II SA/Ol 198/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi M. S. reprezentowanej przez przedstawicieli ustawowych J. S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia braku przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt w pieczy zastępczej oddala skargę.

Decyzją z dnia 26 października 2022 r., wydaną z upoważnienia Starosty przez Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie (dalej jako: "Dyrektor", "organ"), ustalono M. S. (dalej jako: "strona", "skarżąca"), reprezentowanej przez rodziców A. i J. S. brak przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka T. S. w pieczy zastępczej. Strona złożyła odwołanie od decyzji organu, podnosząc, że jest osobą niepełnoletnią, kontynuuje naukę i pozostaje na utrzymaniu rodziców. Po rozpatrzeniu odwołania strony od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), decyzją z dnia 19 grudnia 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje stanowisko, organ odwoławczy wskazał, że postępowanie w sprawie ustalenia istnienia przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej prowadzone jest na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. ustawy o wspieraniu rodziny i pieczy zastępczej (Dz.U. z 2022 r. poz. 447 z późn. zm.), dalej jako u.w.r.p.z., a także na podstawie ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.". Powołano się na art. 28 i art. 30 k.p.a., stwierdzając, że osoba niepełnoletnia może być podmiotem praw i obowiązków, bowiem żaden przepis tego prawa nie wyłącza i tym samym, wobec M. S. mogło być prowadzone postępowanie w sprawie ustalenia istnienia przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt jej dziecka. Kolegium stwierdziło, że postępowanie prowadzone przez organ było prawidłowe i rozstrzygnięcie kończące to postępowanie również należało ocenić jako prawidłowe. Zgodnie z przepisami u.w.r.p.z., rodzice mają ustawowy obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w pieczy zastępczej w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 u.w.r.p.z. – w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Jednakże ustalenie tej odpłatności zostaje poprzedzone postępowaniem, w toku którego organ właściwy do ustalenia opłaty bada, czy w odniesieniu do konkretnego rodzica istnieją przesłanki do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Powołano się na uchwałę Rady Powiatu Iławskiego Nr VIII/93/19 z dnia 27 czerwca 2019 r. (Dz.Urz. Woj. Warm.-Maz. z 2019 r. poz. 3773) w sprawie szczegółowych warunków odstępowania od ustalenia, umarzania, odraczania terminu płatności, rozkładania na raty opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, dalej jako "uchwała". Wskazano, że strona jako osoba niepełnoletnia pozostaje pod władzą rodziców, wspólnie z nimi zamieszkuje i gospodaruje, w gospodarstwie domowym pozostaje również jej brat i syn umieszczony w rodzinie zastępczej dziadków. Organ prawidłowo ustalił miesięczny dochód rodziny na kwotę 13.279,18 zł i dochód przypadający na członka rodziny na kwotę 2.655,83 zł. Kryterium dochodowe, którego stosowanie nakazuje uchwała, dla osoby w rodzinie wynikające z § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r., poz. 1296), wynosi 600 zł. Dochód na osobę przekracza 200% kryterium dochodowego, o których mowa w uchwale, wobec czego nie było przesłanek do odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Nie wystąpiły również przesłanki z pkt. 2 § 4 uchwały do odstąpienia od ustalenia opłaty. Tym samym Kolegium nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania, ponieważ decyzja organu jest zgodna z obowiązującymi przepisami. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, rodzice M. S. zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, art. 9 i art. 77 § 1 k.p.a., polegające na: 1) błędnym zastosowaniu i uznaniu za prawidłowe ustalenia organu, polegające na przyjęciu, że adresatem decyzji w zakresie ustalenia braku przesłanek do odstąpienia wobec M. S. od ustalenia opłaty za pobyt jej dziecka w pieczy zastępczej może być osoba małoletnia, mimo, że nie posiada żadnego majątku, dochodów i jest wyłącznie na utrzymaniu rodziców, którzy pełnią pieczę zastępczą, skutkiem czego małoletnia po wydaniu następnej decyzji będzie zobowiązana do zwrotu świadczeń, które uzyskują obecnie jej rodzice z tytułu pełnienia pieczy zastępczej, a finalnie to oni będą zobowiązani do zapłaty; 2) brak polemiki związanej z faktem, że skarżąca jako osoba małoletnia nie może podejmować działań na rzecz powrotu dziecka pod jej opiekę, mimo, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami oraz dzieckiem. W związku z powyższymi zarzutami, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji oraz o umorzenie postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że M. S. mieszka razem z rodzicami, nie posiada żadnego majątku, ani dochodu. Jest osobą nieletnią. Obciążenie jej kosztami jest niezasadne, ponieważ skąd ma wziąć pieniądze na płacenie zobowiązania. W efekcie końcowym, rodzice mają dać pieniądze, żeby wpłacić na konto PCR, a w rezultacie, pieniądze dostaną rodzice. Nikt nie wie, ile kosztuje utrzymanie dziecka. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz.259), dalej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Oceniając, w świetle powołanych wyżej kryteriów, zaskarżoną decyzję, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, a skarżąca nie sprzeciwiła się temu w przepisanym terminie. Przede wszystkim należy odnieść się do zarzutu skargi, że błędnie uznano, że małoletnia może być adresatem decyzji w zakresie ustalenia braku przesłanek do odstąpienia wobec M. S. od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Sąd podziela tu stanowisko organu odwoławczego, który wskazał na art. 28 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem - stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W myśl zaś art. 30 k.p.a. - zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Osoby fizyczne nieposiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swych ustawowych przedstawicieli. Tym samym, osoba niepełnoletnia może być podmiotem praw i obowiązków wynikających z ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, bowiem żaden przepis tego nie wyłącza. Osoba taka działa poprzez swoich przedstawicieli ustawowych. Małoletnia M. S. ma rodziców, którzy są jej przedstawicielami ustawowymi. Zgodnie bowiem z art. 98 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego - rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Tym samym, w niniejszej sprawie mogło być prowadzone postępowanie w sprawie ustalenia istnienia przesłanek do odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka małoletniej w pieczy zastępczej w stosunku do niepełnoletniej, którą w postępowaniu reprezentowali rodzice. W przedmiotowej sprawie, nieletni syn skarżącej jest umieszczony w rodzinie zastępczej spokrewnionej. Zgodnie z art. 80 ust. 1 u.w.r.p.z. - rodzinie zastępczej na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania. Nie zwalnia to jednak biologicznych rodziców z obowiązku partycypowania w kosztach utrzymania. Stanowi o tym art. 193 ust. 1 pkt 1 u.w.r.p.z., zgodnie z którym - Za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę w wysokości przyznanych świadczeń oraz dodatków, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81 - w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka. Opłatę powyższą ustala w drodze decyzji starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka, placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej albo interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym. Przepisy prawa przewidują również możliwość odstąpienia od przedmiotowej opłaty. Zgodnie z art. 194 ust. 2 i 3 u.w.r.p.z. – może to uczynić starosta przy uwzględnieniu uchwały rady powiatu w sprawie szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. W przypadku skarżącej zastosowanie znajdzie uchwała Nr VIII/93/19 Rady Powiatu Iławskiego z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie szczegółowych warunków odstępowania od ustalenia, umarzania, odraczania terminu płatności, rozkładania na raty opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Zgodnie z § 4 ust. 1 uchwały – całkowite odstąpienie za pobyt dziecka w pieczy zastępczej może nastąpić na wniosek osoby zobowiązanej na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, w przypadku gdy: 1) dochód osoby zobowiązanej nie przekracza 200% kryterium dochodowego, 2) dochód osoby zobowiązanej jest wyższy niż 200% kryterium dochodowego lecz równocześnie zachodzi minimum jedna z poniższych przesłanek: a) udokumentowane zostały straty materialne osoby zobowiązanej poniesione w wyniku klęsk żywiołowych lub innych zdarzeń losowych, b) osoby zobowiązane współpracują z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego, c) osoby zobowiązane realizują na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego ustalenia zawartego kontraktu socjalnego, o którym mowa w ustawie o pomocy społecznej lub planu pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jak wynika z akt sprawy, żadna z powołanych wyżej przesłanek nie została w sprawie spełniona dla odstąpienia od opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Dochód na osobę w rodzinie małoletniej przekracza bowiem 200% kryterium dochodowego, które wynosi 600 zł - § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296). M. S. jako osoba niepełnoletnia pozostaje pod władzą rodziców, wspólnie z nimi zamieszkuje i gospodaruje wraz z bratem i synem, umieszczonym w rodzinie zastępczej dziadków – rodziców małoletniej. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 2.655,83 zł. Nie wystąpiły również przesłanki, o których mowa w pkt 2 § 4 uchwały. Organ nie stwierdził, aby w sytuacji rodziny udokumentowane zostały straty materialne osoby zobowiązanej poniesione w wyniku klęsk żywiołowych lub innych zdarzeń losowych. Z racji wieku matka dziecka nie może natomiast podejmować działań na rzecz powrotu dziecka pod jej opiekę. Brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie doszło do naruszenia przepisów k.p.a., ponieważ organy prawidłowo przeprowadziły postępowanie i wydały decyzje odpowiadające prawu. Wskazać też należy, że rolą organów nie jest polemika ze stroną, ale rozstrzygnięcie sprawy w oparciu o obowiązujące przepisy. Na marginesie należy zauważyć, że uchwałodawca w wyżej powołanej uchwale Rady Powiatu Iławskiego, przewidział również możliwość częściowego odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, w zależności od procentu posiadanego dochodu w stosunku do odpowiedniego kryterium dochodowego. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.