczne, oświatowe, religijne które realizują program wspierania rodzin, bez ich rozróżniania na lepsze k. lub o. i bez ograniczeń wynikających z kryteriów finansowych, ekonomicznych, informatycznych, cyfrowych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej: "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów i przy uwzględnieniu wytycznych zawartych w wyroku w sprawie II SA/Ol 399/19 wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą materialną zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy o pomocy społecznej, która w art. 2 ust. 1 wskazuje, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 przywołanej ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest zasiłek okresowy, który zgodnie z art. 38 ust. 1 u.p.s. jest przyznawany w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie. Stosownie do treści art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Ponadto w myśl art. 38 ust. 3 pkt 1 u.p.s. kwota zasiłku okresowego, nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, co w praktyce oznacza, że wówczas gdy osoba ubiegająca się o to świadczenia nie posiada żadnego dochodu, to najniższy zasiłek okresowy może być przyznany w wysokości 350,50 zł. Z treści cytowanych wyżej przepisów wynika, że o ile samo przyznanie świadczenia w postaci zasiłku okresowego ma charakter związany ("zasiłek okresowy przysługuje"), jeżeli tylko wnioskodawca ubiegający się o tego rodzaju pomoc spełnia przesłanki określone w art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s., to już samo rozstrzygnięcie o wysokości zasiłku okresowego (w ustawowo określonych granicach) cechuje uznanie organu, które musi być w sposób właściwy uzasadnione. W konsekwencji o tym, czy zasiłek okresowy (art. 38 ust. 1 u.p.s.) będzie przyznany w rozmiarze wyższym czy niższym decyduje organ, kierując się ogólnymi zasadami przyznawania pomocy społecznej wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 u.p.s., to znaczy dostosowuje rodzaj, formę i rozmiar świadczenia do okoliczności konkretnej sprawy, uwzględniania potrzeby osób korzystających z pomocy, a także możliwości finansowe jakimi dysponuje. Orzekając w tak zakreślonych ramach prawnych należy stwierdzić, że rozstrzygnięcia organów administracji publicznej zostały wydane na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego oraz przy zastosowaniu właściwych przepisów prawa. Ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny w pełni uzasadniał przyjęcie, że rozstrzygnięcia organu odwoławczego i organu pierwszej instancji były prawidłowe, uwzględniające możliwości finansowe organu i nie nosiły w tym kontekście cech dowolności. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że skarżący spełnia kryteria podmiotowe i dochodowe do przyznania wnioskowanego świadczenia. Jest on bowiem osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe z czego wynika jego trudna sytuacja materialna. W dacie wnioskowania o udzielenie wsparcia strona nie dysponowała żadnym dochodem, natomiast wysokość kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynosiło na dzień wydania decyzji 701 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). W ocenie Sądu, przyznanie skarżącemu świadczenia na minimalnym poziomie ma oparcie w obowiązujących i cytowanych wyżej, przepisach prawa oraz w całokształcie okoliczności sprawy. Bezsprzecznie, sytuacja materialna skarżącego jest bardzo trudna, zasługuje on na wsparcie w postaci zasiłku okresowego. Jednakże rozstrzygając o wysokości tego świadczenia należało uwzględnić wielkość środków finansowych, które pozostawały dyspozycji organu przyznającego świadczenie. Organ odwoławczy powołując się na pismo Kierownika MOPS w O. z dnia 6 września 2019 r. w sposób bardzo precyzyjny wskazał na wielkość potrzeb i możliwości ośrodka pomocy w O. MOPS w O. dysponował dotacją z budżetu państwa w kwocie 102.999, 36 zł., dotacja ta umożliwiła wydanie 80 decyzji przyznających zasiłek okresowy, na podstawie których przyznano 211 świadczeń w minimalnej wysokości. Pozostałą kwotę dotacji rozdysponowano na realizację świadczeń przyznanych na podstawie wcześniejszych decyzji. Do wydania zaskarżonej decyzji wpłynęły 334 podania o przyznanie pomocy finansowej, natomiast w lutym 2019 r. środki własne ośrodka stanowiła kwota 7.359,14. Z kwoty tej musiały być zaspokojone świadczenia o charakterze obowiązkowym, jak choćby gorące posiłki dla bezdomnych czy pobyt w mieszkaniu chronionym, w związku z czym średnia wysokość zasiłku celowego wynosiła 121,30 zł. W tej sytuacji przy zrozumieniu tego, że za kwotę przyznanego skarżącemu zasiłku okresowego bardzo trudno byłoby mu się utrzymać, należy wskazać, że inne osoby pozostające w równie trudnej sytuacji otrzymują świadczenia w wysokości takiej, jak skarżący lub niższej. Raz jeszcze przypomnieć należy, że stosownie do treści art. 3 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jedynie wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić.