II SA/Ol 432/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Ewa Osipuk Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Wojtyszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego 1) oddala skargę; 2) przyznaje od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na rzecz adwokata kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o należny podatek VAT, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu. WSA/wyr.1 – sentencja wyroku

Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 26 czerwca 2013 r. J. D. zwrócił się o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką Z. M. Orzeczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 października 2008 r. Z. M. została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. W toku ponownego rozpatrzenia sprawy, po uchyleniu pierwszego rozstrzygnięcia Wójta Gminy A przez Samorządowe Kolegium, kolejną decyzją z dnia "[...]" organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że w tej sprawie brak jest spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W ocenie organu brak zatrudnienia wnioskodawcy nie jest spowodowany rezygnacją z takiej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wskazano, że J. D. przed pobieraniem świadczenia pielęgnacyjnego (od 1 stycznia 2012r. do 30 czerwca 2013r.) był osobą nieaktywną zawodowo, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Ostatnie zatrudnienie miało miejsce w roku 2008, gdzie umowa o pracę była zawarta na pięć miesięcy od 2.06.2008 do 30.11.2008 r., a więc nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką, gdyż strona od ostatniego zatrudnienia do momentu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego była osoba bezrobotną. J. D. wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Wskazał w nim, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji. Uważa, że wymóg rezygnacji z zatrudnienia winien dotyczyć tych osób, które po raz pierwszy ubiegają się o świadczenie, a nie w przypadku kontynuacji pobierania świadczenia w kolejnym okresie. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że jak wynika z art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, podstawową przesłanką przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Ta przesłanka - w ocenie Kolegium – nie została zachowana. Jak bowiem wynika z akt sprawy w przypadku Z. M. niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od 8 października 2008 r. Istotne znaczenie ma tu także fakt, że ostatnio J. D. był zatrudniony w okresie od 2.06.2008 r. do 30.11.2008 r., jednak stosunek pracy ustał w związku z upływem czasu na jaki umowa była zawarta. Istotne są też wyjaśnienia strony złożone do protokołu w dniu 13 listopada 2013 r., z których wynika, że wnioskodawca pracował także w 2009 r., jednak zatrudnienie nie kolidowało z wykonywaniem czynności opiekuńczych względem matki. W tych okolicznościach brak jest zatem związku – tak czasowego, jak także co do motywów - pomiędzy brakiem zatrudnienia, a zaistnieniem konieczności sprawowania opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie można w tej sprawie zatem przyjąć, iż miała tu miejsce rezygnacja z zatrudnienia celem sprawowania opieki. Skargę na ww. decyzję wywiódł J. D., wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W ocenie skarżącego przepis, na który się powołał organ nie powinien być wobec niego stosowany, ponieważ jest osobą, która złożyła wniosek o kontynuację świadczenia. Rzeczony przepis powinien więc w jego ocenie być stosowany tylko wobec osób składających nowe wnioski. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje: Na wstępie wyjaśnienia wymaga, iż sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U Nr 153, poz.1269 ze zmianami). Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach, a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 14 marca 2012 r., poz. 270 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność. Nadto wskazania wymaga, iż sąd orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.) nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji nie zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia "[...]" o odmowie przyznania J. D. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką Z. M. Świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, o które bezsprzecznie skarżący zwrócił się do organu wnioskiem z dnia 26 czerwca 2013r., uregulowane zostało w art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, u.