II SA/Ol 692/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Matczak (spr.) sędzia WSA Tadeusz Lipiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oraz zobowiązania do jego zwrotu oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją z 11 września 2025 r., nr SKO.82.339.2025, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję z 11 sierpnia 2025 r., wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Bartoszyce przez Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bartoszycach, którą organ I instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 21 marca 2024 r. do 24 października 2024 r. w wysokości 21.301,56 zł i zobowiązał K. B. (dalej: "skarżący") do zwrotu tej kwoty. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.; dalej: "u.ś.w."). Zgodnie z art. 63 ust. 11 tej ustawy za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Z kolei z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2025 r. poz. 1208; dalej: "u.ś.r."), który ma zastosowanie w rzeczonej sprawie, wynika, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Kolegium wskazało, że skarżący pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką P. B. na podstawie decyzji z 1 kwietnia 2021 r. Pismem z 18 września 2023 r. skarżący został poinformowany o zmianach w przepisach dotyczących zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego oraz świadczenia wspierającego, jak również o tym, w jakim przypadku pobierane świadczenie pielęgnacyjne stanie się świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi. Ustalono, na podstawie pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 7 lipca 2025 r., że córce skarżącego zostało przyznane świadczenie wspierające na okres od 21 marca 2024 r. do 31 stycznia 2031 r. W związku z powyższym świadczenie pielęgnacyjne za okres od 21 marca 2024 r. do 24 października 2024 r. (tj. do dnia zakończenia pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uzyskanie przez skarżącego prawa do emerytury) stało się świadczeniem nienależnie pobranym i na mocy art. 30 ust. 1 u.ś.r. podlega zwrotowi. Skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 32 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że został w sposób wystarczający poinformowany o braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący nie zgodził się, że skierowane do niego pismo z 18 września 2023 r. jest równoznaczne z poinformowaniem go o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący stwierdził, że przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w. wszedł w życie 1 stycznia 2024 r., zatem w dacie 18 września 2023 r. nie zaistniały przesłanki przewidziane w tym przepisie – córka nie złożyła wniosku o świadczenie wspierające ani też nie otrzymała go. Z materiału dowodowego nie wynika, aby po złożeniu wniosku o świadczenie wspierające, skarżący został poinformowany o wstrzymaniu wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo że art. 63 ust. 9 ustawy o świadczeniu wspierającym jednoznacznie wskazuje, iż wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w takim przypadku winna być wstrzymana ex lege przez organ administracji. Skoro więc organ administracji nadal wypłacał skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne, mimo obowiązku wstrzymania, skarżący miał pełne prawo przypuszczać, iż jest ono należne. Skarżący podniósł, że powyższe wywody znajdują uzasadnienie w wyrokach WSA w Łodzi sygn. akt II SA/Łd 779/24 i WSA w Gdańsku sygn. akt II SA/Gd 657/24. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Zaznaczono, że skarżący nie powiadomił organu I instancji o złożeniu wniosku do ZUS o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla córki. MOPS dowiedział się o tym fakcie dopiero z pisma ZUS z 7 lipca 2025 r. Zatem rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Kolegium wniosło o rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: "p.p.s.a."), na wniosek organu i wobec braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącego w wyznaczonym terminie. W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, który skład orzekający podziela, zgodnie z którym art. 63 ust. 11 cytowanej ustawy o świadczeniu wspierającym jest przepisem szczególnym, który stanowi odrębną podstawę prawną do uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane, niezależną od normy art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. W konsekwencji zgodzić należy się z Kolegium, że w sprawie miał zastosowanie wyłącznie art. 30 ust. 1 u.ś.r., który ogólnie stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Słusznie pominięto art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., gdyż przepis ten nie stanowił podstawy orzekania. Kolegium nie naruszyło więc tego przepisu przez błędną jego subsumcję. Powołane w skardze wyroki są nieadekwatne, gdyż odnoszą się do zupełnie odmiennych stanów faktycznych. Art. 30 ust. 2 u.ś.r. w pkt 1-5 wymienia enumeratywnie przypadki uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Art. 63 ust. 11 u.ś.w. określa zaś odrębny przypadek uznania świadczenia za nienależnie pobrane, na zasadzie lex specialis. Art. 63 ust. 11 u.