II SA/Lu 810/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Leszek Leszczyński, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor, Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Magdalena Kuca, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 maja 2009 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku z tytułu macierzyństwa oddala skargę.

Decyzją z dnia 18 września 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia 25 lipca 2008 r. odmawiającą przyznania E. J. jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka – J. O. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że w dniu 27 czerwca 2008 r. E. J. złożyła wniosek o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, oświadczając, iż ojciec dziecka – G. O. przebywa poza granicami Polski – w Irlandii. Postanowieniem z dnia 24 lipca 2008 r. wydanym z upoważnienia Marszałka Województwa powyższy wniosek został przekazany Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością. Po rozpoznaniu wniosku, organ pierwszej instancji decyzją z dnia 25 lipca 2008 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując, iż E. J. nie zamieszkiwała na terenie Polski przez okres co najmniej roku poprzedzającego datę złożenia wniosku, a ponadto nie przebywała na terenie Polski w dacie wydania decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, iż w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznanie świadczeń rodzinnych jest uzależnione od zamieszkiwania przez wnioskodawcę na terenie Polski. Okoliczność ta, wobec braku przepisów szczególnych w powołanej ustawie, winna być oceniana w świetle art. 25 kodeksu cywilnego. W ocenie Kolegium, materiał dowodowy zgromadzony w sprawie potwierdza, iż odwołująca się nie zamieszkiwała na terenie kraju przez cały okres zasiłkowy 2007/2008, a więc prawidłowo organ pierwszej instancji odmówił przyznania świadczenia. Wbrew twierdzeniom skarżącej i jej pełnomocnika – ojca A. J., w świetle tych dowodów nie można przyjąć, że miasto P. jest głównym ośrodkiem działalności pełnoletniej E. J. i stanowi jej centrum życiowe. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie w imieniu E. J. złożył jej pełnomocnik – ojciec A. J., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. Pełnomocnik skarżącej podkreślił, że skarżąca wraz ze swoim dzieckiem są na stałe zameldowane w P., a jedynie czasowo znalazły się poza granicami Polski – w Irlandii, gdzie nie skarżąca nie otrzymała jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka – J. O. Wyjaśnił, iż córka odwiedza P. w okresie świątecznym i wakacyjnym. W jego ocenie, decyzje obu instancji są niesprawiedliwe i krzywdzące dla skarżącej i jej dziecka. W odpowiedzi na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania ani przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Odmawiając skarżącej jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, organy powołały się na art. 1 ust. 3 ustawy. Przepis ten stanowi, iż świadczenia rodzinne przysługują osobom wymienionym w ust. 2, czyli m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obowiązują przepisy rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. UE L 149 z 5 lipca 1971 r., str. 2 ze zm., Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 35 ze zm.), powoływanego w dalszej części uzasadnienia jako: "rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71". W myśl art. 4 litera "h" rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, niniejsze rozporządzenie stosuje się do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą świadczeń rodzinnych. Świadczenia rodzinne, w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71, stanowią wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, wyrównujące koszty utrzymania rodziny zgodnie z ustawodawstwem, określonym w art. 4 ust. 1 lit. "h" z wyłączeniem specjalnych zasiłków porodowych lub zasiłków z tytułu przysposobienia, określonych w załączniku II (art. 1 lit. "u" pkt "i"). Zgodnie zaś z częścią II sekcją "T. POLSKA" załącznika II do rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 zasiłek specjalny z tytułu urodzenia lub przysposobienia dziecka, wyłączony z zakresu zastosowania rozporządzenia zgodnie z art. 1 lit. "u" pkt "i", stanowi w szczególności jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka, przyznawana na podstawie przepisów ustawy. Świadczenie, którego przyznania domaga się skarżąca, wyłączone jest zatem na podstawie powołanych przepisów rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a zastosowanie w tym zakresie mają przepisy ustawy. W świetle art. 2 pkt 4 ustawy świadczeniem rodzinnym jest w szczególności jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka, uregulowana w art. 15b ustawy. Przepis art. 15b, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, stanowił: "1. Z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko. 2. Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka - niezależnie od wysokości dochodów. 3. Wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego – w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania". W myśl powołanych wyżej przepisów ustawy organy administracji rozpoznające wniosek skarżącej o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka zobowiązane były w pierwszej kolejności ustalić, czy spełnia ona warunek określony w art. 1 ust. 3 ustawy, to jest czy zamieszkiwała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym ubiega się o przyznanie świadczenia rodzinnego. Przepisy ustawy nie definiują pojęcia "zamieszkania", dlatego też dla oceny jego znaczenia należy odwołać się do przepisów prawa cywilnego określających miejsce zamieszkania osoby fizycznej. Zgodnie z art. 25 kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie i w doktrynie ugruntowany jest pogląd, iż zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Zatem przy ustalaniu zamiaru nie można poprzestawać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, ponieważ sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości nie stanowi o zamieszkaniu, lecz musi być połączony z przebywaniem w danej miejscowości, i to z takim przebywaniem, które ma cechy założenia tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów (por. przykładowo: wyrok NSA z dnia 15 stycznia 2009 r., II FSK 896/08, niepubl. oraz wyroki SN z dnia 7 czerwca 1983 r., II UR 4/84, OSP 1984, nr 12, poz. 265; M. Pazdan (w:) System prawa prywatnego. Prawo cywilne – część ogólna, t. I, pod red. M. Safjana, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2007, s. 996). Należy wyjaśnić, iż samo zameldowanie nie przesądza o miejscu zamieszkania. Z zameldowaniem nie jest bowiem związane domniemanie, że określa ono miejsce zamieszkania (postanowienie NSA z dnia 15 lutego 2006 r., I OW 231/05, niepubl. oraz wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2005 r., I FSK 212/05, niepubl.; M. Pazdan (w:) System prawa prywatnego..., s. 997; S. Dmowski (w:) S. Dmowski, S. Rudnicki, Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga pierwsza. Część ogólna, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 113). Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Obowiązkiem tych organów jest w związku z tym zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1). Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona, powinna być dokonana na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80). W rozpoznawanej sprawie organy administracji prawidłowo, to jest zgodnie z wymogami art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. ustaliły, iż skarżąca nie zamieszkiwała na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym ubiegała się o przyznanie wnioskowanego świadczenia rodzinnego. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że skarżąca E. J. przebywa w Irlandii od 8 kwietnia 2007 r. W dniu 14 stycznia 2008 r. urodziła w Irlandii dziecko - J. O. Skarżąca na terenie Irlandii pobiera na swoją córkę świadczenie ("child benefit"), zaś ojciec tego dziecka – G. O. – pracuje na terenie Irlandii. Okoliczności te potwierdziła sama skarżąca w oświadczeniu z dnia 27 czerwca 2008 r. oraz jej pełnomocnik – ojciec A. J. w pismach z dnia 9 lipca 2008 r. i 16 lipca 2008 r. (k. 5, 14 -15 akt I instancji). Wniosek o przyznanie zapomogi z tytułu urodzenia dziecka skarżąca złożyła w czasie krótkotrwałego pobytu w Polsce w czerwcu 2008 r. Na początku lipca 2008 r. skarżąca powróciła do Irlandii. Uzasadnione jest więc wyrażone w zaskarżonej decyzji stanowisko, że skarżąca E. J. nie spełnia przesłanki z art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem nie zamieszkiwała na terenie Polski przez cały okres zasiłkowy 2007/08, przed złożeniem wniosku, a jej pobyt na terenie kraju w tym czasie miał raczej charakter incydentalny. Nie można uznać, że skarżąca zamieszkuje w Polsce, skoro nie tutaj koncentrują się jej sprawy osobiste i życiowe. Podkreślić należy, że skarżąca przebywała w Irlandii wraz ze swoim dzieckiem i jego ojcem, który jest tam zatrudniony już ponad rok przed złożeniem wniosku. Długość tego pobytu, jego charakter oraz fakt urodzenia dziecka, na które skarżąca pobiera świadczenia przewidziane według ustawodawstwa Irlandii wskazują na zamieszkiwania w okresie zasiłkowym w Irlandii, a nie w Polsce. Pobyt skarżącej w Irlandii w analizowanym okresie nie miał charakteru pobytu tylko czasowego, związanego z wyjazdem turystycznym, czy też podjęciem lub kontynuowaniem nauki. To w Irlandii koncentrowały się i koncentrują się nadal sprawy osobiste i życiowe skarżącej, jak wyjaśnił bowiem na rozprawie przed Sądem pełnomocnik skarżącej, w dalszym ciągu przebywa ona w Irlandii, choć odwiedza często rodzinę w Polsce. Wbrew twierdzeniom skarżącej, nie można przyjąć, że zasadnicze znaczenie dla oceny, czy zamieszkiwała ona na terytorium Polski ma fakt stałego zameldowania w P. Ponownie należy wyjaśnić, iż okoliczność ta nie przesądza o miejscu zamieszkania, a jedynie jest wskazówką, która winna być brana pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie świadczenia na podstawie art. 1 ust. 3 ustawy. W świetle całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego zasadny jest wniosek, iż skarżąca nie przebywała na terytorium RP z zamiarem stałego pobytu w okresie zasiłkowym 2007/2008, w którym złożyła wniosek o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. W tej sytuacji prawidłowo organ pierwszej instancji decyzją z dnia 25 lipca 2008 r. odmówił przyznania skarżącej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka przewidzianej w art. 15b ustawy, a Kolegium utrzymało w mocy tę decyzje na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie skargę oddalił.