II SA/Ol 961/19

Dnia 6 sierpnia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Adam Matuszak Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2020 roku sprawy ze skargi B. A. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia ,,[...]" w sprawie o sygnaturze II SA/Ol 430/18 1. oddala skargę o wznowienie postępowania sądowego; 2. przyznaje radcy prawnemu M. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.

Decyzją z dnia "[...]", Prezydent A (dalej jako: "organ pierwszej instancji"), przyznał B. A. (dalej jako: "skarżąca"), zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad osobą legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności albo osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na matkę E. A., na okres od 1 lipca 2013 r., na czas nieokreślony, w wysokości 520 zł miesięcznie wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie 279,47 zł. Następnie, decyzją z dnia "[...]", organ pierwszej instancji orzekł, że kwoty wypłacone skarżącej tytułem zasiłku dla opiekuna w łącznej wysokości 797,30 zł, za okres od 19 czerwca 2017 r. do 4 września 2017 r., są świadczeniem nienależnie pobranym; jednocześnie orzekł o obowiązku zwrotu tej kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i umorzył postępowanie w części dotyczącej uznania za świadczenie nienależnie pobrane kwoty wypłaconej skarżącej tytułem zasiłku dla opiekuna za dzień 5 września 2017 r. W odwołaniu, złożonym od powyższej decyzji, skarżąca zarzuciła, że organ pierwszej instancji niezasadnie zastosował art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż pominął, że strona nie została poprawnie pouczona o braku prawa do przedmiotowego świadczenia. Stwierdziła, że z treści decyzji z dnia "[...]" i z dnia "[...]" nie wynika, aby została pouczona, że w przypadku podjęcia pracy nie przysługuje jej prawo do świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium" lub "organ odwoławczy"), decyzją z dnia "[...]", utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Skargę na powyższą decyzję wniosła skarżąca, podnosząc, że pobierała świadczenie w dobrej wierze, ponieważ nie miała świadomości, że nie przysługuje jej ono. Nie została bowiem skutecznie pouczona o braku prawa do pobierania zasiłku dla opiekuna. W decyzji z dnia "[...]", brak jest bowiem należytego pouczenia. Wyrokiem z 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 430/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę skarżącej na decyzję Kolegium w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Następnie zaś Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 10 września 2019 r. oddalił skargę kasacyjną B. A. wniesioną od opisanego wyżej wyroku tutejszego Sądu z 7 sierpnia 2018 r. Pismem z 29 listopada 2019 r. skarżąca wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 7 sierpnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 430/18. Skarżąca podniosła, że w związku z art. 270 p.p.s.a w oparciu o art. 271 pkt. 2 p.p.s.a. i art. 273 § 2 p.p.s.a., żąda wznowienia postępowania z powodu nieważności postępowania oraz wykrycia okoliczności faktycznych i środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których jako strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Ponadto orzeczenie zostało dotknięte istotnymi wadami, które mogły mieć wpływ na końcowe orzeczenie, wskutek oczywistego i rażącego naruszenia przez Sąd przepisów prawa, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna (Dz. U. z 2017 r., poz. 2092 ze zm.) oraz art. 91 § 2 i § 3 p.p.s.a, art. 106 § 2 i § 3 p.p.s.a, art. 109 p.p.s.a., pozbawiając skarżącą możności obrony swych praw i wypowiedzenia się. W związku z art. 279 p.p.s.a. skarżąca wniosła o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia, ponowne rozpoznanie sprawy na okoliczność wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i