ś.w. jednoznacznie stanowi, że za nienależne pobrane świadczenie pielęgnacyjne uważa się świadczenie wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Unormowanie to nie wymaga spełnienia innych warunków dla uznania, że świadczenie pielęgnacyjne zostało nienależnie pobrane, poza przesłanką pobrania za ten sam okres obu wymienionych świadczeń, które nie mogą pozostawać w zbiegu (por. wyroki WSA w Lublinie z 10 czerwca 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 159/25; WSA w Łodzi z 11 lipca 2025 r., sygn. akt II SA/Łd 243/25; WSA w Gliwicach z 23 maja 2025 r., sygn. akt II SA/Gl 1671/24; WSA w Kielcach z 12 lutego 2026 r., sygn. akt II SA/Ke 652/25; WSA we Wrocławiu z 14 stycznia 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 413/25; WSA w poznaniu z 16 października 2025 r., sygn. akt II SA/Po 457/25, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: "CBOSA"). Tym samym przepis art. 63 ust. 11 u.ś.w., odmiennie niż art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., nie wymaga pouczenia o braku prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Niezależnie od powyższego, w niniejszej sprawie skarżący został prawidłowo uprzedzony o zmianie przepisów, stosownie do wymogów art. 63 ust. 16 u.ś.w. Pismem z 18 września 2023 r. skarżący został poinformowany przez organ I instancji o zmianach w zasadach dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym o możliwości zachowania praw nabytych, jak również o warunkach uzyskania świadczenia wspierającego i skutkach nabycia tego prawa. W piśmie tym, którego odbiór skarżący osobiście pokwitował (k. 31-33 akt administracyjnych) poinformowano skarżącego w sposób wyczerpujący, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane na zasadach dotychczasowych nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki będzie miała przyznane prawo do świadczenia wspierającego (art. 63 ust. 6 u.ś.w.). Wskazano, że prawo do wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego podlega zawieszeniu w przypadku złożenia wniosku o świadczenie wspierające (art. 63 ust. 9 u.ś.w.). Odrębnie zaakcentowano też, że świadczenie pielęgnacyjne uważa się za świadczenie nienależne, jeżeli wypłacone zostanie opiekunowi za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające (tiret trzecie str. 5 pisma informacyjnego). W związku z powyższym skarżący powinien mieć świadomość niedopuszczalności pobierania obu świadczeń za ten sam okres. Art. 63 ust. 16 stanowi, że organ powinien poinformować skarżącego o zmianie przepisów w terminie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie tego przepisu. Przepis ten zaś wszedł w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia ustawy (art. 71 pkt 3 u.ś.w.). Ustawa ta została opublikowana w Dzienniku Ustaw z dnia 26 lipca 2023 r. Zatem wyznaczony termin zaczął biec od 10 sierpnia 2023 r. Czyli ustawodawca zobligował właściwe organy do wywiązania się z obowiązku informacyjnego przed wejściem w życie zmiany zasad dotyczących uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego, które zaczęły obowiązywać od 1 stycznia 2024 r. (art. 71 u.ś.w.). Dlatego chybiony jest zarzut skarżącego, że pismo informacyjne otrzymał przed wejściem w życie omawianych przepisów, skoro tak właśnie wymagał prawodawca. Wobec wykonania obowiązku informacyjnego zgodnie z przepisami, nie ma racji stanowisko skarżącego, że powinien ponownie zostać pouczony o tym samym po wejściu w życie przepisów. Zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut skarżącego, że organ z urzędu nie wstrzymał wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w myśl art. 63 ust. 9 u.ś.w. Oczywistym jest, że z mocy tego przepisu na organie I instancji ciążył taki obowiązek jednak, aby go wykonać organ ten musiał posiadać informację o złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego. Nie można organowi I instancji zarzucić zaniechania w tym względzie, skoro nie posiadał takiej informacji. Zauważyć należy, że prawo do świadczenia wspierającego ustala ZUS, który nie ma obowiązku informowania organów pomocy społecznej o złożeniu wniosku w tym przedmiocie. To strona jest dysponentem wniosku. Skarżący, którego interesu prawnego dotyczyło to zdarzenie, gdyż wywoływało wobec niego skutki prawne, o czym został pouczony, powinien był zawiadomić organ I instancji o złożeniu wniosku o świadczenie wspierające dla córki, w myśl zasady należytej staranności prowadzenia własnych spraw, w celu zapobiegnięcia i złagodzenia skutków późniejszego obowiązku zwracania nienależnie pobranego świadczenia. Nie można zaakceptować przekonania skarżącego, że skoro świadczenie było wypłacane, to miał pełne prawo do niego. Stanowisko takie jest całkowicie sprzeczne z omawianymi przepisami, które mają moc wiążącą wobec wszystkich. Postawa skarżącego jest też zwyczajnie niewłaściwa, gdyż skarżący został uprzedzony o konsekwencjach złożenia wniosku o świadczenie wspierające i skutkach jego przyznania. Wprawdzie przepisy nie obligowały skarżącego w sposób literalny do poinformowania właściwego organu o złożeniu wniosku o przyznanie świadczenia wspierającego, jednak powinność taka wynika z wykładni systemowej i celowościowej cytowanych przepisów. Reasumując wobec ziszczenia się przesłanki z art. 63 ust. 11 u.ś.w. zasadnie organy orzekające uznały wypłacone skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w okresie od 21 marca 2024 r. do 24 października 2024 r. w wysokości 21.301,56 zł za nienależnie pobrane i zobowiązały do jego zwrotu, bez naliczenia odsetek. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.