II SA/Ol 267/23

Dnia 20 lipca 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) asesor WSA Grzegorz Klimek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 lipca 2023 roku sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją z 9 listopada 2022 r. Wójt Gminy [...] (dalej: "Wójt", "organ pierwszej instancji") przyznał M.D (dalej: "skarżący"), prowadzącemu działalność gospodarczą pod firmą [...], dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika w kwocie 3.279,18 zł. W uzasadnieniu Wójt podał, że skarżący zawarł 3 lipca 2019 r. umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego z młodocianym pracownikiem na okres od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2022 r. Rzeczywisty okres kształcenia wynosił 36 miesięcy. Naukę zawodu prowadził skarżący, posiadający dyplom potwierdzający ukończenie policealnego Studium Zawodowego z tytułem technik - mechanik, świadectwo ukończenia pedagogicznego studium technicznego i odpowiedni staż pracy w zawodzie, którego nauczał. Posiadał więc odpowiednie uprawnienia do prowadzenia praktycznej nauki zawodu zgodnie z § 10 ust. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie praktycznej nauki zawodu. Ponadto ustalono, że młodociany pracownik zdał egzamin w dniu 31 sierpnia 2022 r., a skarżący złożył 5 października 2022 r. wniosek o przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, z zachowaniem trzymiesięcznego terminu liczonego od dnia zdania egzaminu przez młodocianego pracownika. Skarżący spełnił więc przesłanki przyznania ww. dofinasowania, o których mowa w art. 122 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082, z późn. zm.). Ponadto, pracodawca nie przekroczył w ciągu roku, w którym ubiega się o pomoc oraz w ciągu 2 poprzedzających go lat wysokości pomocy w kwocie 200 000 euro. Wójt zaznaczył, że młodociany pracownik na terenie Gminy [...] zamieszkiwał od 5 lipca 2021 r., tj. 13 miesięcy 27 dni. Stwierdził, że w okresie od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2022 r. w związku ze zmianą adresu zamieszkania młodocianego pracownika w trakcie trwania przygotowania zawodowego w sprawie występują dwa organy właściwe do załatwienia sprawy w różnych okresach stosownie do art. 122 ust. 6 Prawa oświatowego. Za okres od 1 września 2019 r. do 4 lipca 2021 r. dofinansowanie powinien przyznać organ właściwy ze względu na ówczesne miejsce zamieszkania młodocianego, a za okres od 5 lipca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. - Wójt Gminy [...]. Wójt stwierdził, że w związku z powyższym pracodawcy należy się dofinansowanie wynoszące 3.279,18 zł, a w terminie 3 miesięcy od 31 sierpnia 2022 r. skarżący powinien złożyć drugi wniosek o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika do właściwego urzędu miasta lub gminy ze względu miejsce zamieszkania młodocianego pracownika w okresie od 1 września 2019 r. do 4 lipca 2021 r. W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu skarżący podał, że kształcił ucznia 36 miesięcy. Przez cały ten okres spełniał wymagane warunki do przyznania dofinansowania i dlatego za taki okres wnioskował o jego wypłatę. Przyznał, że w trakcie nauki zawodu uczeń zmienił adres zamieszkania, co nie powinno mieć wpływu na obniżenie kwoty dofinansowania. Zauważył, że tylko art. 122 Prawa oświatowego pozwala na proporcjonalny podział kwoty dofinansowania między pracodawców. Skoro skarżący kształcił młodocianego pracownika przez cały okres 36 miesięcy, a ostatnim miejscem zamieszkania pracownika była miejscowość [...], dlatego przedłożył wniosek o dofinansowanie we właściwej gminie. Jeżeli bowiem młodociany pracownik w trakcie trwania przygotowania zawodowego zmienił miejsce zamieszkania (gminę), to dofinansowanie jego kosztów kształcenia przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) nowego miejsca zamieszkania młodocianego pracownika Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej: "Kolegium") decyzją z 26 stycznia 2023 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium przytoczyło treść art. 122 ust. 1- 7 Prawa oświatowego. Podkreśliło, że zgodnie z art. 122 ust. 6 ww. ustawy wyraźnie wynika, że właściwą do rozstrzygnięcia sprawy dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika będzie zawsze gmina miejsca zamieszkania młodocianego pracownika. Pracownik, którego dotyczył wniosek skarżącego zamieszkiwał na terenie Gminy [...] od 5 lipca 2021 r. Mając na uwadze powyższe Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że w związku ze zmianą adresu zamieszkania młodocianego pracownika w trakcie trwania przygotowania zawodowego pracodawca winien złożyć drugi wniosek o dofinansowanie kosztów kształcenia tego pracownika do urzędu miasta lub gminy właściwego ze względu miejsce