II SA/Ol 400/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2023 r. sprawy ze skargi G. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy oddala skargę.

Decyzją z 23 grudnia 2022 r. Starosta Węgorzewski (dalej: "Starosta") na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm., dalej: "ustawa") zatrzymał G.O. (dalej: "skarżący") prawo jazdy kat. B. Stwierdził, że Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Węgorzewie wystąpił z wnioskiem o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy jako dłużnikowi alimentacyjnemu i jednocześnie przesłał decyzję z 4 października 2022 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu wniosku M-GOPS podał, że złożył wniosek o ściganie skarżącego za przestępstwo określone w art. 209 § 1 kodeksu karnego. Starosta zaznaczył, że zawiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie skarżący nie wniósł żadnych uwag i nie kwestionował faktów. W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu skarżący stwierdził, że Sąd Rejonowy w Garwolinie wydał wyrok z art. 209 § 1 kodeksu karnego, wobec czego nie może być podwójnie karany za ten sam czyn. Administracyjne zatrzymanie prawa jazdy, niezależne od wyniku postepowania karnego stwierdzającego winę skarżącego, jest sprzeczne z zasadą lojalności Państwa wobec obywateli, narusza prawo do sądu i zasadę dwuinstancyjności postępowania. Zaznaczył, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z grudnia 2022 r. uznał za niezgodne z Konstytucją zatrzymanie prawa jazdy za przekroczenie prędkości. Dodał, że zatrzymanie prawa jazdy wyklucza jego szanse na znalezienie zatrudnienia, co jest przyczyną niepłacenia alimentów. Wyjaśnił, że jego problemy finansowe spowodowane są długotrwałym postępowaniem upadłościowym. Podał ponadto, że ma na utrzymaniu czworo innych dzieci i żonę, która z uwagi na stan zdrowia, wymaga jego opieki, obejmującej prowadzenie pojazdu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium") decyzją z 7 marca 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że z art. 5 ust. 3b i ust. 5 ustawy wynika, że starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, gdy spełnione zostaną tylko dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest wydanie wobec zobowiązanego do alimentacji ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, drugą jest wystąpienie przez właściwy organ z wnioskiem do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Wykładnia językowa ww. przepisów nie pozostawia wątpliwości, że decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy jest decyzją o charakterze związanym. Tym samym, jeśli dłużnik alimentacyjny posiada prawo jazdy i został uznany za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, właściwy organ administracji zobowiązany jest do złożenia wniosku o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi. W takiej sytuacji znalazł się skarżący, dlatego wydana przez organ pierwszej instancji decyzja była prawidłowa, a w jej uzasadnieniu zasadnie ograniczono się do wykazania, że zostały spełnione wskazane powyżej przesłanki zatrzymania prawa jazdy. Kolegium zaznaczyło, że organ pierwszej instancji wyjaśnił, że decyzję wydał na podstawie wniosku MGOPS z 5 grudnia 2022 r., do którego dołączono ostateczną decyzję z 4 października 2022 r. o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skarżący nie zakwestionował skutecznie, że decyzja taka została wydana i była ostateczna. Wyjaśniło też, że na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji nie mogły mieć wpływu argumenty podniesione przez skarżącego, dotyczące wyeliminowania go z rynku pracy i ograniczenia możliwości zarobkowania. Podkreśliło, że organ administracji orzekający o zatrzymaniu prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu nie może weryfikować jego sytuacji materialnej i osobistej. Tego rodzaju okoliczności ustalane są w odrębnym postępowaniu dotyczącym uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, które poprzedza zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. W złożonej skardze skarżący powtórzył argumentację zawartą w odwołaniu. Zarzucił, że decyzja Kolegium jest nieadekwatna do popełnionego czynu. Ponadto Kolegium dostrzegło tylko interes 10-letniego dziecka, krzywdząc czwórkę dzieci skarżącego w wieku od 3 miesięcy do 8 lat z drugiego małżeństwa. Utrudnia bowiem skarżącemu utrzymanie tych dzieci i przewożenie ich samochodem. Wyjaśnił, że te dzieci nie mogą korzystać z transportu publicznego, bo często chorują, a ponadto jest to logistycznie uciążliwe. Powtórzył, że jego problemy finansowe wynikają z ponad sześcioletniego postępowania w sprawie upadłości konsumenckiej , którą spowodowały wydatki związane z chorobą syna z poprzedniego małżeństwa, gdyż na poczet jego leczenia skarżący zaciągnął wysokie pożyczki. Skarżący stwierdził, że ma duże szanse na powrót do wysokich zarobków, gdyż wkrótce może finalizować negocjacje w sprawie kontraktu menadżerskiego opiewającego nawet na kilka milionów złotych, o ile będzie posiadał prawo jazdy. