II SA/Ol 3/21

Dnia 8 kwietnia 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Marzenna Glabas sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 kwietnia 2021 roku sprawy ze skargi H.S., M.L.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie kary za usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2) nakazuje ściągnąć od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego kwotę 318 zł (trzysta osiemnaście złotych), tytułem nieuiszczonego wpisu od skargi.

Decyzją z dnia "[...]" r., Wójt Gminy, dalej jako" "Wójt" lub "organ pierwszej instancji", wymierzył M.L.C. oraz H.S., dalej jako: "strony", "skarżący", administracyjną karę pieniężną w łącznej wysokości 7.941,4 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia oraz bez zgody posiadacza nieruchomości dwóch drzew gatunku olcha czarna o obwodach pni 101,74 cm i 36,74 cm z działki o numerze ewidencyjnym "[...]" w obrębie R., gm. I, stanowiącej własność Skarbu Państwa w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie. Karę należy uiścić w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stanie się ostateczna. Wójt wskazał, ze Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie wystąpiło do Wójta Gminy o wymierzenie stronom kary za usunięcie ww. drzew bez wymaganego zezwolenia na wyżej opisanej działce. Organ pierwszej instancji przeprowadził oględziny, które potwierdziły usunięcie dwóch olch na działce nr "[...]", stanowiących zadrzewienia nadwodne nad jeziorem "[...]". Nie zachowały się kłody usuniętych drzew, które stanowiły zadrzewienia nadwodne. Rosły one w najbliższym sąsiedztwie pomostu, który został wybudowany przez skarżących w 2019 r. Strony postępowania stwierdziły, ze nie usunęły przedmiotowych drzew, ani nie zlecały ich usunięcia, ponieważ na działce nr "[...]" jeszcze nie zamieszkują i prowadzona jest tam budowa domu. Nie potrafią też stwierdzić, czy drzewa rosły jeszcze w momencie zakupu przez nich działki, ponieważ teren był zaniedbany i porośnięty chwastami. Skarżący zarzucili też w trakcie postępowania, że w strefie przybrzeżnej jeziora usunięto więcej drzew i nie jest prowadzone postępowanie w zakresie wykrycia sprawcy i ewentualnego nałożenia kar administracyjnych. Organ wskazał zaś, że zarzut ten nie odpowiada stanowi faktycznemu, bowiem właściciel gruntu, z którego również usunięto drzewa zgłosił fakt ich bezprawnego usunięcia, a prowadzenie postępowania nie leży w kompetencjach organu. Drzewa zostały usunięte w momencie zagospodarowywania strefy przybrzeżnej jeziora przez nowego właściciela przyległej działki budowlanej. Wody Polskie wskazały, że pierwszy raz przeprowadziły wizję lokalną działki nr "[...]" w dniu 22 maja 2019 r., w związku z telefonicznym zgłoszeniem wykonywania robót ingerujących w linię brzegową jeziora przez właścicieli działki nr "[...]". Następnie, w dniu 22 maja 2019 r., wpłynął do Wód Polskich wniosek skarżących w sprawie zgłoszenia wodnoprawnego na wykonanie pomostu na jeziorze na wysokości działki nr "[...]". Strony wystąpiły też z wnioskiem o utworzenie piaszczystej plaży w ww. lokalizacji, na który Wody Polskie złożyły sprzeciw. W dniu 5 lipca 2019 r. pracownicy Nadzoru Wodnego przeprowadzili oględziny działki nr "[...]" na wysokości działki nr "[...]", podczas których wykonana została dokumentacja fotograficzna, z której wynika, że przedmiotowe olchy rosły jeszcze wówczas na działce nr "[...]". Pozostaje to w oczywistej sprzeczności z wyjaśnieniami stron, że mogły zakupić działkę, przy której nie rosły już przedmiotowe olchy. W dniu 22 marca 2020 r. Nadzór Wodny, prowadząc inne postępowanie zauważył, że na działce nr "[...]" zmienił się stan zadrzewień, tj. usunięto dwie olchy rosnące tuż przy nowo wybudowanym pomoście, a także dokonano cięć pielęgnacyjnych w pasie zadrzewień nadwodnych rosnących na działce nr "[...]", która stanowi użytek leśny. Z powyższych względów, Wody Polskie wystąpiły o nałożenie kary administracyjnej na skarżących za wycięcie drzew bez wymaganego zezwolenia. Organ stwierdził, że – biorąc pod uwagę dokumentację fotograficzną – działka nr "[...]" i nr "[...]" zostały poddane stopniowemu, systematycznemu przekształceniu z nieużytkowanych nieruchomości z pasem zadrzewień i krzewów nadwodnych na teren rekreacyjny ze zredukowaną roślinnością i zabudowany pomostem. Zagospodarowanie części działki nr "[...]" i "[...]" wiązało się ze zniszczeniem pierwotnej pokrywy roślinnej, wycinką dwóch olch, wykonaniem cięć w koronach pozostałych drzew oraz usunięciem roślinności wynurzonej z toni wodnej w pobliżu pomostu. Organ ponownie przeprowadził oględziny, aby dokonać prawidłowego pomiaru pni drzew. Stwierdzono, że cięć drzew dokonał H.S. na początku roku, bez zgody i wiedzy właściciela. Prawdopodobnie w tym samym czasie, a także w ten sam sposób, tj. bez zgody, właściciele działki nr "[...]" usunęli dwie olchy czarne z działki nr "[...]", które kolidowały z nowo wybudowanym pomostem. Skarżący zaprzeczyli, aby zgłaszali usunięcie drzew na Policję, stwierdzając, że nie zauważyli usunięcia tych drzew do czasu wszczęcia postępowania. Organ nie dał wiary tym wyjaśnieniom stwierdzając, że na zdjęciach z marca 2020 r. widać, że działki nr "[...]", "[...]" i "[...]" są ogołocone z roślinności, a pnie usuniętych drzew znajdują się w głównej osi widokowej patrząc ze skarpy działki nr "[...]" na jezioro. I były doskonale widoczne. Strony nie odpowiedziały też, w jaki sposób kłody drzew mogły zostać usunięte, ani nie zauważyły żadnych śladów, świadczących o np. przeciąganiu, czy przewożeniu kłód do najbliższej drogi. W ocenie organu, wyjaśniania stron są mało wiarygodne. Z działki nr "[...]" usunięto tylko olchy wychylone w stronę jeziora, które mogły stwarzać zagrożenie dla osób korzystających z pomostu oraz mienia w przypadku niekorzystnych warunków atmosferycznych i prawdopodobnie to było powodem ich usunięcia. Organ wskazał, że administracyjną karę pieniężną wymierza wójt i nakładana jest ona na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości, jak ma to miejsce w analizowanej sprawie. Wysokość kary wynika z art. 89 ustawy o ochronie przyrody. Kara ta nie ma charakteru odszkodowawczego. W odwołaniu, złożonym od powyższej decyzji, skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, podkreślili, że nie usunęli przedmiotowych drzew, ani nie zlecili ich usunięcia. Podnieśli, że nie przedstawiono żadnych dowodów, że usunięcie drzew leżało po ich stronie. Samo przypuszczenie, bez jakichkolwiek wskazujących na to okoliczności, nie może być podstawą do nałożenia kary. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, dalej jako: "SKO" lub "organ odwoławczy", decyzją z dnia "[...]"r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium podkreśliło obiektywny charakter odpowiedzialności administracyjnej za usunięcie drzew bez zezwolenia, gdzie wyłączną i wystarczającą podstawą nałożenia kary jest działanie bezprawne, sprzeczne z wymogiem uprzedniego uzyskania pozwolenia na usunięcie drzew. Konstrukcja odpowiedzialności w przedmiotowej sprawie zakłada zaistnienie dwóch zachować, tzn. usunięcie drzew i nieuzyskanie zezwolenia. Pierwsze to działanie, a drugie to zaniechanie. Odpowiedzialność administracyjna występuje, gdy oba te działania zaistnieją razem i kumulatywnie, z czym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, a co prawidłowo ocenił organ pierwszej instancji, przy czym było to działanie wbrew woli posiadacza nieruchomości. W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji w sposób wyczerpujący zbadał okoliczności faktyczne, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów, z zachowaniem reguł wynikających z ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.), dalej jako: "k.p.a." Analiza informacji w zestawieniu z dokumentacją fotograficzną prowadzi do jednoznacznego wniosku, że olchy usunięto pomiędzy 5 lipca 2019 r., a 26 marca 2020 r., a nadto, dokonano wielu innych ingerencji w środowisko przyrodniczo-roślinne, co wprost związane było z zagospodarowaniem działki nr "[...]", a zwłaszcza budową pomostu i niwelacją terenu przy linii brzegowej. W ocenie SKO, wyjaśnienia skarżących nie mogły zostać uznane za wiarygodne, gdyż pozostają w jaskrawej sprzeczności z dokumentacją fotograficzną, a zwłaszcza z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Twierdzenie, że być może działka została nabyta już po wycięciu drzew w sposób jaskrawy nie koresponduje ze zgromadzonym materiałem dowodowym, bowiem na zdjęciach z 2019 r. drzewa są widoczne. Wersja, że drzewa, które utrudniały komunikację z nowo wybudowanym pomostem usunął ktoś nieznany, bez wiedzy i woli skarżących i następnie kłody tych drzew usunął z posesji we własnym zakresie i nie pozostawił