II SA/Ol 470/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej nr "[...]" w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zawarcia kontraktu na pełnienie zawodowej służby wojskowej postanawia: 1) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego adwokata.

We wniosku złożonym na rozprawie w dniu 4 lipca 2017 r. skarżący – M.M. wniósł o wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. Do wniosku załączył kopię decyzji o uznaniu go z dniem "[...]" za osobę bezrobotną i przyznaniu prawa do zasiłku do dnia "[...]" w wysokości: 664,90 zł miesięcznie w okresie pierwszych 90 dni posiadania prawa do zasiłku i 522,10 zł miesięcznie w okresie kolejnych dni posiadania prawa do zasiłku oraz kopię informacji komornika sądowego, z której wynika, że skarżący zobowiązany jest do zapłaty alimentów w łącznej kwocie 593,25 zł z góry do 10-ego każdego miesiąca. W tym samym dniu skarżący złożył urzędowy formularz PPF, w którym rozszerzając zakres pierwotnego żądania wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu podniósł, że jest osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku. Obecnie utrzymuje się z odprawy, którą otrzymał po zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Dodał, że płaci alimenty na "[...]". Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący prowadzi sam gospodarstwo domowe i mieszka "na stancji". Do jego majątku należy samochód o wartości poniżej 5.000 zł i oszczędności w wysokości ok. 7.000 zł. W rubryce nr 10 skarżący wykazał dochód z tytułu zasiłku dla bezrobotnych, który jak wskazał nie został jeszcze wypłacony, dlatego dodał, że obecnie utrzymuje się z odprawy. W rubryce nr 11 jako zobowiązania i stałe wydatki wskazał - alimenty (593,25 zł), czynsz najmu (300 zł), wyżywienie (400 zł), ubiór (200 zł), kosmetyki (50 zł), telefon (30 zł), paliwo (200 zł) w łącznej wysokości 1.773,25 zł. Wobec tego, iż z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. d) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., w skrócie: p.p.s.a.), skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Tym samym w zakresie merytorycznego rozstrzygnięcia przedmiotowego wniosku pozostaje kwestia ustanowienia adwokata. Zgodnie z art. 262 p.p.s.a., do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych odpowiednie zastosowanie mają przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy. Jak wynika z odpowiedniego zastosowania art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla osoby fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść związanego z tym kosztu, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zauważyć należy, że strony zobowiązane są co do zasady do ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Prawo pomocy, zwane potocznie prawem ubogich, stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego też powodu, powinno być przyznawane wyłącznie, gdy strona wiarygodnie wykaże, że istotnie nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. W warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Zauważyć należy, iż skarżący wykazał we wniosku oszczędności w kwocie ok. 7.000 zł, które znacznie przekraczają koszty postępowania w niniejszej sprawie. Wprawdzie wykazane oszczędności, które jak przyjąć należy stanowią odprawę, o której skarżący wspomina we wniosku, stanowią obecnie jego źródło utrzymania, lecz mając na uwadze to, że skarżącemu przyznane zostało również prawo do zasiłku dla bezrobotnych w wysokości: 664,90 zł/522,10 zł, stwierdzić należy, że nawet przy posiłkowaniu się środkami pieniężnymi pochodzącymi z oszczędności w celu pokrycia wykazanych wydatków środki te nie ulegną w najbliższym czasie całkowitemu wyczerpaniu. W tych okolicznościach nie można stwierdzić, że obecnie skarżący nie posiada środków pieniężnych na sfinansowanie kosztów postępowania. Dodatkowo zauważyć należy, że poniesienie tych kosztów nie spowoduje utraty całości posiadanych przez niego oszczędności, a tylko ich uszczuplenie. Sytuacja finansowa skarżącego może też ulec poprawie wraz ze znalezieniem przez niego pracy. W konsekwencji, stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę, uzasadniającą ustanowienie dla niego adwokata, a to uzasadnia rozstrzygnięcie odmowne w tym zakresie. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. Na marginesie dodać natomiast należy, że w postępowaniu przed sądami administracyjnymi tzw. przymusem adwokacko-radcowskim objęte jest generalnie dopiero sporządzenie skargi kasacyjnej od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. W postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym strona może zatem, lecz nie musi być zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika - jego ustanowienie oraz moment, w którym to uczyni, zależy od jej woli. Zauważyć jednak należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd ten nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że zostanie ona uwzględniona, jeśli tylko sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, a także obecności strony skarżącej na rozprawie, stwierdzi istnienie naruszenia prawa, skutkujące wzruszeniem zaskarżonego aktu.