II SA/Ol 485/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie kosztów kształcenia młodocianego pracownika postanawia odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy.

W odpowiedzi na doręczenie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł skarżąca – B. K. wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów postępowania w postaci wpisu od skargi. Następnie, odpowiadając na wezwanie do złożenia wypełnionego urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, skarżąca przedłożyła wniosek z dnia "[...]". W jego uzasadnieniu podniosła, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w postaci wpisu od skargi "bez uszczerbku dla siebie". Określając zakres żądania - w rubrykach nr 4.1. i 4.2. - podkreśliła pozycje: "zwolnienie od kosztów sądowych" i "ustanowienie radcy prawnego". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Do jej majątku należy: dom o powierzchni "[...]", mieszkanie o powierzchni "[...]" oraz samochód osobowy marki "[...]", rok produkcji: "[...]", których jest współwłaścicielką w ½ części. W rubryce nr 10 "Dochody" skarżąca wykazała dochód własny z tytułu działalności gospodarczej w kwocie "[...]" oraz dochód męża z tytułu renty w kwocie ok. "[...]", co stanowi łącznie "[...]", natomiast w rubryce nr 11 "Zobowiązania i stałe wydatki" wpisała: spłata kredytu - "[...]", wyżywienie - "[...]", energia - "[...]", co stanowi łącznie "[...]". Na wstępie stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy - w oparciu o rubryki nr 4.1. i 4.2. wniosku o przyznanie prawa pomocy, które służą określeniu przez wnioskodawcę zakresu żądania - przyjęto, że skarżąca wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, czyli przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, następuje gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje natomiast, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi instytucję wyjątkową. Co do zasady strony zobowiązane są bowiem do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Z uwagi na wyjątkowy charakter prawo pomocy powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, jeżeli strona ma środki majątkowe, a w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę, bądź też posiada majątek, szczególnie nieruchomości, to powinna partycypować w kosztach postępowania (zob. M. Niezgódka-Medek, [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 725-728, i powołane tam orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała, że zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie jej prawa pomocy, czy to w zakresie całkowitym, czy też częściowym. Zauważyć należy, że skarżąca wykazała we wniosku miesięczny dochód 2-osobowej rodziny w łącznej kwocie "[...]", czyli ponad "[...]"krotnie przekraczającej kwotę minimalnego wynagrodzenia za pracę, a to jak przyjąć należy umożliwia, przy rozsądnym gospodarowaniu, nie tylko zabezpieczenie środków na niezbędne koszty utrzymania, ale również poczynienie pewnych oszczędności, które w warunkach niniejszej sprawy mogłyby być przeznaczone na pokrycie kosztów postępowania. Dodatkowo zauważyć należy, że skarżąca jest przedsiębiorcą, a skarga, którą złożyła, ma związek z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się natomiast, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy szczególnie wymagać od osób biorących w nim udział w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów postępowania. Podmiot, który nie wykazał, że utracił płynność finansową powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego. Nie można uznać bowiem, że koszty prowadzonej działalności gospodarczej i zobowiązania cywilnoprawne mają pierwszeństwo zaspokojenia przed zobowiązaniami natury publicznoprawnej, a takim jest obowiązek uiszczenia kosztów zainicjowanego przez przedsiębiorcę postępowania sądowego (zob. np. postanowienie NSA z dnia 12 października 2015 r., sygn. akt I FZ 376/15, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 12 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Rz 73/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). W dalszej kolejności wskazać należy, że na ocenę możliwości finansowych strony ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu, lecz także będący w jej posiadaniu majątek. Sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek nie może pozostawać bez wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki lub kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (zob. np. postanowienie NSA z dnia 25 października 2012 r., sygn. akt I OZ 806/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). W warunkach niniejszej sprawy do majątku skarżącej należy dom i mieszkanie. W sytuacji zatem, gdy skarżąca poza nieruchomością zabezpieczającą jej potrzeby mieszkaniowe, posiada dodatkową nieruchomość trudno zaliczyć ją do osób, które nie mają bądź nie mogą zdobyć środków na poniesienie kosztów postępowania, szczególnie że ona sama nie powołała się na jakiekolwiek przeszkody, które uniemożliwiałyby pozyskanie - także przy wykorzystaniu posiadanego majątku - środków pieniężnych na pokrycie niezbędnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie ograniczają się w istocie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, co jest jedynym wymogiem dla nadania sprawie dalszego biegu. W świetle powyższego stwierdzić należy, że skarżąca nie wykazała, iż wyczerpała wszystkie możliwości jakie stwarza jej posiadany majątek i jakie posiada jako przedsiębiorąca dla pozyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Dodać należy, iż we wniosku skarżąca wykazała wprawdzie wysokie wydatki związane ze spłatą kredytu, lecz zauważyć należy, że konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu zobowiązań kredytowych nie może skutkować automatycznie przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów postępowań sądowych zainicjowanych przez strony, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu strony i jej rodziny. Występując na drogę postępowania sądowoadministracyjnego, strona powinna liczyć się z koniecznością przeznaczenia środków finansowych na koszty postępowania w zainicjowanej przez siebie sprawie i traktować je na równi z innymi należnościami wynikającymi z zaciągniętych zobowiązań prywatnoprawnych. Nie jest bowiem dopuszczalna sytuacja, w której strona posiada znaczne środki finansowe na spłatę kredytów zaciągniętych na powiększenie swojego prywatnego majątku, czy też pozyskanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zaś koszty postępowania przez nią przed sądem finansowane są z budżetu państwa, a więc przez ogół podatników. Skoro strona jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to powinna także wywiązać się z obowiązku poniesienia kosztów postępowania (zob. postanowienia NSA: z dnia 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I OZ 1202/13; z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt II FZ 776/15; z dnia 17 czerwca 2016 r., sygn. akt I GZ 390/16, orzeczenia.nsa.gov.pl). W warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wskazała, że ma problemy ze spłatą wykazanego kredytu. Można przyjąć zatem, że skoro jest w stanie wygospodarować środki na pokrycie rat kredytu, których wysokość przekracza "[...]"krotnie wysokość wpisu od skargi, to jest również w stanie zgromadzić środki na pokrycie kosztów postępowania. Zauważyć jednocześnie należy, że wysokość rat kredytu świadczy w istocie o możliwościach finansowych jakie posiada kredytobiorca, a tym samym w sposób obiektywny pokazuje jego stan majątkowy. Wysokość tych rat ustalona została bowiem przez profesjonalne instytucje finansowe badające nie tylko sytuację wnioskodawcy na moment udzielania kredytu, ale również uwzględniające perspektywy jego spłaty w dłuższym okresie czasu. Fakt udzielenia wnioskodawcy wsparcia finansowego przez profesjonalną instytucję finansową oznacza zatem, że jego sytuacja finansowa jest na tyle dobra, iż przy pokryciu kosztów bieżącego utrzymania gwarantuje spłatę zaciągniętego zobowiązania. W warunkach niniejszej sprawy dodatkowo zauważyć należy, że zestawienie wysokości wykazanych we wniosku: dochodu 2-osobowej rodziny ("[...]") oraz ponoszonych przez nią wydatków ("[...]") prowadzi do wniosku, że środki finansowe jakimi dysponuje skarżąca muszą być w rzeczywistości większe skoro wykazane wydatki konsumują niemal cały dochód, a związane są wyłącznie ze spłatą kredytu, wyżywieniem, opłatą za energię i nie obejmują innych ponoszonych powszechnie wydatków związanych chociażby z utrzymaniem nieruchomości, eksploatacją samochodu, czy też utrzymaniem własnym - kupnem odzieży, środków czystości, itp. W świetle powyższego stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżąca nie wykazała wiarygodnie, że nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W konsekwencji, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.