przeprowadzenie wszechstronnej oceny materiału dowodowego z powodu ujawnienia istotnych nowych okoliczności, mających wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: a) przeprowadzenia dowodu z decyzji z "[...]" Prezydenta Miasta na okoliczność stwierdzenia faktu, iż brak jest należytego pouczenia w decyzji organu pierwszej instancji z "[...]", b) przeprowadzenie dowodu na okoliczność stwierdzenia faktu, iż decyzja z "[...]" jest zmieniona decyzją z "[...]", Skarżąca podniosła, że 18 października 2019 r. dowiedziała się o podstawie wznowienia postępowania. Biorąc pod uwagę fakt, iż z chwilą wydania w dniu 10 września 2019 r. orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, orzeczenie WSA w Olsztynie z 7 sierpnia 2018 r. stało się prawomocne, skarżąca zachowała trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania skarżąca wskazała, że Naczelny Sąd Administracyjny nie wziął pod uwagę nieważności postępowania przed WSA w Olsztynie z powodu pozbawienia strony możliwości obrony swoich praw. Skarżąca wyjaśniła, że 17 lipca 2018 r. otrzymała zawiadomienie o rozprawie. Zdaniem skarżącej sąd w treści zawiadomienia nieprawidłowo poinformował skarżącą, ponieważ naruszając art. 93 p.p.s.a. wprowadził stronę w błąd wskazując, że stawiennictwo na posiedzenie mające się odbyć 7 sierpnia 2018 r. jest nieobowiązkowe. Skarżąca była nieobecna na posiedzeniu jawnym wyznaczonym 7 sierpnia 2018 r., natomiast Sąd w związku z przepisem art. 91 § 2 p.p.s.a był zobligowany do zawiadomienia strony na następne posiedzenie, gdyż skarżąca nie składała wniosku o rozpoznanie sprawy podczas jej nieobecności, zatem zgodnie z art. 109 p.p.s.a. sąd winien sprawę odroczyć. Jednakże WSA w Olsztynie zamiast zobowiązać się do usunięcia skutków naruszenia przepisu art. 109 p.p.s.a. oraz art. 91 § 2 p.p.s.a, na pierwszym posiedzeniu 7 sierpnia 2018 r. wydał orzeczenie, pozbawiając skarżącą możności obrony swych praw i wypowiedzenia się, zatem – zdaniem skarżącej - bezsporne jest, doszło do nieważności postępowania. Skarżąca argumentowała dalej, że sąd w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przyjął, że kwestią sporną jest spełnienie przesłanki pouczenia skarżącej o okolicznościach skutkujących brakiem prawa do pobierania przedmiotowego świadczenia, tj. zasiłku dla opiekuna, natomiast z góry przyjął założenie, że prawidłowo dokonał ustaleń o nienależnie pobranym świadczeniu. Natomiast zdaniem skarżącej kwestią sporną jest nie tylko nienależyte pouczenie, czego dowodem jest decyzja z "[...]", ale ewidentny brak należytego pouczenia, gdyż jak wynika z nowego dowodu, tj. decyzji z "[...]", dopiero w tej decyzji skarżąca została pouczona należycie. W ocenie skarżącej jest znacząca różnica w pouczeniach dokonanych w obydwu decyzjach. Zdaniem skarżącej sąd pominął okoliczność, że skarżąca nie została prawidłowo pouczona o braku prawa do pobierania świadczenia w przypadku podjęcia pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że jakkolwiek pouczenie zawarte w decyzji z "[...]" (organ dodał informację, że "niepoinformowanie organu wypłacającego zasiłek dla opiekuna o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, a w konsekwencji – konieczność ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie") różni się nieznacznie od pouczenia zawartego w decyzji z "[...]", to okoliczność ta zdaniem Kolegium nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego jest niezasadna i podlegała oddaleniu. Stosownie do art. 281 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., na rozprawie sąd rozstrzyga przede wszystkim o dopuszczalności wznowienia postępowania. W pierwszej kolejności Sąd stwierdził, że uruchomienie trybu wznowienia postępowania uzależnione jest od pozytywnego ustalenia istnienia formalnych przesłanek wszczęcia