żadnych śladów, jest nieprawdopodobna. Odwołujący się nie zgłosili faktu wycinki właściwemu organowi, choć leżało to w ich interesie. Zwraca uwagę ingerencja w szatę roślinną linii brzegowej. Ciężar dowodu spoczywał tu na skarżących, ale nie sprostali mu w sposób obiektywny i przekonywujący. Skoro zaś strony nie legitymowały się zezwoleniem na usunięcie drzew, nie działały za zgodą posiadacza nieruchomości, zatem wymierzenie kary było konsekwencją obligatoryjnego zastosowania dyspozycji przepisu art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody. W skardze, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie decyzji i umorzenie postępowania oraz o orzeczenie o kosztach według norm przepisanych. Podtrzymali stanowisko, że nie przyznają się do osobistego usunięcia drzew, ani do zlecenia ich usunięcia. Podkreślili, że nie zamieszkiwali na działce nr "[...]" od 5 lipca 2019 r. do 26 marca 2020 r. i nie potrafią stwierdzić, czy drzewa rosły w czasie jej zakupu. Nie byli obecni w czasie domniemanego ścięcia drzew, przez dłuższy czas nie mieli świadomości, że olchy zostały usunięte. Na nieruchomości prowadzone były prace budowlane, zatrudnieni byli fachowcy, których kontrola nie była konieczna, a więc obecność na działce była sporadyczna. Informowali pracowników Gminy, że drzew wyciętych wzdłuż jeziora jest więcej. Skarżący nie zgadzają się, że mają odpowiadać za drzewa, które ktoś wyciął tylko dlatego, że znajdowały się w pobliżu ich pomostu. Podnieśli, że drzewa były zarówno przed, jak i po budowie pomostu i w żaden sposób nie zagrażały pomostowi oraz nie zasłaniały widoku z domu na jezioro. Teren nie był ogrodzony i każdy mógł swobodnie wejść na nieruchomość. Wokół zaś prowadzone były inne budowy, gdzie bywali ich pracownicy. Wielce prawdopodobne jest to, że drzewa zostały wycięte pod odbywające się ogniska. Z uwagi na dogodny dojazd do jeziora, drzewa mogły zostać wycięte pod budowę pomostów. W ocenie skarżących, nie przedstawiono dowodów, które jednoznacznie wskazywałyby na fakt usunięcia drzew przez skarżących. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Jednocześnie zaś, art. 135 p.p.s.a., obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, legalność zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (DZ.U. z 2020 r., poz. 55 z późn. zm.) - wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia. W myśl ust. 2 art. 88 - kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości. W przedmiotowej sprawie doszło do wycięcia drzew – dwóch olch czarnych na nieruchomości nr "[...]", stanowiącej własność Skarbu Państwa, pozostającej w zarządzie Wód Polskich. W ocenie organu, drzewa zostały wycięte przez właścicieli nieruchomości nr "[...]", pozostającej w sąsiedztwie działki nr "[...]", oddzielonej od tej działki działką nr "[...]", stanowiącą własność Skarbu Państwa w zarządzie Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa Gospodarstwa Rybackiego. Kara została nałożona więc na "inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości" w rozumieniu ww. przepisu art. 88 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody. Sąd nie podziela jednak stanowiska organów, że w sprawie wystąpiły przesłanki do wymierzenia skarżącym kary za usunięcie bez wymaganego zezwolenia oraz bez zgody posiadacza nieruchomości dwóch olch czarnych z działki o numerze ewidencyjnym "[...]"w obrębie R, gm. I. Organ pierwszej instancji podkreślił w uzasadnieniu decyzji, że prawdopodobnie właściciele nieruchomości nr "[...]", nie pytając o zgodę właściciela działki nr "[...]", usunęli z tej działki dwie olchy czarne i wydaje się mało prawdopodobne, że osoba trzecia dokonała wycięcia tych olch w sposób niezauważony, nie pozostawiając po sobie żadnych śladów. Natomiast organ drugiej instancji stwierdził, że wersja skarżących, że ktoś nieznany, bez ich woli i wiedzy, nie wiadomo kiedy usunął dwa drzewa, które utrudniały komunikację z nowo wybudowanym pomostem, a następnie kłody drzew usunął nie pozostawiając żadnych śladów jest tak nieprawdopodobna, że ociera się o argumentum ad absurdum. Stwierdzenia powyższe w żaden sposób nie udowadniają, że to skarżący dokonali wycinki przedmiotowych drzew, a – jak stwierdził sam organ pierwszej instancji – jedynie tę wersję uprawdopodabniają. Organ nie wskazał zaś żadnych innych dowodów potwierdzających, że to skarżący dokonali