II SA/Ol 1037/16

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Agnieszka Bińczyk po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia "[...]" o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w "[...]" z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zatwierdzenia dokumentacji geologicznej złoża kruszywa postanawia odmówić zwolnienia Stowarzyszenia "[...]" od kosztów sądowych.

We wniosku z dnia 5 lutego 2017 r., załączonym do skargi kasacyjnej sporządzonej przez zawodowego pełnomocnika, Stowarzyszenie "[...]" (dalej: Stowarzyszenie), będące stroną skarżącą, wniosło o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że Stowarzyszenie jest stowarzyszaniem zwykłym - nierejestrowym, nie prowadzi działalności gospodarczej i nie posiada żadnych przychodów. W związku z powyższym nie jest w stanie opłacić jakichkolwiek kosztów sądowych. Zgodnie z oświadczeniem o majątku i dochodach Stowarzyszanie nie posiada ani majątku ani dochodów. Wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, może być przyznane, gdy osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona powinna zatem przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Pomoc finansowa ze strony Państwa z założenia przysługuje bowiem jedynie stronom, które z powodów od siebie niezależnych nie mogą pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego. W warunkach niniejszej sprawy, na wstępie zauważyć należy, że rozpoznawany obecnie wniosek jest kolejnym wnioskiem Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych złożonym w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 5 września 2016 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że po prawomocnym rozstrzygnięciu w przedmiocie prawa pomocy strona może wprawdzie złożyć kolejny wniosek, jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale i sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na zmianę okoliczności sprawy (zob. np. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Ol 394/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W warunkach niniejszej sprawy Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmawiając zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów sądowych - bazując na takich samych jak podawane obecnie informacjach obrazujących jego sytuację - zauważył, że "[s]tosownie do uregulowań ustawy z 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2015 r., poz. 1393 ze zm.), stowarzyszenie zwykłe nie może prowadzić działalności gospodarczej i odpłatnej działalności pożytku publicznego (art. 42 ust. 1 pkt 3 i 4). Środki na działalność uzyskuje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej (art. 42 ust. 2). Może otrzymywać dotacje na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 42 ust. 3). W § 6 regulaminu Stowarzyszenia (k. 26) przewidziano realizację jego działalności statutowej ze składek członkowskich. Wysokość składki określono na 20 zł, dopuszczając możliwość jej zmiany przy aprobacie członków Stowarzyszenia. Jednakże w rozpatrywanym wniosku brak jest informacji wskazujących na korzystanie z jakichkolwiek źródeł finansowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych panuje zgodność co do tego, że w takich okolicznościach, a więc kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działalności, co stanowi przesłankę odmowy przyznania prawa pomocy. Z faktu, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie wynika, że jest ono zwolnione z obowiązku zapewnienia sobie środków na prowadzenie działalności statutowej, w tym na prowadzenie sporów sądowych. Odstąpienie od pozyskiwania środków przez stowarzyszenie na jego działalność statutową oznaczałoby niedopuszczalne przerzucenie finansowania tej działalności na Skarb Państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1076/15, orzeczenia.nsa.gov.pl). Odmiennie można by było oceniać jedynie takie sytuacje, w których stowarzyszenie, zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określa sposoby pozyskania środków, z których owe cele będą realizowane, lecz z przyczyn obiektywnych nie jest w stanie z tych sposobów skorzystać (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II OZ 1056/09, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie można byłoby o tym jednak mówić w niniejszej sprawie, gdzie rozkładające się na cztery osoby (...) koszty sądowe sprowadzają się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi w wysokości 200 zł, ewentualne pozostałe wiążą się zaś dopiero ze złożeniem wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia (100 zł) i skargi kasacyjnej (100 zł)." Zauważyć należy, że Stowarzyszenie nie wniosło sprzeciwu od przedmiotowego postanowienia Referendarza sądowego. Potwierdzeniem zaś słuszności zawartych w nim twierdzeń było uiszczenie przez Stowarzyszenie w dalszym toku postępowania zarówno wpisu od skargi, jak i opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem. Mając zatem na uwadze przytoczoną powyżej ocenę Referendarza sądowego stwierdzić należy, że brak wykazania przez Stowarzyszenie na obecnym etapie postępowania, że nie jest w stanie - z określonych powodów od siebie niezależnych - uiścić dalszych kosztów sądowych powoduje, iż rozpoznawany obecnie wniosek nie może zostać uwzględniony. Stowarzyszenie nie powołało się bowiem w nim na jakiekolwiek nowe okoliczności o istotnym znaczeniu dla jego rozpoznania, które uzasadniłyby odmienną od dokonanej przez Referendarza sądowego ocenę sytuacji Stowarzyszenia. W konsekwencji stwierdzić należy, że pozostaje ona wciąż wiążąca. Tym samym, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.