postępowania, jakimi są: zakończenie postępowania prawomocnym orzeczeniem, złożenie wniosku o wznowienie z zachowaniem terminu określonego w art. 277 p.p.s.a. oraz powołanie we wniosku przyczyny mieszczącej się w kategorii podstaw wznowienia. W tym miejscu należy wskazać, że stosownie do art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możliwości działania lub brak należytej reprezentacji - od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. W rozpatrywanej sprawie skarżąca domagała się wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z 7 sierpnia 2018 r. sygn. II SA/Ol 430/18, którym oddalono skargę na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze z "[...]" w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Od powyższego wyroku skarga kasacyjna wniesiona przez skarżącą została oddalona w związku z powyższym nie ulega wątpliwości, że powyższy wyrok jest prawomocny. Skoro w sprawie zapadło prawomocne orzeczenie, a skarżąca złożyła skargę o wznowienie postępowania, to należało ustalić, czy skarga ta opierała się na ustawowej podstawie wznowienia i czy została wniesiona w terminie określonym w art. 277 p.p.s.a. Skarżąca w swojej skardze jako podstawę wznowienia wskazała art. 271 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania. Jako kolejną przesłankę wznowienia postępowania wskazała art. 273 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. W niniejszej sprawie skarżąca podała, że o przesłance wznowienie postępowania dowiedziała się 18 października 2019 r., skarga o wznowienie postępowania została wniesiona 29 listopada 2019 r., a więc z zachowaniem terminu określonego w art. 277 p.p.s.a. Pozytywne ustalenie, że zostały spełnione niezbędne przesłanki skutecznego wniesienia skargi o wznowienie postępowania, spowodowało w dalszej kolejności konieczność zbadania, czy skarga wznowieniowa była dopuszczalna, a więc czy wskazana przez skarżącą podstawa wznowieniowa była merytorycznie uzasadniona. Obowiązek taki wynika z treści art. 281 p.p.s.a. Negatywny wynik wspomnianej oceny powoduje oddalenie skargi. Istnienie natomiast przyczyny wznowienia postępowania uzasadnia uchylenie lub zmianę prawomocnego orzeczenia, o ile treść zapadłego orzeczenia jest niewłaściwa, a jego zmianę lub uchylenie uzasadniają okoliczności będące podstawą wznowienia. Odnosząc się do argumentacji przedstawionej w skardze o wznowienie postępowania stwierdzić należy, że nie może ona odnieść pozytywnego skutku. W treści skargi podniesiono, konkretyzując sformułowany zarzut, iż skarżąca została pozbawiona możliwości obrony swych praw. Zdaniem skarżącej, skoro skarżąca nie była obecna na posiedzeniu wyznaczonym na 7 sierpnia 2018 r. i nie wnosiła o rozpoznanie sprawy pod jej nieobecność, to sąd winien rozprawę odroczyć. Wskazała ponadto, że sąd w sposób nieprawidłowy zawiadomił skarżącą, dezinformując ją o nieobowiązkowym stawiennictwie na ww. posiedzeniu. W tym miejscu Sąd zauważa, że niemożność działania, czyli niemożność obrony swych praw, jest pozbawieniem możliwości podejmowania w procesie czynności procesowych. Należy przy tym podnieść, że konieczne jest wykazanie, iż zachodzi związek przyczynowy między naruszeniem prawa procesowego, a pozbawieniem strony możliwości działania. Zapewnienie możności działania strony rozumieć należy przede wszystkim jako umożliwienie jej dokonywania czynności procesowych poprzez np. składanie pism i wniosków, prawidłowe zawiadamianie o rozprawach i umożliwienie w nich uczestniczenia (w tym np. ich odraczanie w przypadkach przewidzianych w ustawie). Okoliczności te bez wątpienia nie zachodzą w niniejszej sprawie. Analiza akt sprawy o sygn. II SA/Ol 430/18, w której skargę o wznowienie postępowania wniosła skarżąca pozwala stwierdzić, że ta przesłanka wznowienia nie jest zasadna. Po pierwsze skarżąca co