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną. Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że nie naruszają one przepisów prawa. Tym samym, skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 5 ust. 3b z dnia 7 września 2007 r. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm., dalej: "ustawa"), jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika: 1) składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1138, z późn. zm.) oraz 2) po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji. Stosownie zaś do art. 5 ust. 5 ustawy na podstawie wniosku, o którym mowa w ust. 3b, starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy. Jak zasadnie podkreśliło Kolegium, z cytowanych przepisów jednoznacznie wynika, że starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy, gdy spełnione zostaną dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest wydanie ostatecznej decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych a drugą – wystąpienie przez organ właściwy dłużnika z wnioskiem do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy jest więc decyzją ściśle uzależnioną od decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Starosta jest tą decyzją związany, co oznacza, że po otrzymaniu stosownego wniosku jest zobligowany do wydania decyzji o zatrzymaniu dłużnikowi prawa jazdy (zob. np. wyroki NSA z 21 listopada 2018 r. I OSK 83/17; 24 maja 2018 r. I OSK 2773/17, dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ ten nie ma luzu decyzyjnego i w sytuacji wystąpienia wskazanych w art. 5 ust. 5 ustawy przesłanek obowiązany jest wydać decyzję odpowiadającą treści tego przepisu. Podkreślić należy, że starosta (prezydent miasta) nie weryfikuje zasadności uznania danej osoby za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, gdyż jest związany ostateczną decyzją w tym przedmiocie oraz wnioskiem o zatrzymanie prawa jazdy. Nie weryfikuje również ponownie sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, skoro tego rodzaju okoliczności zostały uprzednio ustalone w odrębnym postępowaniu, dotyczącym uznania za dłużnika alimentacyjnego (por. wyroki NSA z 20 października 2017 r. I OSK 154/16 i z 14 października 2016 r. I OSK 287/15 i z 19.04.2023 r. III OSK 2099/21). W konsekwencji, w tego rodzaju sprawach ustala się jedynie zaistnienie dwóch wymienionych przesłanek koniecznych do wydania przedmiotowej decyzji. W postępowaniu tym nie ma możliwości ani potrzeby oceniania sytuacji rodzinnej, majątkowej czy zdrowotnej dłużnika alimentacyjnego ani tej, w której aktualnie znajduje się, ani przeszłej, która doprowadziła do powstania zaległości w realizacji obowiązku alimentacyjnego. Nie rozważa się też tego, jakie skutki dla dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych wywoła zatrzymanie prawa jazdy. Te okoliczności pozostają zatem bez wpływu na podejmowane w tym postępowaniu rozstrzygnięcie. Nie ma zatem racji skarżący zarzucając, że Kolegium wydało decyzję krzywdzącą dla dzieci skarżącego z jego drugiego małżeństwa. Okoliczności te nie mają znaczenia w niniejszej sprawie, podobnie jak przyczyny, dla których skarżący nie wywiązuje się z zobowiązań alimentacyjnych wobec swojego dziecka spoza tego małżeństwa. W sprawie bezsporne jest, że Burmistrz Węgorzewa decyzją z 4 października 2022 r. uznał skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja ta jest ostateczna. Z tego względu M-GOPS w Węgorzewie wystąpił do Starosty o zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy. Skoro przesłankami podlegającymi badaniu w postępowaniu w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy są wyłącznie wydanie ostatecznej decyzji o uznaniu danej osoby za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych i wystąpienie przez właściwy organ z wnioskiem do starosty (prezydenta miasta) o zatrzymanie prawa jazdy dłużnikowi alimentacyjnemu, to stwierdzić należy, że w tej sprawie zostały one spełnione. Sąd rozumie stanowisko skarżącego, że pozbawienie go prawa jazdy znacząco utrudnia jego aktualne życie rodzinne i może wpływać negatywne na sprawy zawodowe, jednakże należy pamiętać, że środek w postaci zatrzymania prawa jazdy nie dotknąłby dłużnika, gdyby wypełniał on nałożony prawem obowiązek, tj. obowiązek alimentacji. Zatrzymanie prawa jazdy jest środkiem, który ma zmusić zobowiązanego do wypełniania ciążących na nim zobowiązań i jako taki znajduje swoje umocowanie w przepisach rangi ustawowej (tak NSA w wyroku z 7.09.2021 r., I