II SA/Lu 770/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędzia NSA Witold Falczyński, Protokolant Referent Bartłomiej Maciak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 maja 2014 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat E. O-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta , orzeczono o zwrocie przez S. K. nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, to jest zasiłku rodzinnego na rzecz dziecka – K. N. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu z tytułu wychowywania dziecka – W. N. w rodzinie wielodzietnej, wypłaconych w okresie od dnia 1 lutego 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. w łącznej kwocie 1 008 zł. Jednocześnie – w pkt 2. sentencji decyzji – organ orzekł, że przedmiotową należność strona winna uiścić w terminie do dnia 31 marca 2013 r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, iż żądane do zwrotu świadczenia rodzinne zostały uznane za nienależnie pobrane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...]. S. K. dotychczas nie dokonała spłaty tych należności, w związku z czym organ zażądał ich zwrotu, ustalając formę spłaty. W odwołaniu od tej decyzji S. K. podniosła, iż nie może ponosić odpowiedzialności finansowej za błąd organu administracji, który pomimo wiedzy, że jej syn przebywa w rodzinie zastępczej, wypłacał jej przyznane świadczenia. Strona wniosła ponadto o umorzenie żądanych do zwrotu należności z powodu jej trudnej sytuacji materialnej. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu pierwszej instancji w części obejmującej pkt 2 jej sentencji i w tym zakresie orzekło co do istoty sprawy, nakładając na stronę obowiązek zwrotu należności w terminie 14 dni od otrzymania decyzji Kolegium. W pozostałej zaś części organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu powyższej decyzji Kolegium, powołując się na uzupełniony w postępowaniu odwoławczym materiał dowodowy, wskazało, że w okresie od dnia 1 lutego 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. S. K. pobrała nienależnie na rzecz dziecka K. N. zasiłek rodzinny w wysokości 448 zł, a także świadczenie na rzecz dziecka W. N. w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania w rodzinie wielodzietnej w wysokości 560 zł. Łączna wartość tych świadczeń wynosi 1 008 zł. Organ odwoławczy wyjaśnił, że uchylenie decyzji organu pierwszej instancji w części obejmującej pkt 2. jej rozstrzygnięcia wynikało z wadliwego określenia terminu zwrotu należności. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie określa bowiem terminu, w jakim osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, winna dokonać ich zwrotu. W ocenie organu odwoławczego należało zatem zażądać zwrotu świadczeń w terminie, w którym decyzja orzekająca o zwrocie stanie się ostateczna. Odnosząc się do argumentów odwołania wskazujących na trudną sytuację materialną i zdrowotną S. K., Kolegium stwierdziło, że mogą one zostać wzięte pod uwagę dopiero w ewentualnym postępowaniu w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, którego wszczęcie uwarunkowane jest złożeniem przez zobowiązaną stosownego wniosku do właściwego organu. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] r. wniosła S. K.. Skarżąca ponownie zarzuciła, iż Ośrodek Pomocy Społecznej , wypłacając jej żądane obecnie do zwrotu świadczenia, posiadał wiedzę, że jej syn przebywa w rodzinie zastępczej. W ocenie strony organ próbuje obarczyć ją winą za zaistniałą sytuację, pomimo, iż ona nic nie zataiła. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.; dalej: "ustawa"). Zgodnie z tym przepisem osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały przesłanki do zastosowania przez organy administracji powyższego przepisu i nakazania skarżącej zwrotu wypłaconych jej w okresie od dnia 1 lutego 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego na rzecz K. N. w kwocie 448 zł oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na rzecz W. N. w wysokości 560 zł). Decyzją ostateczną z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało wskazane wyżej świadczenia za nienależenie pobrane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie prawomocnym postanowieniem z dnia 9 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 473/12, odrzucił skargę S. K. złożoną na powyższą decyzję organu drugiej instancji. Wobec wydania ostatecznej decyzji administracyjnej stwierdzającej, iż wskazane wyżej świadczenia rodzinne wypłacone S. K. za okres od dnia 1 lutego 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, zasadnym stało się zobowiązanie skarżącej na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy do zwrotu tych świadczeń. Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, niedopuszczalne jest jednoczesne orzekanie o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i o jego zwrocie (por. wyrok NSA z dnia 22 lipca 2010 r., I OSK 620/10, LEX nr 694359). W konsekwencji decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, poza tym, że może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne, stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma charakter związany. Innymi słowy, wobec tego, iż decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stała się ostateczna, organ jest zobligowany do wydania decyzji o jego zwrocie, zaś niedopuszczalne byłoby wówczas ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy – skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną. W konsekwencji – jak słusznie stwierdził organ odwoławczy – zarzuty skarżącej co do zasadności uznania świadczeń rodzinnych pobranych przez nią w okresie od dnia 1 lutego 2008 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. za świadczenia nienależne, nie mogły mieć wpływu na jego wynik. W ocenie Sądu, zasadnym było również uchylenie zaskarżoną decyzją decyzji organu pierwszej instancji w części obejmującej pkt 2. jej osnowy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. Rozstrzygnięcie to było uzasadnione wadliwym wyznaczaniem terminu zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych świadczeń, polegającym na wskazaniu konkretnej daty zwrotu, nieuwzględniającej daty uzyskania przez tę decyzję przymiotu ostateczności. Uchybienie to zostało prawidłowo przez organ odwoławczy skorygowane. Wyznaczenie skarżącej przez Kolegium 14-dniowego terminu do uiszczenia spornych należności, biegnącego od dnia doręczenia jej decyzji organu odwoławczego, było prawidłowe, albowiem decyzja ta miała charakter ostateczny, a jak wynika z art. 110 K.p.a. doręczenie decyzji stanowi jej wprowadzenie do obrotu prawnego (J. Borkowski, Komentarz do art. 110 K.p.a. [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, SIP Legalis, nb. 3). Prawidłowe było również stanowisko organu odwoławczego, iż nie był on uprawniony do rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie wniosku skarżącej o umorzenie należności stanowiących przedmiot decyzji. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń, może orzekać o umorzeniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy, dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji w przedmiocie ich zwrotu. Dopóki nienależne świadczenie nie jest wymagalne, nie można stosować powyższego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 8 października 2007 r., I OSK 1/07, LEX nr 376878). Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o art. 250 powołanej ustawy oraz § 19 pkt 1 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461).