II SA/Ol 758/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Chodorowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2024 r. sprawy ze skargi I. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z dnia 22 maja 2023 r., nr Rep.1556/PS/23 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej: "Kolegium") uchyliło decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka pomocy Społecznej w W., działającego z upoważnienia Wójta Gminy W. (dalej: "organ I instancji", "Wójt") z dnia 22 lutego 2023 r. w sprawie ustalenia I.D. (dalej: "skarżąca") wysokości opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w B. (dalej: "DPS") matki M.D. oraz odstąpienia od częściowego i całkowitego zwolnienia skarżącej w partycypowaniu w kosztach utrzymania matki w DPS, oraz orzekło co do istoty sprawy poprzez ustalenie odpłatności skarżącej za pobyt matki w DPS, stanowiącej 1/5 różnicy pomiędzy kwotą opłaty wnoszonej przez skarżącą a kosztem utrzymania w DPS w następujący sposób: za wrzesień 2022 r. – 609,75 zł, od 1 października 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. po 630,79 zł miesięcznie, od 1 lutego 2023 r. po 787,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu wyjaśniono, że organ I instancji decyzją z dnia 22 lutego 2023 r. ustalił skarżącej wysokość opłaty za pobyt w DPS jej matki oraz odstąpił od częściowego i całkowitego zwolnienia skarżącej w partycypowaniu w kosztach utrzymania matki w DPS. Po wniesieniu odwołania przez skarżącą, organ I instancji przeliczył ponownie dochód skarżącej oraz uchylił przedmiotową decyzję decyzją z dnia 4 kwietnia 2023 r. i ustalił odpłatność za pobyt matki skarżącej w DPS. Następnie odwołanie skarżącej zostało przekazane Kolegium. Kolegium wskazało, że matka skarżącej została umieszczona w DPS na podstawie decyzji Dyrektora Powiatowego Centrum Rodziny w O. z dnia 2 września 2022 r. Następnie decyzją organu I instancji z dnia 2 września 2022 r. ustalono matce skarżącej odpłatność za jej pobyt w DPS w kwocie 1400,01 zł miesięcznie, za wrzesień 2022 r. – 1353,43 zł. Kolegium wskazało, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS wynosi 4554 zł do stycznia 2023 r. i 5335 zł od lutego 2023 r. Z ustaleń organu wynika, że osobami obowiązanymi do ponoszenia odpłatności za pobyt skarżącej w DPS są jej dzieci. W związku z tym, że skarżąca nie zgodziła się na ponoszenie kosztów pobytu matki w DPS, w dniu 3 lutego 2023 r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy, w trakcie którego ustalono, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką swoich małoletnich dzieci. Rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 40,3340 ha przeliczeniowego, tj. dochód 13.915,23 zł oraz gruntów dzierżawionych o powierzchni 5,6105 ha, dochód 1937,18 zł. Ponadto skarżąca otrzymuje wynagrodzenie za sprawowanie obowiązków radnej. Łączny dochód rodziny wynosi 18.380,81 zł, po odliczeniu składki zdrowotnej KRUS – 15.356,81 zł. Miesięczne wydatki skarżącej wynoszą: spłata kredytu – 1.000 zł, energia elektryczna – 550 zł, woda – 600 zł, śmieci – 80 zł, korepetycje dzieci – 800 zł. Rodzina mieszka we własnościowym jednorodzinnym domu, dobrze wyposażonym. Skarżąca zadeklarowała, że może wnosić co miesiąc 100 zł opłaty za pobyt matki w DPS. Przy wyliczaniu dochodu skarżącej organ I instancji przyjął, że rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni 45,94 ha przeliczeniowego oraz diety radnej, a po uzyskaniu informacji, że skarżąca jest właścicielem części nieruchomości położonej na terenie Gminy W., do powierzchni gospodarstwa doliczono 0,1749 ha przeliczeniowego. W tej sytuacji łączny dochód rodziny wyniósł w sierpniu 2022 r. – 16.012,59 zł, we wrześniu 2022 r. – 15.290,19 zł, w październiku 2022 r. – 15.651,39 zł, w listopadzie 2022 r. – 15.290,19 zł, w grudniu 2022 r. – 16.734,99 zł i w styczniu 2023 r. – 15.350,19 zł. Ponieważ wyliczona przez organ wartość dochodu (ponad 5.000 zł miesięcznie) przekroczyła 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1.800 zł, odpłatność za pobyt matki skarżącej ustalono w kwocie stanowiącej 1/5 różnicy pomiędzy kwotą opłaty wnoszoną przez matkę a kosztem utrzymania mieszkańca DPS. Ułamek 1/5 różnicy został zastosowany, bowiem matka skarżącej posiada pięcioro dzieci. Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo ustalił skarżącej wysokość tej odpłatności. Kolegium wyjaśniło również, że skarżąca nie wniosła o całkowite bądź częściowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki, stąd też zwolnienie z opłaty nie było przedmiotem niniejszej sprawy. Wskazało, że negatywny stosunek matki do skarżącej, zerwane więzi rodzinne i uczuciowe, brak wzajemnych relacji, nie ma wpływu na samo powstanie obowiązku wnoszenia opłat. O obowiązku tym przesądza wyłącznie fakt pokrewieństwa. Natomiast zobowiązany do ponoszenia tej opłaty może ubiegać się o zastosowanie instytucji zwolnienia przewidzianej w art. 64 i art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 poz. 901) – dalej: "u.p.s.", a także instytucji odstąpienia od zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie domagając się jej uchylenia. Skarżąca podniosła, że nie posiadała wiedzy o wszczętym na nowo postępowaniu i o nowych dowodach w sprawie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto Kolegium wyjaśniło, że w sprawie toczyło się jedno postępowanie, zakończone decyzją Wójta z dnia 22 lutego 2023 r. Po wniesieniu odwołania Wójt wydał w ramach autokontroli decyzję z dnia 4 kwietnia 2023 r., którą uchylił powyższą decyzję, ponownie przeliczył dochód skarżącej i ustalił odpłatność za pobyt matki skarżącej w DPS. Decyzja z dnia 4 kwietnia 2023 r. została uchylona decyzją Kolegium z dnia 22 maja 2023 r., Rep. 1445/PS/23. Natomiast po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Wójta z dnia 22 lutego 2023 r., Kolegium wydało decyzję z dnia 22 maja 2023 r., Rep. 1556/PS/23. Kolegium wskazało również, że skarżąca posiadała wiedzę o prowadzonym postępowaniu i czynnie w nim uczestniczyła (m.in. przeprowadzono wywiad środowiskowy). Postanowieniem z dnia 23 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 758/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowił zawiesić postępowanie sądowe z uwagi na to, że przed tut. Sądem zawisła sprawa o sygn. akt II SA/Ol 796/23, w której zaskarżono decyzję Kolegium z dnia 22 maja 2023 r., Rep. 1445/PS/23. Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Ol 758/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie podjął zawieszone postępowanie. Na rozprawie w dniu 21 marca 2024 r. skarżąca zakwestionowała sposób wyliczenia dochodu. Podała, że nie jest to kwota 15.950 zł jak wylicza się na podstawie ryczałtu, tylko w jej przypadku jest to kwota w granicach 2.000-10.000 zł. Skarżąca podała, że nie jest w stanie uiszczać opłaty w wysokości 600-700 zł, tylko 200-300 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. 2023 r., poz. 1634 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 (§ 1) tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium ustalająca na rzecz skarżącej wysokość odpłatności za pobyt matki w DPS. W pierwszej kolejności, wskazać należy, że materialną podstawą zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3 (ust. 1). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu powiatowym ustala starosta i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (ust. 2 pkt 2). Ogłoszenie to stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 4). Zgodnie natomiast z art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Przepis art. 61 ust. 2 u.p.s. doprecyzowuje, że opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: 1. mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu; 2. małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3. gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Okolicznością bezsporną w niniejszej sprawie pozostaje, że matka skarżącej na podstawie decyzji z dnia 2 września 2022 r. została skierowana do DPS. Skarżąca w świetle powołanych przepisów jest osobą zobowiązaną do ponoszenia odpłatności z tytułu pobytu matki w DPS, a równocześnie w przedmiotowej sprawie nie doszło do zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., tj. ustalającej wysokość wnoszonej przez