OSK 3948/18). Dodać należy, że organy obu instancji pouczyły skarżącego o treści art. 5 ust. 6 ustawy, zgodnie z którym uchylenie decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy następuje na wniosek organu właściwego dłużnika skierowanego do starosty, gdy: ustanie przyczyna zatrzymania prawa jazdy, o której mowa w ust. 3, oraz dłużnik alimentacyjny przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów lub nastąpi utrata statusu dłużnika alimentacyjnego. Argumenty skargi dotyczące zakazu podwójnego karania za ten sam czyn nie zasługiwały na uwzględnienie, gdyż zatrzymanie skarżącemu prawa jazdy w trybie administracyjnym w żadnej mierze nie zastępuje ani nie uzupełnia wyroku sądu powszechnego skazującego za przestępstwo niealimentacji, które jest przewidziane w art. 209 § 1 kodeksu karnego. Bez wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2022 r., K 4/21, na który skarżący powołał się w odwołaniu od decyzji Starosty. Trybunał Konstytucyjny orzekł w nim bowiem jedynie, że art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 541, ze zm.), rozumiany w ten sposób, że podstawę wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1212, ze zm.), stanowi wyłącznie informacja organu kontroli ruchu drogowego o ujawnieniu popełnienia czynu opisanego w art. 135 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988, ze zm.), jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. TK zakwestionował więc wyłącznie, że w ocenianym stanie prawnym podstawą wydania przez starostę decyzji administracyjnej o zatrzymaniu prawa jazdy była informacja o ujawnieniu czynu polegającego na kierowaniu pojazdem z prędkością przekraczającą dopuszczalną o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym lub informacja o wydaniu prawomocnego rozstrzygnięcia za to naruszenie prawa. Trybunał nie oceniał więc kwestii naruszenia zakazu ne bis in idem, to jest zakazu podwójnego (wielokrotnego) karania tej samej osoby fizycznej za popełnienie tego samego czynu zabronionego. Zaznaczyć należy, że w wyroku z 11 października 2016 r., K 24/15, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ustawy z 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2016 poz. 627, ze zm.) w związku z art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy z 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2012 r. poz. 1137, ze zm.): a) w zakresie, w jakim przewiduje stosowanie wobec tej samej osoby, za ten sam czyn, sankcji administracyjnej w postaci zatrzymania prawa jazdy i odpowiedzialności prawnokarnej za wykroczenie, jest zgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 4 ust. 1 Protokołu nr 7 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego 22 listopada 1984 r. w Strasburgu (Dz.U.2003.42.364) i art. 14 ust. 7 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, otwartego do podpisu w Nowym Jorku 19 grudnia 1966 r. (Dz.U.1977.38.167), b) w zakresie, w jakim nie przewiduje sytuacji usprawiedliwiających - ze względu na stan wyższej konieczności - kierowanie pojazdem z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Jak wynika z uzasadnienia tego wyroku, Trybunał Konstytucyjny doszedł do wniosku, że zatrzymanie prawa jazdy w przypadku, gdy kierujący pojazdem przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym nie jest sankcją karną. Sankcja ta jest bowiem przewidziana w przepisach administracyjnych, a nie karnych. O karnym charakterze sankcji zatrzymania prawa jazdy nie świadczy również jej dolegliwość, gdyż dolegliwość sankcji jest kategorią względną, zależną od sytuacji, w jakiej dana osoba się znajduje. Wbrew zarzutom skargi, zatrzymanie prawa jazdy na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy nie narusza także prawa skarżącego do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), gdyż skarżący miał prawo do wniesienia skargi od decyzji wydanych w tym przedmiocie i skutecznie z niego skorzystał. Nie została również naruszona zasada określona w art. 78 Konstytucji RP, zgodnie z którym każda ze stron ma prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. Wyjątki od tej zasady oraz tryb zaskarżania określa ustawa. Skarżący skorzystał również z prawa do zainicjowania postepowania administracyjnego przed organem drugiej instancji – Samorządowym Kolegium Odwoławczym. Uwzględniając powyższe należy stwierdzić, że prawidłowo Kolegium oceniło, że decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu. W tym stanie rzeczy, wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę należało oddalić. Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Kolegium - w odpowiedzi na skargę - złożyło wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a strona skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy w stosownym terminie.