II SA/Ol 830/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu "[...]" na postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 830/18 w sprawie ze skargi "[...]" na decyzję Wojewody "[...]" z dnia 8 października 2018 r. nr "[...]" w przedmiocie wymeldowania postanawia zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 21 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 830/18 i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

We wniosku, zawartym w skardze, "[...]" wniósł o umorzenie kosztów postępowania. Do skargi załączył m.in. dokumenty związane z egzekucją komorniczą "[...]", zaświadczenie z ZUS dotyczące emerytury żony oraz dokumenty dotyczące potrąceń komorniczych z świadczenia emerytalnego. W odpowiedzi na wezwanie do złożenia urzędowego formularza PPF, skarżący przedłożył wniosek z dnia 10 grudnia 2018 r., w którym nie wypełnił rubryki nr 4 formularza PPF, a w uzasadnieniu wniósł o "nienaliczanie" przez sąd kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 830/18, starszy referendarz sądowy zwolniła skarżącego od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wyjaśniono, że pomimo niewypełnienia rubryki nr 4 formularza PPF, przyjęto, iż zakresem żądania skarżącego objęte jest zwolnienie od kosztów sądowych. Stwierdzono też, że uwzględniając sytuację życiową skarżącego, to jest okoliczność, że skarżący i jego żona nie posiadają żadnego majątku, skarżący jest osobą bezrobotną i jedynym źródłem ich dochodu jest dochód jego żony, który w okresie ostatnich miesięcy, po potrąceniach, wynosił ok. 947 zł, a także fakt, że wysokość wydatków związanych tylko z najmem mieszkania i leczeniem małżonków wynosi 492 zł, oceniono, że spełniona została przesłanka, uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Wyjaśniono ponadto, że skarżący wykazał wprawdzie jako członków rodziny pełnoletnich syna i pasierba, lecz obrazuje to jedynie stan rodzinny skarżącego, a nie świadczy o tym, że pozostaje on z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym, gdyż syn przebywa w areszcie śledczym, a pasierb pracuje poza miejscem zamieszkania małżonków i z nimi nie mieszka. W terminie do złożenia sprzeciwu skarżący nadesłał wniosek PPF, uzupełniony w dniu 12 stycznia 2019 r., w którym w rubryce 4 wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto podał, że syn wprawdzie wyszedł z aresztu, lecz jest bezrobotny i poszukuje pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a.", rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z treści złożonych jako sprzeciw wniosków PPF wynika, że skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, to jest obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Powołane przepisy obligują Sąd do przyznania prawa pomocy w przypadku stwierdzenia spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek określonych w art. 246 § 1. Podkreślenia przy tym wymaga, że ciężar dowodu okoliczności wskazujących na brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania spoczywa jednak na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. np. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11). Zauważyć też trzeba, że wyjątkowy charakter tej instytucji powoduje, że jest ona stosowana tylko w przypadkach osób, które istotnie nie posiadają możliwości finansowych pokrycia kosztów postępowania. Do osób tych można zaliczyć osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź też środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Chodzi zatem o sytuację, gdy posiadane środki są na tyle skromne, że uiszczenie kosztów spowoduje uszczerbek w wydatkach na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb strony i jej rodziny. Prawo pomocy jest bowiem instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez strony. Z tego względu, przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. np. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). W ocenie Sądu, skarżący spełnił ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarówno jego stan majątkowy (brak jakiegokolwiek majątku: nieruchomości, zasobów pieniężnych czy przedmiotów wartościowych) oraz brak uzyskiwanych dochodów i utrzymywanie się rodziny z niewysokiej emerytury żony, przemawiają za przyjęciem stanowiska, że nie jest on w stanie zgromadzić środków pieniężnych umożliwiających pokrycie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wprawdzie skarżący podał, że syn opuścił areszt śledczy, lecz obecnie pozostaje bez pracy, a zatem sytuacja finansowa rodziny nie uległa jakiejkolwiek poprawie. Z tego względu, na podstawie art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.