II SA/Ol 1008/17

Dnia 15 lutego 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2018 roku w Olsztynie na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa Oddziału Terenowego od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 24 stycznia 2018r. sygn. akt II SA/Ol 1008/17 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa Oddziału Terenowego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie kary za zajęcie pasa drogowego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Po otrzymaniu odpisu zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w przedmiocie kary za zajęcie pasa drogowego, skarżący - Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy (dalej jako KOWR) złożył wniosek o zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 200 zł (kwota 200 zł uiszczona została tytułem tego wpisu przy wnoszeniu skargi). W uzasadnieniu wskazano, że skarżący jest jednostką gospodarującą mieniem Skarbu Państwa, m.in. poprzez nieodpłatne przekazywanie gruntów na rzecz jednostek samorządu terytorialnego. Przed definitywnym ich przekazaniem realizuje na nich szereg inwestycji, których wartość tylko w ubiegłym roku wyniosła 11.776.447,01 zł (stan na 30 października 2017r.). Podano również, że zobowiązania dotyczące realizowanych inwestycji do dnia 31 grudnia 2017r. wynoszą łącznie 6.739.143,92 zł, a w 2018 r. wyniosą łącznie 10.999.747,50 zł. Na poparcie tych okoliczności załączono do wniosku "wykaz wartości zrealizowanych inwestycji oraz zaciągniętych zobowiązań" na 2018 r. przez KOWR. Dodano, że koszty związane z realizacją inwestycji nie stanowią jedynych wydatków skarżącego, wśród których uwzględnić należy również wydatki związane z bieżącym funkcjonowaniem jednostki. Wskazano, że w ostatnim czasie doszło do istotnego zmniejszenia liczy sprzedaży nieruchomości wchodzących w skład gospodarowanego mienia, co spowodowało zmniejszenie w stosunku do lat poprzednich budżetu, który był i jest zasilany w znacznej mierze pieniędzmi z tego rodzaju transakcji. Na poparcie powyższego załączono do wniosku "zestawienie sprzedaży w latach 2012-2017". Zdaniem skarżącego, z przedstawionych we wniosku danych i dołączonych do niego dokumentów wynika, że nie ma on dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dodano również, że w zaskarżonej decyzji znalazło się błędne pouczenie o wysokości wpisu sądowego, wskazujące kwotę 200 zł i skarżący w związku z tym zabezpieczył na ten cel odpowiednie środki, będąc przekonany, że jest to kwota właściwa. Zgodnie z zawartym we wniosku oświadczeniem o majątku i dochodach, fundusz własny skarżącego wynosi 372.585.793,52 zł, wartość środków trwałych 412.651.670,37 zł, strata (za ostatni rok) 100.722.085,01 zł. Środki pieniężne zgromadzone na czterech rachunkach bankowych (na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku) wynoszą łącznie 4.760.480,38 zł, a w kasie - 65.191,08 zł. Wykazano ponadto dochód w wysokości 39.729.056,14 zł, zobowiązania - 934.256.469,14 zł i wydatki - 42.695.854,96 zł. Postanowieniem Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 24 stycznia 2018r. odmówiono zwolnienia skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 200 zł. W uzasadnieniu wskazano, że w warunkach niniejszej sprawy, w której wpis od skargi wynosi 22.965 zł, skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę, uzasadniającą zwolnienie go od tego wpisu ponad uiszczoną przez niego kwotę 200 zł. Skarżący nie wykazał bowiem, że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe. Uznano, że skarżący nie wykazał, dlaczego w planie finansowym nie zabezpieczono stosownych środków na prowadzenie spraw sądowych, dlaczego inne wydatki przedkładane są nad wydatkami na prowadzenie spraw sądowych i dlaczego nie jest możliwe pozyskanie środków na pokrycie pozostałej kwoty wpisu od skargi stanowiącej nieznaczny ułamek kwoty środków finansowych i majątkowych skarżącego, także w trybie odpowiednich przeniesień. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw podnosząc, że nie może, w przeciwieństwie do komercyjnych podmiotów występujących w obrocie gospodarczym, dowolnie dysponować swoimi składnikami majątkowymi. Wszelkie przeniesienia należącego do niego mienia muszą odbywać się w oparciu o przepisy ustawowe. Wskazano również, że nastąpiło istotne wyhamowanie sprzedaży nieruchomości rolnych, co doprowadziło do zmniejszenia dochodów KOWR. Stwierdzono, że konieczność poniesienia tak dużej kwoty spowoduje, że KOWR będzie musiał wybrać, czy korzystać z konstytucyjnego prawa odwołania się od niekorzystnej decyzji, czy postąpić inaczej i ograniczyć inwestycje na terenie obszarów wiejskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny, a zaskarżone nim postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie należy wskazać, że stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.) dalej jako: p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmujące zwolnienie m.in. od opłat sądowych w całości lub części, może być przyznane, gdy osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zauważyć należy, co już wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądowym, że celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym - w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym - znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami, strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych. Z powyższego wynika także, że to strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w wyżej opisanej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie referendarz zasadnie uznał, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie wskazanych we wniosku danych oraz przedłożonych dowodów nie sposób przyjąć, że KOWR nie posiada środków pozwalających na sfinansowanie powstałych w niniejszej sprawie kosztów sądowych w postaci wpisu od skargi w wysokości 22.965 zł, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niego obiektywnie niemożliwe. Ze złożonego wniosku wynika bowiem, że środki pieniężne pozostające do dyspozycji skarżącego zgromadzone na jego rachunkach bankowych wynoszą łącznie 4.760.480,38 zł, a w kasie - 65.191,08 zł. Środki te przeznaczone są przede wszystkim na finansowanie podstawowej działalności skarżącego, jednakże należy zauważyć, że decydując się na wnoszenie skargi do sądu skarżący powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i z koniecznością gromadzenia w tym celu odpowiednich środków finansowych. Podnoszony fakt zmniejszenia przychodów w 2018r. nie może stanowić przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w sytuacji, gdy skarżący stale prowadzi sprzedaż/dzierżawę nieruchomości - o czym świadczą harmonogramy przetargów na miesiąc styczeń (127 pozycji) i luty (156 pozycji) 2018r., dostępne na stronie internetowej skarżącego. Nadto należy zauważyć, że w ramach prowadzanej działalności skarżący ponosi wydatki i zaciąga zobowiązania nieporównywalnie wyższe od wymaganego wpisu od skargi. Ze złożonego wniosku wynika bowiem, że same zobowiązania zaciągnięte w związku z planowanymi przedsięwzięciami na ten rok wyniosą 10.999.747,50 zł. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał, dlaczego w planie finansowym nie zabezpieczono stosownych środków na prowadzenie spraw sądowych oraz dlaczego inne wydatki przedkładane są nad wydatkami na prowadzenie spraw sądowych. W ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, skarżący powinien uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Skarżący nie wykazał również, dlaczego nie jest możliwe pozyskanie środków na pokrycie pozostałej kwoty wpisu od skargi stanowiącej nieznaczny ułamek kwoty środków finansowych i majątkowych skarżącego. Należy podkreślić, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011r., sygn. I OZ 191/11, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego stwierdzić należy, iż skarżący nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.