zamieszkania młodocianego pracownika w okresie od 1 września 2019 r. do 4 lipca 2021 r. Prawidłowo także uznał, że dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika przysługuje za okres od 5 lipca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. w kwocie 3.279,18 zł. W ocenie Kolegium powoływane przez odwołującego argumenty nie mogły zostać uwzględnione, gdyż przepisy Prawa oświatowego na to nie pozwalają. W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na powyższą decyzję skarżący zarzucił, że została ona wydana i doręczona z rażącym naruszeniem art. 6, art. 8 § 1 i art. 107 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm.), dalej: "k.p.a.", polegającym na braku podpisu jednego z członków składu organu administracji publicznej. Stwierdził również, że decyzja została wydana z naruszeniem art. 122 ust. 6 Prawa oświatowego przez uznanie, że skarżący winien był złożyć drugi wniosek o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika do właściwego urzędu gminy ze względu na miejsce poprzedniego zamieszkania młodocianego pracownika celem uzyskania dofinansowania za okres, kiedy ten mieszkał jeszcze pod poprzednim adresem. W ocenie skarżącego, zgodnie z literalną wykładnią tego przepisu dofinansowanie przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego pracownika, a o właściwości decyduje tu miejsce zamieszkania na dzień ukończenia nauki zawodu i zdania egzaminu. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium w całości i zobowiązanie tego organu do wydania w terminie 30 dni decyzji uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i przyznanie skarżącemu kwoty dofinasowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika za pełen okres, ewentualnie, w razie nieuwzględnienia zarzutu nieważności, wniósł o uchylenie w całości decyzji Kolegium i zobowiązanie tego organu do wydania w terminie 30 dni decyzji uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i przyznanie skarżącemu kwoty dofinasowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika za pełen okres. Wniósł też o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych wraz z opłatą skarbową od udzielonego pełnomocnictwa oraz o dopuszczenie dowodu z otrzymanej decyzji Kolegium celem wykazania braku złożenia podpisu przez wszystkich członków organu. W uzasadnieniu skargi wywiedziono, że doręczenie skarżącemu decyzji niepodpisanej lub niepodpisanej przez niektórych członków kolegialnego organu orzekającego stanowi istotne naruszenie procedury administracyjnej. Decyzja Kolegium z 26 stycznia 2022 r. nie jest decyzją, gdyż jest niezgodna z prawem i tym samym podważa zaufanie do działań organu administracji publicznej. Brak podpisu jednego z członków składu kolegialnego pod decyzją stanowi rażące naruszenie prawa. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 122 ust. 6 Prawa oświatowego wskazano, że gdyby zamiarem ustawodawcy było, aby wójt wypłacał dofinansowanie jedynie za okres, w którym młodociany pracownik faktycznie zamieszkiwał w danej gminie, zostałoby to wprost doprecyzowane w przepisie, jak to ma miejsce w art. 122 ust. 5 Prawa oświatowego. Z powyższego przepisu wynika, że jeżeli doszło do rozwiązania umowy o pracę mającej na celu przygotowanie zawodowe, zaś młodociany pracownik podjął naukę zawodu u innego pracodawcy przysługujące dofinansowanie dzieli się między wszystkich pracodawców proporcjonalnie do liczby miesięcy prowadzonej przez nich nauki zawodu. Po drugie, jeżeli nawet uznać, że właściwy był inny organ do przyznania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika to Wójt zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. winien był wniosek przekazać w części do organu właściwego. Wywiedziono, że dla ustalenia organu właściwego do rozpoznania wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika konieczne jest ustalenie miejsca zamieszkania młodocianego pracownika, co jednoznacznie wynika z przywołanych przepisów, zaś decydujące powinno być przy tym miejsce zamieszkania młodocianego pracownika na dzień ukończenia nauki zawodu i zdania egzaminu. Zatem, organem właściwym do przyznania całościowego dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika był Wójt Gminy [...], jako właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego pracownika na dzień zdania przez niego egzaminu. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i argumentację tam przedstawioną. Stwierdzono ponadto, że w osnowie decyzji Kolegium z 26 stycznia 2023 r. wyszczególniono członków składu orzekającego, podano ich funkcję oraz imiona i nazwiska. Podkreślono, że decyzja zawiera także podpisy tych osób, złożone w kolejności, w której zostały wymienione w sentencji decyzji. Kolegium dodało, że żaden przepis prawa, w tym art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a., nie wprowadza obowiązku złożenia pod decyzją czytelnego podpisu. Bez wątpienia podpis powinien być złożony własnoręcznie przez osobę wskazaną w decyzji z imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego, ale z przepisu nie wynika, aby dane te miały być zamieszczone obok podpisów, czy w ramach podpisów. Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zawarte w niej zarzuty są zasadne. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu nieważności decyzji Kolegium. Skarżący zarzuca nieważność tej decyzji z uwagi na rażące naruszenie art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a., które jak można wywieźć z treści skargi, ma polegać na braku podpisu członka składu orzekającego Kolegium. W treści skargi nie wskazano, którego z podpisów miałoby brakować, zaś z załączonej do skargi kopii zaskarżonej decyzji wynika, że wszyscy członkowie składu orzekającego Kolegium podpisali ww. decyzję własnoręcznie, choć w nieczytelny sposób. Zgodnie z art. 107 § 1 pkt 8 k.p.a. decyzja zawiera podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji. Zaznaczyć też należy, że stosownie do art. 14 § 1a k.p.a. sprawy należy prowadzić i załatwiać na piśmie utrwalonym w postaci papierowej lub elektronicznej. Pisma utrwalone w postaci papierowej opatruje się podpisem własnoręcznym. Pisma utrwalone w postaci elektronicznej opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym lub kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną organu administracji publicznej ze wskazaniem w treści pisma osoby opatrującej pismo pieczęcią. Nie budzi wątpliwości, że podpis zamieszczony pod decyzją jest jednym z jej konstytutywnych elementów, gdyż jego złożenie gwarantuje, że decyzja pochodzi rzeczywiście od właściwego organu i jest wyrazem woli tego organu, a nie projektem decyzji, a co za tym idzie brak podpisu należy spostrzegać w kategoriach istotnych wad decyzji. Cytowane przepisy nie wprowadzają jednak obowiązku czytelnego podpisania decyzji utrwalonej w postaci papierowej, a jedynie wymóg złożenia podpisu oraz podania imienia i nazwiska osoby podpisującej decyzję. Podpis powinien być językowym znakiem graficznym, musi być złożony w sposób zapewniający należyty stopień utrwalenia oraz powinien zostać umiejscowiony bezpośrednio pod podpisywaną decyzją. Podpis pod decyzją może być nieczytelny (w formie zwykle używanej przez osobę składającą podpis), jeżeli jest on uzupełniony imienną pieczątką składającego podpis, z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego osoby składającej podpis lub jeśli identyfikacja osoby podpisującej decyzję jest możliwa dzięki wskazaniu w nagłówku decyzji danych identyfikujących osobę podpisaną pod decyzją (tak NSA w wyrokach z 16.04.2019 r. II GSK 1157/17 i z 17.04.2018 r., I GSK 351/18, dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zaskarżona decyzja spełnia te wymogi. W sentencji decyzji podano bowiem imiona i nazwiska oraz stanowiska służbowe składu orzekającego Kolegium, zaś własnoręczne podpisy przewodniczącej i dwóch członków składu Kolegium znajdują się pod uzasadnieniem decyzji. Tym samym zarzut nieważności decyzji organu odwoławczego nie jest zasadny. Uwzględnić natomiast należało zarzut naruszenia art. 122 ust. 6 Prawa oświatowego. Zgodnie z tym przepisem dofinansowanie przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego pracownika, w drodze decyzji, po stwierdzeniu spełnienia warunków określonych w ust. 1. Z treści tego przepisu organy obu instancji wywiodły, że skarżący z uwagi na zmianę miejsca zamieszkania młodocianego pracownika w trakcie trwania przygotowania zawodowego, winien złożyć drugi wniosek o dofinansowanie kosztów kształcenia tego pracownika do wójta (burmistrz, prezydent miasta) właściwego ze względu miejsce zamieszkania młodocianego pracownika w okresie od 1 września 2019 r. do 4 lipca 2021 r. W sprawie jest bezsporne, że skarżący spełnił wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia, przewidziane w art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, to jest: zawarł z młodocianym pracownikiem umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego (umowa z 3 lipca 2019 r.), posiadał kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania, a młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle. Ponadto, zgodnie z art. 122 ust. 7 skarżący złożył wniosek w terminie 3 miesięcy od dnia zdania przez młodocianego pracownika egzaminu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 i dołączył do wniosku kopie dokumentów potwierdzających spełnienie warunku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, kopię umowy o pracę z młodocianym pracownikiem zawartej w celu