przedmiotowej wycinki. Organy nie dokonały w tym przedmiocie żadnych samodzielnych ustaleń, dotyczących wycięcia przedmiotowych drzew. Oparły się na dokumentacji fotograficznej, z której wynika przybliżony okres wycięcia drzew oraz na powyższych rozważaniach. Są to, w ocenie Sądu, niewystarczające argumenty, aby obciążać skarżących karą administracyjną za wycięcie drzew bez zezwolenia. Skarżący konsekwentnie zaprzeczają, aby usunęli drzewa, twierdząc, że nie są nawet pewni, czy rosły one w dacie nabycia przez nich nieruchomości. Nie ma żadnych podstaw, aby wątpić w te twierdzenia, bowiem – jak podnieśli skarżący – na nieruchomości nr "[...]" nie zamieszkiwali w okresie pomiędzy 5 lipca 2019 r., a 26 marca 2020 r. Twierdzą też, że bywali tam rzadko i sporadycznie w powyższym okresie, a teren działki nie był ogrodzony, co oznacza, że dostęp do działki, a tym samym, do drzew, był nieograniczony. Kwestie te nie były przez organ wyjaśniane. Nie ustalono też, czy prowadzona była w tym czasie na nieruchomości nr "[...]" budowa, jak często jej właściciele tam bywali i kiedy byli po raz ostatni. Nie przesłuchano żadnych świadków, czy to wśród sąsiadów, czy pracowników zatrudnionych przy budowie domu, którzy mogliby mieć wiedzę na ten temat i na temat wycinki drzew. Trzeba też wskazać, że doszło do wycinki drzew w sąsiedztwie, która to wycinka została zgłoszona przez właściciela nieruchomości na Policję. Okoliczności związane z tą sprawą również mogą okazać się pomocne w wyjaśnieniu przedmiotowej sprawy. Zeznania świadków w powyższym zakresie mogłyby być pomocne dla ustalenia okoliczności sprawy. Podnieść również należy, że zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. - organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Okoliczność bowiem, że strona również ma prawo wykazywania inicjatywy dowodowej, nie zwalnia organu administracji publicznej z obowiązku podejmowania z urzędu czynności zmierzających do pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej jest obowiązany z urzędu ustalić, jakie okoliczności faktyczne mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ustalić, jakie dowody powinny zostać przeprowadzone w celu ustalenia powyższych okoliczności. Tylko należyte przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego i wyczerpujące zebranie materiału dowodowego pozwala na prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy. Aby móc uznać, że stan faktyczny w danej sprawie wypełnia hipotezę określonego przepisu prawa materialnego niezbędne jest wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie okoliczności faktyczne sprawy nie zostały wyjaśnione w sposób niebudzący wątpliwości. Organ pierwszej instancji wskazał wyłącznie na prawdopodobieństwo usunięcia drzew bez wymaganego pozwolenia na budowę, a organ odwoławczy, stwierdził, że wersja, iż drzewa wyciął ktoś bez zgody skarżących jest nieprawdopodobna. Powyższe stwierdzenia nie wskazują na zbadanie okoliczności sprawy i dokonanie jednoznacznych ustaleń pozwalających przyjąć, że skarżący wycięli przedmiotowe drzewa. Skarżący podnieśli w skardze, że przedmiotowej drzewa były przed i po budowie pomostu, co wynika z posiadanych przez nich zdjęć. Kwestia ta powinna zostać również zbadana i oceniona przez organ. W stanie faktycznym sprawy, nakładanie na skarżących kary za wycinkę drzew bez wymaganego zezwolenia jest więc co najmniej przedwczesne. Organ winien dążyć do ustalenia stanu faktycznego wszelkimi dostępnymi środkami. Bezspornie też również na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Strona powinna więc także dążyć do przedstawienia dowodów potwierdzających, że to nie ona dokonała przedmiotowego wycięcia drzew. Końcowo wskazać należy na postanowienia art. 81a § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem - jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Zauważyć należy, że przesłanka niedających się usunąć wątpliwości występuje, gdy nie ma dowodów i nie ma możliwości ich uzyskania. W przedmiotowej sprawie organ w pierwszej kolejności powinien więc podjąć próbę uzyskania dowodów w sprawie. Ponownie rozpoznając sprawę, organ weźmie pod uwagę powyższe wskazania Sądu. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł w pkt. 1 o uchyleniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. O kosztach orzeczono w pkt. 2 na podstawie art. 223 § 2 p.p.s.a.