skarżącą opłaty za pobyt matki w DPS. Zaistniały zatem przesłanki do wydania decyzji w tym przedmiocie. Skarżąca zakwestionowała jednak sposób wyliczenia dochodu rodziny. Na rozprawie podała, że nie jest to kwota 15.950 zł wyliczona się na podstawie ryczałtu, tylko w jej przypadku jest to kwota w granicach 2.000-10.000 zł. Należy zauważyć, że w toku postępowania organ I instancji ustalił, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką swoich małoletnich dzieci. Przy wyliczaniu dochodu skarżącej organ I instancji przyjął, że rodzina utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni 40,3340 ha przeliczeniowego oraz gruntów dzierżawionych o powierzchni 5,6105 ha. Po uzyskaniu informacji, że skarżąca jest właścicielem części nieruchomości położonej na terenie Gminy W., do powierzchni gospodarstwa doliczono 0,1749 ha przeliczeniowego. Ponadto skarżąca otrzymywała wynagrodzenie za sprawowanie obowiązków radnej. W tej sytuacji łączny dochód rodziny wyniósł w sierpniu 2022 r. – 16.012,59 zł, we wrześniu 2022 r. – 15.290,19 zł, w październiku 2022 r. – 15.651,39 zł, w listopadzie 2022 r. – 15.290,19 zł, w grudniu 2022 r. – 16.734,99 zł i w styczniu 2023 r. – 15.350,19 zł. Ponieważ wyliczona przez organ wartość dochodu (ponad 5.000 zł miesięcznie) przekroczyła 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1.800 zł, odpłatność za pobyt matki skarżącej ustalono w kwocie stanowiącej 1/5 różnicy pomiędzy kwotą opłaty wnoszoną przez matkę a kosztem utrzymania mieszkańca DPS. Ułamek 1/5 różnicy został zastosowany, bowiem matka skarżącej posiada pięcioro dzieci. Sąd dokonując analizy akt sprawy nie znalazł podstaw wskazujących na wadliwość ustaleń dokonanych przez organy administracji publicznej. Ustalona suma odpłatności jest prawidłowa i została obliczona na podstawie prawidłowej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. (w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji) przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 345 zł. Zwrot "przyjmuje się" z art. 8 ust. 9 u.p.s. sprawia, że organ pozbawiony jest w oznaczonym zakresie swobodnej oceny dowodów, gdyż ma obowiązek przy ustalaniu stanu faktycznego przyjąć, iż z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w określonej wysokości, nawet jeśli faktyczny dochód z tego tytułu nie jest uzyskiwany. Dla ustalenia dochodu na potrzeby postępowania w sprawach świadczeń z pomocy społecznej nie ma znaczenia, jakie rzeczywiste dochody osiągane są z gospodarstwa rolnego ani czy grunt jest w ogóle uprawiany. Decydują tytuł własności lub posiadania gruntu oraz jego zaklasyfikowanie. Ustawodawca przyjął fikcję prawną, zgodnie z którą posiadanie gruntu rolnego oznacza jednoczesne uzyskiwanie dochodu. A zatem w celu ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej należy przyjąć, że każdy właściciel/każdy posiadacz samoistny nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego w aktualnie obowiązującym stanie prawnym uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 345 zł z hektara przeliczeniowego, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z tej nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 12 marca 2020 r., III SA/Gd 828/19, wyrok WSA w Lublinie z dnia 15 stycznia 2019 r., III SA/Lu 636/18, czy wyrok WSA w Krakowie z dnia 18 sierpnia 2020 r., sygn. III SA/Kr 348/20, dostępne https://orzecznia.nsa.gov.pl). Za niezasadny należy również uznać podnoszony w skardze zarzut naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Z akt sprawy wynika, że skarżąca wiedziała o toczącym się postępowaniu w sprawie ustalenia wysokości opłaty za pobyt matki w DPS, bowiem w dniu 27 grudnia 2022 r. otrzymała zawiadomienie o wszczęciu postępowania w tej sprawie. Następnie w związku z tym, że skarżąca nie zgodziła się na ponoszenie kosztów pobytu matki w DPS, w dniu 3 lutego 2023 r. został przeprowadzony u niej wywiad środowiskowy. Skarżąca wniosła również odwołanie od decyzji organu I instancji, a następnie otrzymała decyzję organu odwoławczego, którą zaskarżyła do tut. Sądu. Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, skargę oddalił.