nie jest kwestionowane została zawiadomiona o terminie rozprawy na którym zapadł wyrok w powyższej sprawie. Skarżąca wprawdzie nie stawiła się na posiedzenie, niemniej jednak należy mieć na uwadze, że zasadą jest, że nieobecność stron lub ich pełnomocników nie wstrzymuje rozpoznania spraw, co wynika wprost z art. 107 p.p.s.a., który stanowi, że nieobecność stron lub ich pełnomocników na rozprawie nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Art. 91 § 2 p.p.s.a. stanowi wprawdzie, że o posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony na piśmie lub przez ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posiedzenie. Zawiadomienie powinno być doręczone co najmniej na siedem dni przed posiedzeniem. W przypadkach pilnych termin ten może być skrócony do trzech dni. Niemniej jednak przepis ten ma na celu jedynie zagwarantowanie praw strony nieobecnej na posiedzeniu, w przypadku np. gdy sąd odracza termin rozprawy. W niniejszej sprawie jednak taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż na posiedzeniu w dniu 7 sierpnia 2018 r. rozprawa została zamknięta i zapadł wyrok. Wskazać także należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada koncentracji materiału dowodowego sprawy. W związku z tym zgodnie z § 48 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1177) posiedzenie przygotowuje i przeprowadza się tak, aby sprawę można było rozstrzygnąć w jednym dniu, bez jej odraczania. Ponadto stosownie do treści art. 139 § 1 p.p.s.a. zdanie pierwsze ogłoszenie wyroku powinno nastąpić na posiedzeniu, na którym zamknięto rozprawę. Powyższe oznacza, że sąd winien dążyć do ogłoszenia wyroku na pierwszym posiedzeniu, a niestawiennictwo strony nie wstrzymuje biegu sprawy. Skarżąca miała tego świadomość, gdyż o tej okoliczności była pouczona (karta 17 akt sprawy II SA/Ol 430/18). W związku z powyższym przyjąć należy, że powyższa przesłanka wznowienia postępowania jest niezasadna. Zresztą po wydanym wyroku skarżąca wniosła o jego uzasadnienie, a następnie o przyznanie prawa pomocy. Wskutek przyznania prawa pomocy, pełnomocnik skarżącej wywiódł skargę kasacyjną. Te okoliczności również wskazują, że skarżąca nie była pozbawiona możliwości działania i orientowała się co do przysługujących jej praw. Odnosząc się natomiast do kolejnej przesłanki wznowienia postępowania wskazać należy, że także argumentacja skargi w tym zakresie nie jest zasadna. Wskazać trzeba, że podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 273 § 2 p.p.s.a., mogą być tylko takie okoliczności faktyczne i dowody, które istniały już przed zakończeniem sprawy sądowoadministracyjnej, w której ma nastąpić wznowienie postępowania. Środki dowodowe powstałe po wydaniu prawomocnego orzeczenia w sprawie nie stanowią podstawy do wznowienia postępowania (por. Dauter Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Opublikowano: LEX/el. 2019). Powyższe oznacza, że dowód w postaci decyzji z 26 listopada 2018 r. nie może stanowić podstawy wznowienia postępowania sądowego. Z oczywistych względów sąd wydając wyrok 7 sierpnia 2018 r. nie mógł mieć wiedzy o tej decyzji, gdyż wydana ona została ponad trzy miesiące później. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie może być mowy o pozbawieniu skarżącej możliwości działania w znaczeniu, o jakim mowa w art. 271 pkt 2 p.p.s.a., a ponadto przesłanka wznowienia wskazana w art. 273 § 2 okazała się niezasadna Sąd na podstawie art. 282 § 2 p.p.s.a. orzekł w pkt 1 sentencji wyroku o oddaleniu skargi o wznowienie postępowania sądowego. W przedmiocie wynagrodzenia radcy prawnego za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącej z urzędu orzeczono w pkt 2 sentencji, w oparciu o art. 250 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit."c" w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18).