II SA/Ol 137/26

Dnia 12 maja 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk (spr.) Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Grzegorz Klimek Protokolant starszy specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2026 roku sprawy ze skargi M. F. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie utraty prawa do uposażenia miesięcznego za okres nieprawidłowego wykorzystywania zwolnienia lekarskiego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] na rzecz skarżącej M. F. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Decyzją nr [...] z [...]r., Dowódca [...] Brygady Zmechanizowanej w [...] (dalej jako "organ pierwszej instancji"), stwierdził utratę prawa do uposażenia za okres nieprawidłowo wykorzystywanego zwolnienia lekarskiego przez szer. M. F. (dalej jako: "strona", "skarżąca"), ([...] batalion zmechanizowany, garnizon M.) tj. za okres od 9 sierpnia do 17 września 2025 r. W uzasadnieniu organ przedstawił stan faktyczny sprawy. Wskazał, że strona przebywa na zwolnieniu lekarskim nieprzerwanie od 19 marca 2024 r., zaś ostatnie zwolnienie lekarskie obejmuje okres od 9 sierpnia do 17 września 2025 r. Wskazano, że zgodnie z art. 279 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2025 r. poz. 825 z późn. zm., dalej jako "u.o.O."), prawidłowość wykorzystania zwolnienia lekarskiego może podlegać kontroli. W dniu 3 września 2025 r. komisja, powołana przez Dowódcę [...] Brygady Zmechanizowanej przeprowadziła kontrolę wykorzystywania zwolnienia lekarskiego przez stronę. W wyniku kontroli sporządzono protokół, z którego wynika, że stronę zastano w miejscu zamieszkania. Została ona zapytana o zdjęcie zamieszczone na portalu społecznościowym Facebook 30 sierpnia 2025 r. Stwierdziła, że nie wiedziała, że nie może podczas zwolnienia lekarskiego przebywać poza miejscem wykorzystywania zwolnienia lekarskiego. Uwzględniając powyższe ustalenia, organ pierwszej instancji 9 września 2025 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie utraty prawa do uposażenia przez stronę za okres od 8 sierpnia do 17 września 2025 r. w związku z nieprawidłowym wykorzystywaniem zwolnienia lekarskiego. Organ wskazał, że jego zadaniem jest wyłącznie ocena, czy zachowanie strony było równoznaczne z wykorzystywaniem zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia. Przeszkodą do osiągnięcia celu zwolnienia może być zarówno wykonywanie przez stronę pracy zarobkowej, jak i inne zachowania, zwłaszcza takie, które są sprzeczne z zaleceniami lekarskimi. Wskazano, że skarżąca, mimo kontuzji i dokonanej 9 sierpnia 2025 r. ponownej operacji prawego kolana, będącej podstawą zwolnienia lekarskiego oraz zaleceń z tym związanych, tj. chodzeniem o kulach przez okres 6 tygodni po zwolnieniu, wbrew temu zwolnieniu, udaje się 30 sierpnia 2025 r. na miejską imprezę dożynkową. Takie zachowanie stoi w kontrze do celu zwolnienia i zaleceń lekarza w zakresie oszczędzania, co potwierdza jego nienależyte wykorzystywanie. Czas zwolnienia nie może być traktowany przez żołnierza jako równoważny okresowi urlopu wypoczynkowego i dowolnym dysponowaniem jego realizacją. Korzystający ze zwolnienia powinien podejmować jedynie taką aktywność, która jest potrzebna do jego codziennego funkcjonowania i która jest nastawiona na poprawę stanu zdrowia. Udanie się na dożynki, w zatłoczone miejsce z utrudnioną możliwością poruszania się, zdecydowanie nie było aktywnością nakierowaną na poprawę zdrowia strony, a wręcz wskazuje, że zwolnienie jest przez stronę traktowane jako równoważne okresowi urlopu wypoczynkowego, czy innych dni wolnych od służby. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji do Dowódcy Jednostki Nr [...] w O. (dalej jako: "organ odwoławczy"). Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazała, że jest żołnierzem, który doznał urazu podczas wykonywania obowiązków służbowych, poddaje się leczeniu, wypełnia zalecenia lekarskie i samodzielnie wychowuje dziecko. W ocenie strony, decyzja organu pierwszej instancji rażąco narusza zasadę proporcjonalności i godzi w elementarne poczucie sprawiedliwości. Wskazała, że uczestniczyła w dożynkach, ponieważ jej 10-letnia córka brała udział w występie artystycznym i jako samotna matka miała obowiązek zapewnić jej opiekę. Organ nie wykazał natomiast, aby zachowanie strony spowodowało opóźnienie leczenia czy pogorszenie stanu zdrowia. Nie przeprowadzono konfrontacji dokumentacji medycznej. W