II SA/Ol 635/18

Dnia 6 listopada 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 listopada 2018 roku sprawy ze skargi A. R. i L. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup żywności lub posiłku I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokat B. P.-Sz. kwotę 480 złotych (słownie: czterysta osiemdziesiąt) powiększoną o należny podatek VAT tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącym z urzędu.

Z akt administracyjnych przekazanych wraz ze skargą wynika, że wnioskiem z dnia 2 maja 2018r. A. R. i L. R. wystąpili do organu pierwszej instancji o przyznanie pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności lub posiłku. Decyzją z dnia "[...]" działający z upoważnienia Burmistrza, Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (organ I instancji) odmówił wnioskodawcom przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności lub posiłku. Organ I instancji wskazał, że w drodze wywiadu środowiskowego ustalono, iż rodzina składa się z dwóch osób, jej dochód stanowi renta A. R. w kwocie 747,22 zł oraz renta L. R. w kwocie 817,30 zł. Łączny dochód wyniósł zatem 1564,52 zł i przekroczył kryterium dochodowe dla 2-osobowego gospodarstwa domowego, ustalone w uchwale w wysokości 150% kryterium ustawowego wynikającego z ustawy o pomocy społecznej, tzn. kwotę 1542 zł. Dlatego też należało odmówić przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności lub posiłku. Odwołanie od tej decyzji złożyli wnioskodawcy, wskazując na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Następnie w dniu 12 lipca 2018 r. wnioskodawcy wnieśli uzupełnienie odwołania od decyzji organu I instancji. Podkreślili w nim, że oboje są rencistami z niskimi rentami. Stwierdzili, że od 3 lat komornik zabiera wnioskodawczyni znaczną część renty, ponieważ kilka lat temu padła ofiarą oszustwa i ktoś zaciągnął na nią kredyty, używając do tego zgubiony przez nią dowód osobisty. Odwołujący się podkreślili ich trudną sytuację życiową, zdrowotną oraz finansową. Stwierdzili, że ich życie to wegetacja. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że w świetle art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej dochód A. R. wynosi 747,22 zł, a L. R. 817,30 zł. Dochód rodziny to kwota 1564,52 zł. Zasadnie więc organ pierwszej instancji uznał, że dochód ten przekroczył kryterium dochodowe dla 2- osobowego gospodarstwa domowego, ustalone w wysokości 150% kryterium ustawowego wynikającego z ustawy o pomocy społecznej, tj. kwotę 1028 zł (odpowiednio po powiększeniu 1542 zł). Oznacza to, że jeżeli dochód rodziny przekracza powiększone kryterium dochodowe świadczenie nie może być przyznane bez względu na to jakie są potrzeby i jaka jest sytuacja życiowa wnioskującego o taką pomoc finansową. Zawarte w przepisie art. 8 ustawy wyliczenie pomniejszeń dochodu jest enumeratywne. Tym samym należy uznać, że katalog obciążeń pomniejszających dochód i katalog przychodów odliczanych od dochodu na gruncie ustawy o pomocy społecznej ma charakter zamknięty. Z treści przepisów art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika zatem, że ustawodawca, po pierwsze jednoznacznie zdefiniował pojęcie dochodu, po drugie taksatywnie wymienił składniki, których się do niego nie wlicza, a po trzecie konstrukcja prawna niewliczania do dochodu określonych składników nie pozwala na rozszerzającą interpretację przepisu art. 8 ust. 4 tej ustawy, bowiem enumerację negatywną w nim określoną uznać należy za zamkniętą. Mimo tego zatem, że A. R. do wypłaty ma pozostawioną kwotę renty pomniejszoną o zajęcie komornicze (z innego tytułu niż alimenty) to według Kolegium do obliczenia jej dochodu organ prawidłowo przyjął kwotę renty bez tego zajęcia. Skargę na ww. decyzję wywiedli A. i L. R.. W uzasadnieniu wyrazili niezadowolenie z wydanych decyzji i opisali swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył , co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2017 r., poz. 2188 j.t). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy co wynika z treści art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302 j.t. – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a). Sąd rozstrzygając sprawę nie jest też związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o odmowie przyznania skarżącym pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności lub posiłku. Zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017, poz. 1769 j.t.) prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 514 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie" (pkt 2), a także rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (pkt 3). Stosownie do art. 8 ust. 2 ww. ustawy Rada gminy, w drodze uchwały, może podwyższyć kwoty, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2, uprawniające do zasiłków okresowego i celowego. Na podstawie § 1 Uchwały Nr ORN.0007.8.2014 Rady Miejskiej z dnia 28 lutego 2014r. (Dz. Urz. Woj. Z 2014r. poz. 1140) w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 podwyższono do 150 % kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, uprawniające do przyznania nieodpłatnie pomocy w zakresie dożywiania w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc Państwa w zakresie dożywiania". Wskazać należy również, że według art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych; 5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. poz. 693 i 1220); 6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego; 7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. poz. 195, z późn. zm.), oraz dodatku wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2017 r. poz. 697 i 1292); 8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2017 r. poz. 1459). Z przytoczonego przepisu wynikają dwie zasady. Po pierwsze przychodem w rozumieniu ustawy jest każdy rodzaj dochodu, każda suma uzyskana przez beneficjenta, bez względu na źródło uzyskania. Po drugie, odliczeniu od dochodu podlegają jedynie te rodzaje przychodów, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 ustawy. Od dochodu nie odlicza się potrąceń komorniczych. Zasadnie zatem organ ustalił dochód skarżących, nie biorąc pod uwagę obciążeń komorniczych. Stanowisko zgodnie z którym odliczeniu od dochodu podlegają jedynie te rodzaje przychodów, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 ustawy jest ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide: wyrok NSA z 2 marca 2017 r., I OSK 2654/15, Lex nr 2279346; wyrok WSA w Gliwicach z 9 maja 2017 r., IV SA/Gl 870/16, Lex nr 2288359; wyrok WSA w Łodzi z 28 listopada 2017 r., II SA/Łd 801/17, Lex nr 2415819). W niniejszej sprawie na podstawie wywiadu środowiskowego prawidłowo ustalono, że rodzina skarżących składa się z dwóch osób, jej dochód stanowi renta A. R. w kwocie 747,22 zł oraz renta L. R. w kwocie 817,30 zł. Łączny dochód wyniósł zatem 1564,52 zł i przekroczył kryterium dochodowe dla 2-osobowego gospodarstwa domowego, ustalone w wysokości 150% kryterium ustawowego wynikającego z ustawy o pomocy społecznej, tj. kwotę 1542 zł. Dlatego też niewątpliwie zasadnie odmówiono skarżącym przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup żywności lub posiłku, z powodu przekroczenia wymaganego kryterium dochodowego. Dostrzec trzeba, że sytuacja życiowa i finansowa skarżących jest obiektywnie trudna. Niewątpliwie są oni osobami wymagającymi pomocy. Jednakże wnioskowane przez nich świadczenie pieniężne na zakup żywności lub posiłku obwarowane jest ściśle określonym kryterium dochodowym, które to kryterium nieznacznie, ale jednak skarżący przekraczają. W takiej sytuacji organy nie miały możliwości żeby w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnąć o przyznaniu stronie rzeczonej pomocy w formie świadczenia na zakup żywności lub posiłku. Kryterium udzielania takiej pomocy jest bowiem ściśle określone i nie może być od niego wyjątku, bowiem przepisy prawa tego nie przewidują. Natomiast skarżący mają możliwość zwrócenia się do organu pomocy społecznej choćby z wnioskiem o przyznanie im specjalnego zasiłku celowego. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżona decyzja organu odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające ich uchylenie, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny i wyczerpujący, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Ponadto w decyzjach wskazano okoliczności i fakty, które zostały udowodnione, na których oparł się organ wydając swoje rozstrzygnięcie. W związku z powyższym, skargę jako niezasadną, należało w pkt I oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach zastępstwa procesowego udzielonego z urzędu orzeczono w pkt II na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).