ś.r. (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456), który dodano do ustawy z dniem 1 stycznia 2013 r., na mocy art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548). W wyniku powyższej nowelizacji ustawodawca ustanowił specjalny zasiłek opiekuńczy jako nowe świadczenie, występujące obok świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie ustanowiono zasady i kryteria przyznawania specjalnego zasiłku opiekuńczego i dokonano istotnej zmiany kryteriów przyznania dotychczasowego świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013r., poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przedmiotowe świadczenie przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 powołanej ustawy, tj. kwoty 623 zł. W świetle powołanej wyżej regulacji prawnej organ I instancji przyjął, że jednym z wymogów uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, który nie zaistniał w niniejszej sprawie, jest "rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W aktualnym stanie prawnym osoba ubiegająca się o przyznanie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru, a przez rezygnację z zatrudnienia nie można w związku z tym rozumieć niepodejmowania zatrudnienia (por. wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 28 stycznia 2014r., sygn. akt IV SA/Wr 668/13; z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wr 798/13, opubl. w internetowej bazie – orzeczenia.nsa.gov.pl). Zrezygnowanie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, do którego to pojęcia odwołuje się art. 16a ust. 1 u.ś.r., ściśle należy zatem wiązać z wcześniejszym zakończeniem trwającego stosunku pracy lub wykonywania innej pracy zarobkowej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2010 r., sygn. akt I OSK 123/10, LEX nr 594975). Istotne znaczenie będą miały w takiej sytuacji okoliczności i powody, które winny pozostawać w związku przyczynowym i czasowym między ustaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Na gruncie niniejszej sprawy nie można dopatrzeć się związku pomiędzy rezygnacją strony skarżącej z zatrudnienia lub innej pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad jego niepełnosprawną matką. Ze świadectwa pracy znajdującego się w aktach sprawy wynika bezspornie, że skarżący był ostatnio zatrudniony w okresie od 2 czerwca 2008r. do 30 listopada 2008 r. (akta adm., k. – 43). Stosunek pracy ustał z upływem czasu na jaki umowa była zawarta. Natomiast orzeczeniem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 8 października 2008 r. (akta adm., k. – 11) Z. M. została uznana za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Analiza przedstawionych wyżej okoliczności prowadzi do wniosku, że strona skarżąca nie wypełniła przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w celu opieki nad osobą niepełnosprawną. Harmonogram podejmowanego przez skarżącego zatrudnienia i jego zakończenia nie wskazuje na istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a podjęciem opieki nad matką. Skarżący był zatrudniony na umowę o pracę na czas określony do 30 listopada 2008 r., wypełniając ją do końca. Natomiast podopieczna skarżącego została uznana już wcześniej, bo orzeczeniem z dnia 8 października 2008 r. za osobę trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jak już wskazano nie przeszkodziło to skarżącemu w wypełnieniu wspomnianej umowy o pracę. Następnie od 1 grudnia 2009 r. został on zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, a od 9 grudnia 2009 r. z prawem do zasiłku (zaświadczenie PUP, akta adm., k. – 4). Nadto sam skarżący podniósł, że w roku 2009r. podejmował prace dorywcze (leśne, w pobliżu domu), łącząc je z opieką nad matką (protokół przesłuchania z dnia 13 listopada 2013r., akta adm., k. – 46). Poza tym według ustaleń organów skarżący od 1 stycznia 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. pobierał świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W tym kontekście należy zwrócić skarżącemu uwagę na ustawę z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów (Dz. U. z 2014r., poz. 567), który to akt prawny określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. O ile więc skarżący utracił w dniu 1 lipca 2013 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z wygaśnięciem decyzji przyznającej takie prawo, to może on w trybie tej ustawy zwrócić się o przyznanie mu tzw. zasiłku dla opiekuna. Reasumując, Sąd przyjął, że Kolegium prawidłowo zastosowało przepis prawa materialnego o braku podstaw do przyznania skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na niespełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą uznaną za trwale niezdolną do egzystencji, a jednocześnie sposób przeprowadzenia postępowania przez ten organ nie budził wątpliwości Sądu i był zgodny z regułami postępowania administracyjnego. Sąd nie podziela również zarzutów pełnomocnika skarżącego przedstawionych na rozprawie przed Sądem w dniu 19 sierpnia 2014r. (akta sądowe, k. – 39) co do niezgodnej z art. 32 Konstytucji, interpretacji spornego art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalono (pkt 1 sentencji wyroku). Na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461) Sąd orzekł jak w punkcie 2 sentencji wyroku