ocenie skarżącej, decyzja o uznaniu jej za żołnierza niewłaściwie wykorzystującego zwolnienie lekarskie jest pozbawiona podstaw faktycznych i prawnych i rażąco narusza zasadę proporcjonalności i godzi w elementarne poczucie sprawiedliwości. Po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z [...] r., Dowódca Jednostki Nr [...] w O., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy. Wskazał, że ze szczególną starannością dokonał ponownej analizy sprawy i ustalił, że decyzja stwierdzająca utratę prawa do uposażenia za cały okres zwolnienia lekarskiego, tj. od 9 sierpnia do 17 września 2025 r. wskutek nieprawidłowego wykorzystania zwolnienia lekarskiego została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Organ odwoławczy nie dopatrzył się, aby w toku postępowania w sposób niewystarczający zebrano materiał dowodowy, czy też niedokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności. Organ pierwszej instancji nie uchybił przepisom art. 7 i 77 § 1, art. 80 k.p.a., bowiem w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany materiał dowodowy i dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanki warunkującej zastosowanie przepisu art. 279 u.o.O. Organ pierwszej instancji podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Przywołane przez stronę orzeczenie Rejonowej Komisji Lekarskiej w E. z [...] r. nie dotyczy kwestii będącej przedmiotem sprawy i pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie. Niezadowolenie strony z decyzji nie może być utożsamiane z naruszeniem wynikającego z art. 8 k.p.a. obowiązku prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że zaistniały nieprawidłowości w wykorzystywaniu zwolnienia lekarskiego przez stronę, uzasadniające orzeczenie o utracie prawa do uposażenia za cały okres zwolnienia lekarskiego. Żołnierz wykorzystuje bowiem zwolnienie niezgodnie z jego celem. Przedkładając zaświadczenie lekarskie ze wskazaniem lekarskim "pacjent może chodzić" winien wykonywać zwykłe czynności życia codziennego. Celem zwolnienia lekarskiego jest odzyskanie przez ubezpieczonego zdolności do pracy. W osiągnięciu tego celu przeszkodą może być zarówno wykonywanie pracy zarobkowej, jak i inne zachowania ubezpieczonego utrudniające proces leczenia i rekonwalescencję. Organ odwoławczy popiera stanowisko organ pierwszej instancji, który w uzasadnieniu wskazał, że w związku z potwierdzonym udziałem strony w zdarzeniu w dniu 30 sierpnia 2025 r., należy uznać okres wykorzystania zwolnienia lekarskiego w terminie od 9 sierpnia do 17 września 2025 r. jako okres wykorzystywania zwolnienia lekarskiego niezgodnie z przeznaczeniem. Wskazano, że jak wynika z wyjaśnień strony – wzięła ona udział w dożynkach z powodu konieczności sprawowania opieki nad 10-letnią córką, jako samotna matka, a zaistniała sytuacja miała miejsce tylko raz. Organ odwoławczy potwierdził stanowisko organu pierwszej instancji, że wyjście w zatłoczone miejsce, w celach rozrywkowych świeżo po rekonstrukcji wiązadła ACL nie jest czynnością dnia codziennego skierowaną na rehabilitację, poprawę stanu zdrowia i szybszy powrót do służby. Bez znaczenia pozostaje fakt, że impreza miała miejsce 400 m od miejsca zamieszkania, a wyjście miało charakter jednorazowy. W skardze, złożonej do tut. Sądu, skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie: I. prawa materialnego, art. 279 ust. 3 w zw. z art. 279 ust. 7 u.o.O., przez błędną wykładnię pojęcia: "wykorzystywania zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego celem" oraz niewłaściwe zastosowanie tego przepisu do ustalonego (w sposób niepełny) stanu faktycznego sprawy, polegające na przyjęciu, że jednorazowe, krótkie wyjście w celu sprawowania opieki nad dzieckiem (obecność na dożynkach gminnych), przy poruszaniu się o kulach i w ortezie, bez wykonywania pracy zarobkowej i bez wykazania sprzeczności z zaleceniami medycznymi stanowi "nieprawidłowe wykorzystywanie zwolnienia"; II. przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynika sprawy: 1. art. 7, art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej jako "k.p.a."), przez brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pominięcie istotnych dowodów, błędną interpretację zalecenia lekarskiego i oparcie orzeczenia na przypuszczeniach, w szczególności przez zaniechanie ustalenia okoliczności kluczowych dla przesłanki z art. 279 u.o.O. w tym: czasu trwania obecności na dożynkach, faktycznego