II SA/Ol 150/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie sędzia WSA Ewa Osipuk sędzia WSA Bogusław Jażdżyk (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.

Z akt sprawy przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie wraz ze skargą wynika, że decyzją z 16 listopada 2022 r. po rozpoznaniu wniosku K. B. (dalej jako: skarżący lub strona) Prezydent Miasta (dalej jako: organ I instancji) odmówił przyznania dodatku węglowego. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że skarżący przebywa poza swoim gospodarstwem domowym, w instytucji zaspakajającej potrzeby bytowe (areszt śledczy). W stosunku do budynku położnego w [...] przy ul. [...] nie złożono deklaracji w sprawie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, co oznacza, że pod tym adresem nikt nie zamieszkuje. Tym samym strona ma zaspokojone wszystkie potrzeby bytowe dlatego dodatek węglowy nie może być przyznany. W odwołaniu od powyższej decyzji strona wniosła o jej zmianę. Skarżący wyjaśnił, że wprawdzie obecnie przebywa w Areszcie Śledczym jednak pomimo tego pomoc w kupnie opału jest mu potrzebna, gdyż dom trzeba nieustannie opalać żeby uniknąć awarii. Wskazał, że w domu przez jakiś czas będzie przebywał brat. Poinformował, że złożył już deklarację dotyczącą opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Argumentował, że dodatek na opał kupi dzięki sąsiadce, która dba o dom będący zabytkiem w czasie nieobecności skarżącego. Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym decyzją z 5 stycznia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: organ odwoławczy, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć w sprawie przyznania dodatku osłonowego stanowią przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz. U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm., dalej jako: u.d.w., ustawa). Kolegium przywołało treść art. 2 ust. 1 ustawy. Podniosło, że w myśl art. 2 ust. 2 ww. ustawy, przez gospodarstwo domowe rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). W świetle brzmienia art. 2 ust. 1 w związku z art. 2 ust. 2 ustawy o dodatku węglowym, dodatek węglowy - zdaniem Kolegium - nie może być przyznany wnioskodawcy, który nie zamieszkuje w dacie złożenia wniosku pod wskazanym adresem i nie prowadzi pod tym adresem gospodarstwa domowego. Skoro zatem skarżący przebywa obecnie w areszcie śledczym, to nie prowadzi pod adresem, który wskazał we wniosku o dodatek węglowy, gospodarstwa domowego. Tym samym nie została spełniona jedna z przesłanek, uprawniających do przyznania dodatku węglowego. W skardze na powyższą decyzję skarżący wskazał, że do końca marca będzie przebywać w areszcie śledczym. Wyjaśnił, że w miejscu zamieszkania przebywała z nim konkubina, która rozstała się ze skarżącym po jego aresztowaniu. Skarżący podniósł, że jego dom to nieruchomość poniemiecka, która wymaga stałej opieki. W 2020 r. dom pozostawiony był bez ogrzewania i wówczas uległ szeregu awariom, łącznie z rozszczelnieniem instalacji grzewczej, co wiązało się z zalaniem. Skarżący wyjaśnił, że awarię usunął i dodatkowo zainstalował ekologiczny system opalania. Podniósł, że obecnie w miejscu jego zamieszkania (od grudnia 2022 r.) przebywa jego brat. Wskazał, że wniosek o dodatek węglowy złożył już z aresztu śledczego. Wniosek ten został odrzucony z powodu jego nieobecności w miejscu zamieszkania. Skarżący zauważył jednak, że jego dom wymaga nieustannego ogrzewania. Strona podniosła, że na obecną chwilę dom jest zamieszkały, musi być pod stałą opieką. Wyjaśnił, że brat skarżącego będzie przebywał w miejscu jego zamieszkania do końca stycznia 2023 r. Wskazał. że będzie musiał w związku z tym prosić sąsiadów o pomoc i zadłużać się na opał. Podniósł, że ze względu na stan zdrowia nie może na razie podjąć żadnej pracy. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wraz z argumentacją przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone przepisy postępowania administracyjnego. Należy również podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Rozpoznając niniejszą sprawę, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy wniosek taki został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę. Skarżący zaś nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu dodatku węglowego. Stan faktyczny sprawy nie jest sporny pomiędzy stronami. Nie ulega wątpliwości, że skarżący jest – jak podaje – osobą tymczasowo aresztowaną i wniosek o dodatek węglowy złożył z aresztu śledczego. W związku z powyższym w czasie orzekania przez organy w sprawie nie przebywał w miejscu zamieszkania. Skarżący natomiast podnosi, że dodatek jest mu niezbędny, gdyż musi ogrzać dom w okresie zimowym, aby budynek nie uległ awarii. Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.d.w., a w szczególności art. 2 ust. 1 tej ustawy, który stanowi, że dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1) i 2) u.d.w. przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Wskazać należy, że ażeby dodatek węglowy mógł być przyznany strona musi zamieszkiwać oraz gospodarować w budynku. Należy więc odpowiedzieć na pytanie, czy osoba, która została tymczasowo aresztowana przestaje zamieszkiwać w budynku. Wyjaśnić należy, że "przepisy ustawy o dodatku węglowym nie precyzują jak rozumieć pojęcie zamieszkiwania, zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy więc uwzględnić treść art. 25 k.c., zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu jego przesłanek świadczą dwie okoliczności - zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe" (por. wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 56/23; orzeczenie dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach, dalej jako: CBOIS). Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 Kodeksu cywilnego, jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Przerwa w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami, takimi jak odbywanie kary pozbawienia wolności, powołanie do służby wojskowej czy podjęcie studiów w innej miejscowości, nie zmienia jednak miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym. Pobyt w zakładzie karnym, jednostce wojskowej czy miejscowości, w której osoba fizyczna podejmuje naukę, ma charakter okresowy i nie jest równoznaczny z zamieszkiwaniem w tych miejscach. Miejscem zamieszkania osoby w omawianych sytuacjach jest miejsce, w którym osoba ta przebywa w czasie przepustek czy dni wolnych od nauki, do którego zamierza wrócić po odbyciu kary, służby czy zakończeniu studiów" (por. wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1842/21; orzeczenie dostępne w CBOIS). Przyjąć więc należy mając na uwadze wyżej wyrażone poglądy w orzecznictwie sądów administracyjnych, że skarżący pomimo faktu, iż jest tymczasowo aresztowany nie zaprzestał zamieszkiwania w domu w powyższym rozumieniu. Z jego twierdzeń wynika bowiem, że nadal wiąże z miejscem zamieszkania swoje centrum życiowe. Tymczasowe przebywanie w areszcie śledczym nic w tym zakresie nie zmienia, skoro ustawodawca nie uregulował w ustawie w sposób odrębny tej kwestii, tak jak np. uczynił to w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm.). Art. 13 ust. 1 – 3 tej ustawy stanowi, że osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a. Przepisu ust. 1 nie stosuje się do osób odbywających karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego. Osobie tymczasowo aresztowanej zawiesza się prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Za okres tymczasowego aresztowania nie udziela się świadczeń. Kolejną przesłanką konieczną do przyznania dodatku węglowego jest gospodarowanie w budynku. Przyjąć należy, że organy kwestii tej nie wyjaśniły skupiając się jedynie na braku przebywania skarżącego w lokalu z uwagi na jego tymczasowe aresztowanie. Tymczasem skarżący podnosił już w odwołaniu, że budynek musi być ogrzewany w okresie zimowym, wskazał, że w grudniu i styczniu dom będzie opalał jego brat, a od lutego opalała będzie sąsiadka, którą poprosi o pomoc. Wskazał jednak też, że na opał potrzebne mu są środki finansowe. We wniosku o dodatek węglowy skarżący podał również numer rachunku i dane osobowe osoby trzeciej na który dodatek miał być przelany. W odwołaniu dodał ponadto, że dopełnił obowiązku złożenia deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Wskazać więc należy, że skarżący podnosi konsekwentnie, że cały czas musi (choć nie osobiście, z uwagi na fakt tymczasowego aresztowania) gospodarować budynkiem, który jest budynkiem poniemieckim, zabytkowym i wymaga w okresie zimowym stałego opalania. Poniósł również, że zmodernizował system grzewczy w budynku. Organy nie odniosły się do tych twierdzeń. Okoliczności te mają kluczowe znaczenie w sprawie, dotyczą bowiem jednej z przesłanek koniecznych do przyznania dodatku węglowego, mianowicie przesłonki gospodarowania, o której mowa w art. 2 ust. 2 pkt 1) u.d.w. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy wezmą pod uwagę wskazaną powyżej wykładnię miejsca zamieszkania i ocenią według wymienionych przesłanek, czy skarżący pomimo faktu tymczasowego aresztowania gospodaruje w budynku. Mając na względzie powyższe Sąd uchylił zarówno decyzję organu II, jak i I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. i c. w zw. z art. 135 p.p.s.a.