przygotowania zawodowego oraz zaświadczenie potwierdzające zdanie egzaminu. Nie jest również kwestionowane, że nauka zawodu u skarżącego trwała od 1 września 2019 r. do 31 sierpnia 2022 r., to jest 36 miesięcy. Bezsporne jest też, że młodociany pracownik mieszkał na terenie Gminy [...] od 5 lipca 2021 r., a wcześniej na terenie innej gminy. Zgodnie z art. 122 ust. 2 pkt 1 Prawa oświatowego wysokość kwoty dofinansowania kosztów kształcenia jednego młodocianego pracownika wynosi w przypadku nauki zawodu - do 8081 zł przy okresie kształcenia wynoszącym 36 miesięcy; jeżeli okres kształcenia jest krótszy niż 36 miesięcy, kwotę dofinansowania wypłaca się w wysokości proporcjonalnej do okresu kształcenia. Z art. 122 ust. 6 Prawa oświatowego wynika, że badając właściwość miejscową w sprawie wszczętej wnioskiem pracodawcy o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika, wójt (burmistrz, prezydent miasta) powinien ustalić miejsca zamieszkania tego pracownika. Ustawa nie precyzuje, jaka data jest miarodajna dla ustalenia miejsca zamieszkania młodocianego pracownika, to jest, czy jest to dzień zawarcia umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego, dzień ukończenia nauki zawodu (przyuczenia do wykonywania określonej pracy), czy też dzień zdania właściwego egzaminu. Ustawodawca nie przewidział też, że zmiana miejsca zamieszkania młodocianego pracownika w toku kształcenia powoduje, że właściwość miejscową uzyska dodatkowo (w części dotyczącej okresu do dnia zmiany miejsca zamieszkania) wójt (burmistrz, prezydent) innej gminy. Rozstrzygając to zagadnienie należy mieć na uwadze, że w sprawie występuje ten sam podmiot (ta sama strona postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a.) i ten sam przedmiot sprawy indywidualnej rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej (przyznanie dofinansowania kształcenia tego samego pracownika przez jednego pracodawcę przez cały okres kształcenia, trwający 36 miesięcy). W takiej sytuacji nie znajduje uzasadnienia zajęte przez organy administracji stanowisko, zgodnie z którym możliwe jest załatwienie tej sprawy przez dwa organy administracji (lub – w skrajnych przypadkach – nawet więcej organów administracji), tylko z uwagi na zmieniane w toku trwania umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego miejsce zamieszkania młodocianego pracownika. Ustawodawca w żadnej z jednostek redakcyjnych art. 122 Prawa oświatowego – poza ust. 5 – nie przewidział możliwości dzielenia przyznawanego pracodawcy dofinansowania, a w szczególności nie wskazał, że zmiana miejsca zamieszkania młodocianego pracownika w toku umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego zawartej z jednym pracodawcą – ma wywoływać taki skutek. W ust. 5 zd. pierwsze przewidziano, że jeżeli umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego została rozwiązana z przyczyn niezależnych od pracodawcy, a młodociany pracownik podjął naukę zawodu na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego u innego pracodawcy - przysługującą kwotę dofinansowania dzieli się między wszystkich pracodawców, proporcjonalnie do liczby miesięcy prowadzonej przez nich nauki zawodu. Natomiast ust. 6 art. 122 przewiduje jedynie, że dofinansowanie przyznaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce zamieszkania młodocianego pracownika, w drodze decyzji, po stwierdzeniu spełnienia warunków określonych w ust. 1. Warunkiem tym jest m.in. ukończenie nauki zawodu przez młodocianego pracownika i zdanie przez niego egzaminu czeladniczego lub egzaminu zawodowego. Zatem w sytuacji zmiany miejsca zamieszkania młodocianego pracownika w trakcie nauki zawodu właściwą do rozstrzygnięcia sprawy z wniosku o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika będzie zawsze gmina miejsca zamieszkania młodocianego pracownika w dacie ukończenia przez niego nauki zawodu i zdania egzaminu (zob. też postanowienie NSA z 23.10.2019 r. I OW 103/19). Z naruszeniem więc ww. przepisów Prawa oświatowego skarżącemu przyznano dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianego pracownika wyłącznie za okres od 5 lipca 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ winien wziąć pod uwagę powyższe rozważania i zalecenia Sądu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi, wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej, będącego adwokatem oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa, orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800, z późn. zm.). Przedmiotowa skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Kolegium - w odpowiedzi na skargę - złożyło wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a strona skarżąca nie zażądała przeprowadzenia rozprawy w stosownym terminie.