II SA/Lu 665/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Asesor sądowy Maciej Gapski (sprawozdawca) Protokolant Sekretarz sądowy Natalia Kondraciuk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2024 r. znak: [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta L. z dnia 2 kwietnia 2024 r. znak: [...]; II. przyznaje radcy prawnemu E. O. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu.

Decyzją z dnia 20 czerwca 2024 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: organ odwoławczy, Kolegium), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm.; dalej: u.p.s.), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. (dalej: organ I instancji, Prezydent) z dnia 2 kwietnia 2024 r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt J. W. (dalej: strona, skarżący) w Domu Pomocy Społecznej w R. w wysokości 70% dochodu, tj. w kwocie 2.557,36 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło między innymi, że J. W. został skierowany do Domu Pomocy Społecznej w Rejowcu przez organ I instancji na podstawie decyzji z dnia 2 kwietnia 2024 r. Średni miesięczny koszt utrzymania w tej placówce od dnia 1 marca 2024 r. wynosi 6 896, 39 zł. Organ powołał przepisy odnoszące się do ustalania odpłatności za pobyt w domach pomocy społecznej określone w ustawie o pomocy społecznej w szczególności art. 60-61. Do ponoszenia opłat związany z pobytem w domu pomocy społecznej, zgodnie z obowiązującą regulacją, zobowiązany jest mieszkaniec domu do kwoty nie większej niż 70 % swojego dochodu. Organ wskazał, że średni miesięczny dochód J. W. wynosi 3 653,37 zł i składa się na niego: renta rodzinna, zasiłek pielęgnacyjny, świadczenie uzupełniające, dodatek dla sieroty zupełnej. Kolegium wyjaśniło, że 70% tej sumu to 2 557,36 zł, dlatego ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej w takiej wysokości jest prawidłowe. Skargę na powyższą decyzję wniósł J. W. żądając uchylenia decyzji organów obu instancji. Zdaniem skarżącego wydane w sprawie decyzje o ustaleniu odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w R. są przedwczesne. Dodatkowo podkreślił, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Pełnomocnik wyznaczony w ramach pomocy prawnej wniósł o zasądzenie wynagrodzenia za pomoc prawą świadczoną z urzędu, oświadczył, że nie zostało one wypłacone ani w całości ani w części, a także wyjaśnił, iż pomoc prawną świadczy poza działalnością gospodarczą. W odpowiedzi na skargę Kolegium, popierając stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zakres kontroli sądu wyznacza art. 134 § 1 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem dotyczącym art. 57a (który nie znajduje zastosowania w rozpatrywanej sprawie). Zdaniem tut. Sądu wydane w sprawie decyzje organów administracji obu instancji naruszają przepisy postępowania administracyjnego w stopniu, który nakazywał ich uchylenie - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. oraz 135 p.p.s.a. Podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 61 ust. 1 u.p.s. – organy przytoczyły jego treść, jednak dla porządku Sąd również je przytacza. Tak więc zgodnie z tym przepisem – obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Stosownie do art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu. Na podstawie przytoczonej powyżej regulacji organy obu instancji ustaliły odpłatność za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w R. , do którego został skierowany skarżący, na kwotę 2 557,36 zł, czyli 70% dochodu strony. Zdaniem tut. Sądu przed wydaniem zaskarżonych decyzji organy nie ustaliły aktualnej sytuacji finansowej, a zwłaszcza dochodowej strony. Organy nie przeprowadziły w tym zakresie postępowania zgodnie z regułami postępowania administracyjnego, łamiąc art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. Dodatkowo należy podkreślić, że z art. 106 ust. 4 u.p.s. wynika generalna zasada, że decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców i osób, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Wywiad ten powinien być aktualizowany w każdym przypadku zmiany danych, a nawet jeżeli zmiana nie nastąpiła dla sprawdzenia aktualności informacji raz na 6 lub 12 miesięcy - stosownie do art. 107 ust. 4 u.p.s.. W realiach przedmiotowej sprawy należy zauważyć, że wywiad środowiskowy, który stał się podstawą wydania decyzji o ustaleniu odpłatności za pobyt skarżącego w DPS w R. został przeprowadzony w dniu 26 stycznia 2023 r. Decyzja organu I instancji w przedmiotowej sprawie została zaś wydana w dniu 2 kwietnia 2024 r. Od czasu przeprowadzenia wywiadu do wydania w sprawie decyzji upłynęło więc ponad 12 miesięcy, dlatego też przed ustaleniem odpłatności konieczne było zaktualizowanie wywiadu środowiskowego, a przede wszystkim danych dotyczących dochodu skarżącego. Czynności w tym zakresie nie przeprowadził organ I instancji, a Kolegium orzekając w sprawie w wyniku złożonego odwołanie nie zwróciło uwagi na brak weryfikacji przedmiotowych, podstawowych dla prawidłowości zaskarżonych orzeczeń danych dotyczących dochodu. Sąd nie jest więc obecnie w stanie zweryfikować prawidłowości, poprawności działania organów w zakresie ustalenia odpłatności za pobyt skarżącego w DPS. Dlatego też uznając, że organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy uchyliły zaskarżone decyzje. W ramach ponownego rozpatrzenia sprawy konieczne będzie przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego oraz ewentualnie dokonanie innych ustaleń, jak zwrócenie się do podmiotów wypłacających skarżącemu świadczenia rentowe i socjalne, w celu ustalenia bieżących dochodów skarżącego. Dopiero po weryfikacji wysokości dochodu strony możliwe będzie wydanie prawidłowej decyzji w sprawie. W związku z powyższym Sąd uchylił decyzje organów obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 p.p.s.a. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uwzględni przedstawione powyżej wytyczne Sądu, którymi stosownie do art. 153 p.p.s.a. jest związany.