sposobu przemieszczenia się i zakresu obciążenia operowanej kończyny, realnych warunków zdarzenia, relacji tego zachowania do zaleceń pooperacyjnych i rehabilitacyjnych, ustalenia, czy zachowanie mogło obiektywnie utrudniać rekonwalescencję; 2. art. 80 k.p.a., przez dowolną ocenę dowodów: organ wyprowadził wniosek o "nieprawidłowości" z samego faktu obecności na wydarzeniu, nie wykazując związku z celem zwolnienia i nie przeprowadzając ustaleń co do aktywności, obciążenia i zaleceń; 3. art. 107 § 3 k.p.a., przez sporządzenie uzasadnienia pozornego, które nie przedstawia procesu rozumowania w sposób umożliwiający kontrolę sądową, w tym przez pominięcie orzeczenia RWKL z [...] r., jako pozostającego bez wpływu, mimo, że dotyczy stanu zdrowia w bezpośredniej bliskości czasowej zdarzenia oraz celu leczenia, niewykazanie, dlaczego opieka nad dzieckiem ma pozostawać "sprzeczna z celem zwolnienia", oparcie uzasadnienia na ogólnych tezach o zwolnieniu jako "nie urlopie", bez powiązania norm z faktami; 4. art. 8 i art. 11 k.p.a., przez prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcie w sposób niebudzący zaufania oraz bez rzetelnego uwzględnienia okoliczności osobistych i rodzinnych strony, przy jednoczesnym przypisaniu skarżącej celów rozrywkowych. Biorąc powyższe pod uwagę, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego oraz o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wskazał, że sam fakt bycia samotnym rodzicem nie może jednak automatycznie legalizować aktywności o charakterze fakultatywnym w okresie zwolnienia lekarskiego. Postanowieniem z 12 marca 2026 r., Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że rola sądu sprowadza się do badania działania lub zaniechania organów administracji publicznej, a nie zastępowania organu w załatwianiu spraw poprzez wydanie końcowego rozstrzygnięcia w sprawie. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji administracyjnej. Jednocześnie zaś, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm.), zwanej dalej również p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast art. 135 p.p.s.a. obliguje sąd do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. Przeprowadzona przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji według wskazanych wyżej kryteriów wykazała, że skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Dowódcy Jednostki Nr [...] w O., utrzymująca w mocy decyzję z dnia z [...] r. Dowódcy [...] Brygady Zmechanizowanej w Bartoszycach o utracie prawa do uposażenia za okres nieprawidłowo wykorzystywanego zwolnienia lekarskiego przez skarżącą, tj. za okres od 9 sierpnia do 17 września 2025 r. Wskazać zatem należy, że stosownie do art. 279 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.o.O., prawidłowość wykorzystania zwolnienia lekarskiego może podlegać kontroli, którą przeprowadza dowódca jednostki wojskowej. Stosownie zaś do art. 279 ust. 3 u.o.o., jeżeli w wyniku kontroli zostanie ustalone nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego, żołnierz zawodowy traci prawo do uposażenia za cały okres zwolnienia. Zgodnie z art. 279 ust. 7 u.o.o., kontrola prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich polega na ustaleniu, czy żołnierz zawodowy w okresie orzeczonej niezdolności do służby, w tym sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny, nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem, a w szczególności czy nie wykonuje pracy zarobkowej. Kontrolę prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego przeprowadza osoba upoważniona przez dowódcę jednostki wojskowej (art. 279 ust. 9 u.o.o.). W przypadku stwierdzenia w trakcie kontroli, że żołnierz zawodowy wykonuje pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie lekarskie w inny sposób niezgodny z jego celem, osoba kontrolująca sporządza protokół, w którym podaje, na czym polegało nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego (art. 279 ust. 10 u.o.o.). Na podstawie ustaleń zawartych w protokole dowódca jednostki wojskowej stwierdza, w drodze decyzji, utratę prawa do uposażenia za cały okres zwolnienia (art. 279 ust. 13 u.o.O.). Od decyzji, o której mowa w ust. 13, żołnierzowi zawodowemu przysługuje odwołanie do wyższego przełożonego (art. 279 ust. 14 u.o.O.). Z treści przywołanych powyżej przepisów u.o.O. jednoznacznie wynika, że dowódca jednostki (upoważniona przez niego osoba) miał prawo przeprowadzić kontrolę prawidłowości