II SA/Ol 778/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Krzysztof Nesteruk po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.R. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 100 zł; 2) odmówić zwolnienia od kosztów sądowych w pozostałym zakresie.

W reakcji na wezwanie do uiszczenia 200 zł tytułem wpisu od skargi Z.R. wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący uzasadnił wniosek niskimi dochodami oraz tym, iż od dłuższego czasu zmaga się z chorobą "[...]", która generuje wysokie koszty leczenia, dodatkowych badań, rehabilitacji i dojazdów. Grunty rolne, które posiada, są w większości nieuprawiane właśnie ze względu na stan zdrowia. Użytkował je ogrodniczo, a dochód ze sprzedaży warzyw był dodatkiem do skromnej renty. Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która nie ma żadnych dochodów. Sytuacje dodatkowo skomplikowały jej problemy zdrowotne. Zakup zastrzyków dla niej znacznie obciążył budżet (w zał. kopie faktur). W skład majątku małżonków wchodzą: grunt rolny /1,48 ha/ (0,3 ha ma wykorzystanie ogrodnicze) z domem /170 m2/ i garażem /80 m2/ oraz samochód "[...]" z "[...]" r. o wartości 6000 zł. Dochodem dwuosobowej rodziny jest renta skarżącego w miesięcznej wysokości 1914 zł netto. "Główne koszty utrzymania wynikają z ponoszenia opłat za": podatek rolny - 408 zł/kwartał, energię - 200 zł/mies., wodę - 85 zł/mies., wywóz odpadów - 27 zł/mies., opał -380 zł/mies., lekarstwa, dodatkowe badania, wizyty lekarskie - 400 zł/mies. Rozstrzygając zgłoszony wniosek zważono, co następuje: Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późniejszymi zmianami; w skrócie: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W celu zagwarantowania konstytucyjnego prawa do sądu osobom ubogim, nie będącym w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, od zasady tej wprowadzony został wyjątek polegający na możliwości przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zwolnienie osoby fizycznej od opłat sądowych w całości lub części, stanowiąc przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a.). Z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu nie można utożsamiać pogorszenia sytuacji materialnej wskutek konieczności poniesienia wydatków związanych z postępowaniem sądowym. W przepisie 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. chodzi bowiem o sytuację, w której posiadane środki są tak skromne, że uiszczenie tych wydatków spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie będzie ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Dlatego też przepis ten odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma on więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. A zatem strona, która dysponuje wolnym od obciążeń majątkiem oraz stałym comiesięcznym dochodem, powinna pokryć wydatki związane ze swym udziałem w postępowaniu sądowym bez pomocy państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08, orzeczenia.nsa.gov.pl/). Trzeba zwrócić uwagę na fakt, iż opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Odnosząc powyższe uwagi do całokształtu sytuacji materialnej skarżącego, oceniono, iż nie należy ona do wyjątkowych. Miesięczny dochód dwuosobowego gospodarstwa domowego jest wprawdzie niski (1914 zł), lecz stały. Kwota, jaka pozostaje po opłaceniu wydatków związanych z domem i leczeniem (1228 zł) wynosi 686 zł. Równie jednak istotnym wyznacznikiem kondycji materialnej jest majątek. Jego wielkość i wartość stanowi o możliwościach uzyskiwania dodatkowych źródeł dochodu (z najmu, dzierżawy czy sprzedaży), jak również ma wpływ na możliwości kredytowe. W tym miejscu należy wtrącić, iż w rozpatrywanym przypadku budżet domowy wyróżnia się brakiem jakiegokolwiek zadłużenia. Należy też uwzględnić fakt, iż z aktualnie niewykorzystywanymi gruntami rolnymi wiąże się korzyść w postaci mniejszych wydatków na żywność ("Wykorzystanie - 0,3 ha ogrodniczo"). W tych uwarunkowaniach skarżący, obiektywnie rzecz biorąc, jest w stanie partycypować w kosztach sądowych, a to wyklucza dopuszczalność całkowitego od nich zwolnienia. Częściowe uwzględnienie wniosku jest jednak jak najbardziej uzasadnione. Istotne znaczenie mają tu czynniki związane ze zdarzeniami powołanymi w motywach wniosku. Zdecydowano zatem o połowę, czyli do kwoty odpowiadającej najniższej wysokości wpisu sądowego, obniżyć wpis od skargi, który to stanowi opłatę wyczerpującą co do zasady sądowe koszty postępowania pierwszoinstancyjnego. Postanowienie zostało wydane w oparciu o art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., powierzający referendarzowi sądowemu wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień dotyczących prawa pomocy. Należy wskazać, iż uprawomocnienie się niniejszego postanowienia nie będzie stać na przeszkodzie uwzględnieniu powtórnego postulatu zwolnienia od kosztów sądowych - które wiązałyby się z kwestionowaniem wyroku pierwszoinstancyjnego - jeśli utrzymają się okoliczności utrudniające wygospodarowanie stosownych środków.