II SA/Ol 427/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński sędzia WSA Piotr Chybicki po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 sierpnia 2026 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania w sprawie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżone postanowienie.

Z akt sprawy przekazanych wraz ze skargą wynika, że 30 grudnia 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: organ lub Prezes ZUS) wydał decyzję o utrzymaniu w mocy decyzji ZUS z dnia 27 listopada 2025 r. o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2025/2026 na dziecko Y.B. 5 stycznia 2026 r. A.B. (dalej jako: skarżąca) złożyła odwołanie od powyższej decyzji. Postanowieniem z 29 kwietnia 2026 r. organ stwierdził niedopuszczalność odwołania. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że decyzja Prezesa ZUS zawierała informację, że skarżącej przysługuje prawo wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. Organ podniósł, że stosownie do art. 134 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691; dalej jako: k.p.a.) organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 127 § 1 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Niedopuszczalność odwołania może wynikać zarówno z przyczyn merytorycznych, jak i formalnych. W ramach opisanej sprawy miała miejsce przedmiotowa niedopuszczalność, stwierdzono brak przedmiotu odwołania. Od decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przysługuje środek w postaci odwołania tylko skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a więc pismo z dnia 5 stycznia 2026 r. zatytułowane "odwołanie" jest niedopuszczalne. Skarżąca wniosła skargę na postanowienie organu z 29 kwietnia 2026 r. W uzasadnieniu skargi podniosła, że nie zgadza się z wydanym postanowieniem i wniosła o jego uchylenie. Skarżąca wskazała, że postanowienie zostało wydane na podstawie nieprawdziwych danych znajdujących się w systemie Straży Granicznej. Podniosła, że dziecko skarżącej od wjazdu do Polski w 2022 r. stale przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Dziecko uczęszcza do szkoły w Polsce. Dane w systemie Straży Granicznej zostały poprawione, a Straż Graniczna potwierdziła również, że aktualizacja danych powinna zostać uwzględniona przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie świadczenia wychowawczego. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej odrzucenie z uwagi na wniesienie skargi za pośrednictwem platformy PUE ZUS, ewentualnie oddalenie skargi podtrzymując w tym zakresie stanowisko zajęte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm. – dalej: "p.p.s.a."). Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 tej ustawy stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Oznacza to, że w przypadku takiej skargi skierowanie jej do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od wniosku strony. Przede wszystkim należy wskazać, że sąd uznał skargę za dopuszczalną. Skarżąca bowiem została wezwana na mocy zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II z 8 czerwca 2026 r. do podpisania skargi. Skarżąca w wykonaniu wezwania podpisała skargę, w związku z powyższym – w ocenie sądu – skarga została wniesiona w sposób prawidłowy. W rozpoznawanej sprawie organ zaskarżonym postanowieniem stwierdził niedopuszczalność odwołania na podstawie art. 134 k.p.a. Stosownie do art. 134 k.p.a., organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Nie ulega wątpliwości, że organ odwoławczy w postępowaniu wstępnym ma obowiązek dokonać ustaleń, czy wniesione odwołanie jest dopuszczalne. W przypadku ustalenia, że odwołanie nie przysługuje, obowiązkiem organu odwoławczego jest stwierdzenie w formie postanowienia jego niedopuszczalności, co nie pozwala na przystąpienie przez organ do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy administracyjnej. Niedopuszczalność odwołania, o której mowa w art. 134 k.p.a., może wynikać z przyczyn o charakterze przedmiotowym, jak również i podmiotowym. Przy czym niedopuszczalność odwołania z przyczyn przedmiotowych obejmuje przypadki braku przedmiotu zaskarżenia oraz przypadki wyłączenia przez przepisy prawne możliwości zaskarżenia decyzji w toku instancji. Odwołanie jest zatem niedopuszczalne m.in. jeżeli decyzja nie weszła do obrotu prawnego (a więc pomimo, że została wydana, nie została stronie doręczona lub ogłoszona) albo gdy czynność organu administracji publicznej nie jest decyzją administracyjną, a jest np. aktem prawa miejscowego, czy też czynnością cywilnoprawną albo stanowi czynność materialno-techniczną (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2016 r., str. 600). Co do zasady więc organ odwoławczy może również wydać postanowienie o niedopuszczalności odwołania w przypadku wniesienia odwołania od decyzji wydanej w II instancji. Niemniej jednak w takiej sytuacji obowiązkiem organu jest ustalenie, czy z całą pewnością zamiarem strony było złożenie odwołania, pomimo prawidłowego pouczenia jej o prawie wniesienie skargi do sądu administracyjnego. W ocenie sądu, w niniejszej sprawie przedwczesne było wydanie przez organ postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania. Należy bowiem zauważyć, że skarżąca podniosła merytoryczne zarzuty przeciwko decyzji Prezesa ZUS z 30 grudnia 2025 r., podobne do tych jakie zostały wywiedzione przez skarżącą w skardze wniesionej po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Organ znając procedurę administracyjną winien więc ustalić, czy zamiarem skarżącej było wniesienie odwołania do organu na decyzję z 30 grudnia 2025 r., czy też z uwagi treść pisma (z którego ewidentnie wynikało, że skarżąca nie zgadza się z decyzją Prezesa ZUS) zamiarem skarżącej było wywiedzenie skargi do sądu administracyjnego. Sama nazwa pisma, czy też złożenie go na urzędowym formularzu przewidzianym do złożenia odwołania od decyzji nie przesądza jeszcze, że zamiarem strony było wniesienie odwołania. Zauważyć należy, że stosownie do treści art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Mając na uwadze zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7 i 9 k.p.a. trudno przyjąć, że organ co najmniej bez próby wyjaśnienia co było rzeczywistym zamiarem strony mógł stwierdzić niedopuszczalność odwołania. Rozpoznając sprawę ponownie organ rozważy według wskazanych wyżej zasad czy rzeczywistym zamiarem skarżącej było wniesienie skargi do sądu administracyjnego. W takim przypadku organ przekaże pismo do sądu w trybie art. 54 p.p.s.a. Nazwa pisma "odwołanie" nie może świadczyć o tym, że strona rzeczywiście wniosła odwołanie w rozumieniu art. 127 § 1 k.p.a. Skarżącej należy zaś wyjaśnić, że na obecnym etapie postępowania sąd nie mógł odnieść się do merytorycznych zarzutów podniesionych przeciwko decyzji z 30 grudnia 2025 r., gdyż przedmiotem skargi w tym postępowaniu było jedynie postanowienie organu z 29 kwietnia 2026 r. o niedopuszczalności odwołania. Mając powyższe na względzie sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.