wykorzystania przez skarżącego zwolnienia lekarskiego, przy czym kontrola ta powinna polegać na ustaleniu, czy żołnierz w okresie orzeczonej niezdolności do służby nie wykorzystuje zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem, a w szczególności, czy nie wykonuje pracy zarobkowej. W pierwszej kolejności należy wskazać, że w aktach sprawy znajduje się meldunek dotyczący przeprowadzenia kontroli zwolnień lekarskich skarżącej oraz protokół kontroli przeprowadzonej w dniu 3 września 2025 r. W dniu 9 września 2025 r. wszczęte zostało z urzędu postępowanie w sprawie utraty prawa do uposażenia przez stronę za okres od 9 sierpnia do 17 września 2025 r. w związku z nieprawidłowym wykorzystywaniem zwolnienia lekarskiego. W ocenie Sądu, zgromadzony w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że zostało ustalone w toku postępowania, iż skarżąca nieprawidłowo wykorzystywała wystawione jej zwolnienie lekarskie. Słuszny jest wywód organu pierwszej instancji, że przebywający na zwolnieniu lekarskim żołnierz nie może traktować okresu zwolnienia lekarskiego jako czasu wolnego od służby, którym może swobodnie dysponować. Jednak to na organie, stosownie do art. 7 i 77 § 1 k.p.a. spoczywa obowiązek ustalenia, że żołnierz wykonuje pracę zarobkową albo w inny sposób niezgodny z celem zwolnienia lekarskiego to zwolnienie wykorzystuje (np. w celach rozrywkowych, rekreacyjno-wypoczynkowych, wykonywania zaległych prac remontowych itp.). Podkreślić przy tym należy, że ustawodawca przewidział otwarty katalog środków dowodowych stanowiąc w art. 75 § 1 k.p.a., że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). W ocenie Sądu, organ nie rozpoznał sprawy w zakresie sprawowania przez skarżącą opieki nad 10-letnią córką w czasie dożynek, na co zwracała uwagę strona. Bez znaczenia pozostaje, że nie mówiła o tym podczas kontroli zwolnienia w dniu 3 września 2025 r., ponieważ wówczas mogła nie zdawać sobie sprawy, że fakt ten jest istotny dla prawidłowego przeprowadzenia postępowania. Jak wynika z protokołu, zapytano stronę o zdjęcie umieszczone w dniu 30 sierpnia 2025 r. na portalu społecznościowym Facebook z Dożynek Gminnych w M. Oznajmiła wówczas, że nie wiedziała, że nie może podczas zwolnienia lekarskiego przebywać poza miejscem wykorzystywania zwolnienia. Poinformowano ją, że jest to nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego. Organ odwoławczy odniósł się do kwestii opieki podczas dożynek nad dzieckiem tylko w ten sposób, że stwierdził, że skarżąca wskazuje, że wzięła udział w dożynkach z powodu konieczności sprawowania opieki nad 10-letnią córką, jako samotna matka i jak wynika z wyjaśnień strony, córka brała udział w występie artystycznym. W odpowiedzi na skargę stwierdził zaś, że skarżąca przy zapoznaniu się z protokołem nie wskazywała, że jej obecność na imprezie była związana z koniecznością sprawowania opieki nad małoletnią córką i okoliczność ta została podniesiona dopiero na późniejszym etapie postępowania i nie została poparta żadnymi dodatkowymi dowodami. Stanowisko organu odwoławczego nie zasługuje na aprobatę. Jak wskazano wcześniej, na początku postępowania strona mogła nie zdawać sobie sprawy z wagi faktu, że jej udział w imprezie przez krótki czas wynikał z konieczności opieki nad 10-letnią córką. Skarżąca mogła nie zdawać sobie sprawy z konieczności udowodnienia tej okoliczności i to organ powinien mieć w tym zakresie inicjatywę, wzywając stronę do złożenia dowodów na okoliczność sprawowania opieki nad córką w czasie imprezy dożynkowej. Organ jest bowiem zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). To organ stoi na straży praworządności i podejmuje działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do jej załatwienia mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. ponieważ nie zostały wnikliwie i wszechstronnie wyjaśnione istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Organ niezasadnie pominął kwestie związane z opieką nad małoletnią córką przez skarżącą podczas Dożynek Gminnych w M. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni powyższe uwagi i wnikliwie przeanalizuje, czy spełnione zostały przesłanki do stwierdzenia utraty przez skarżącą prawa do uposażenia za okres objęty zaskarżoną decyzją. Organ pamiętać będzie przy tym, aby wnioski i twierdzenia zawarte w uzasadnieniu decyzji znajdowały odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu pierwszej instancji.