II SA/Lu 630/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Witold Falczyński po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi ze skargi Ogólnopolskiego Towarzystwa o wznowienie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie zakończonego wyrokiem z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 800/13 oddalającym skargę Ogólnopolskiego Towarzystwa na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia - w zakresie sprzeciwu uczestnika postępowania – Towarzystwa Ochrony od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 5 lipca 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 630/16 o odmowie przyznania prawa pomocy p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Towarzystwo Ochrony (będące uczestnikiem postępowania sądowego w niniejszej sprawie – dalej także jako "TOP" lub "Stowarzyszenie"), reprezentowane przez Przedstawiciela W. N., wniosło na urzędowym formularzu (druk "PPPr" o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. Wniosek uzasadniło tym, że jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomego, nie posiada konta bankowego, zaś obecnie dysponuje kwotą 80 zł. Stowarzyszenie tworzy trzech członków. Utrzymuje się ono z ich składek członkowskich, które w 2017 r. wyniosły po 500 zł rocznie od każdego członka Stowarzyszenia. Stowarzyszenie nie ma możliwości przyjmowania darowizn, prowadzenia zbiórek publicznych, czy też prowadzenia działalności gospodarczej. Obecnie zaś, w związku z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, zobowiązane jest uiścić tytułem ich kosztów łącznie kwotę 1.000,00 zł. Postanowieniem z 5 lipca 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania Towarzystwu prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że TOP jest stowarzyszeniem zwykłym działającym na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 7 kwietnia 1998 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 210 ze zm.) – dalej jako "p.o.s." Z art. 42 ust. 2 tej ustawy wynika, że stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na działalność ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. W ocenie referendarza TOP ma zatem możliwość gromadzenia środków finansowych niezbędnych dla prowadzenia działalności statutowej nie tylko ze składek członkowskich ale i z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. Nie jest zatem prawdą twierdzenie wnioskodawcy, że nie ma możliwości przyjmowania darowizn, czy prowadzenia zbiórek publicznych. Skoro zaś TOP przed wystąpieniem o przyznanie prawa pomocy nie wyzyskało wszelkich możliwości pozyskania środków finansowych, niezależnie od przyczyny, niezbędnych dla prowadzenia postępowania sądowego jak chociażby w drodze ofiarności publicznej (zbiórki publicznej – art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 2014 r. o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych – Dz. U. z 2014 r. poz. 498 ze zm. w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1817 ze zm.), to – zdaniem referendarza – nie można przyjąć, że wykazało zasadność swojego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przedstawiciel TOP – W. N. w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, wnosząc o jego uchylenie oraz ponowne rozpatrzenie wniosku Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu sprzeciwu jego autor stwierdził, że postępowanie sądowe, zakończone wydaniem w dniu 5 lipca 2017 r. postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy było obciążone wadą nieważności, wymienioną w art. 183 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – dalej jako "p.p.s.a." (w związku z art. 166 p.p.s.a.), gdyż składający w imieniu TOP wniosek o przyznanie prawa pomocy Przedstawiciel regulaminowy tego stowarzyszenia zwykłego dr W. N. nie był prawidłowo umocowany. W aktach omawianej sprawy brak jest bowiem pełnomocnictwa dla tej osoby, które powinno zostać udzielone przez wszystkich członków Towarzystwa. Stowarzyszeniu zwykłemu, jakim jest TOP, działającemu wciąż na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach - bez uwzględnienia zmian tej ustawy dotyczących działalności stowarzyszeń zwykłych, wprowadzonych w ustawie z dnia 25 września 2015r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015r., poz. 1923, ze zm.) - niewątpliwie przysługuje zdolność procesowa (a więc także składanie wniosków o przyznanie prawa pomocy) - jako organizacji społecznej. Jednakże legitymizację procesową, a zatem zdolność do czynności procesowych posiadają jedynie wszyscy członkowie takiego stowarzyszenia. Tymczasem z akt sądowych sprawy wynika jednoznacznie, że wniosek o przyznanie prawa pomocy dla TOP został wniesiony do WSA w Lublinie przez Przedstawiciela regulaminowego bez pełnomocnictwa udzielonego mu przez wszystkich członków tego stowarzyszenia zwykłego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprzeciw nie jest zasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia należy wyjaśnić, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a. zgodnie, z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Przedmiotem żądania uczestnika postępowania – Towarzystwa est przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. Uwzględnienie przedmiotowego wniosku uzależnione było zatem od wykazania, że Stowarzyszenie to nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 12 pkt 2 p.p.s.a.). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania żeby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (tak: J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Sąd w całości podziela stanowisko referendarza sądowego wyrażone w objętym sprzeciwem postanowieniu, iż TOP wnosząc o przyznanie prawa pomocy nie wykazało istnienia powyższej przesłanki. Słusznie zauważył referendarz, że TOP – będąc stowarzyszeniem zwykłym działającym na zasadach określonych w przepisach – może uzyskiwać środki na działalność ze składek członkowskich, a także z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej, (art. 42 ust. 2 p.o.s.), a tym samym ma (prawnie) możliwość gromadzenia środków finansowych, które mogłyby zostać przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych w sprawach toczących się z udziałem tego Stowarzyszenia. TOP nie wykazało natomiast, jakoby możliwości tej w przypadku niniejszego postępowania zostało faktycznie pozbawione. TOP nawet bowiem nie uprawdopodobniło w żaden sposób, że podjęło wszelkie niezbędne działania, w celu pozyskania środków na pokrycie kosztów sądowych w zainicjowanym postępowaniu, które to działania okazały się bezskuteczne (tym bardziej, że już choćby zwiększenie składek członkowskich pozwoliłoby osiągnąć ten cel). Stąd też okoliczność, iż obecnie nie dysponuje środkami pozwalającymi na samodzielne pokrycie kosztów zastępstwa procesowego, nie jest wystarczająca dla uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma bowiem stwierdzenie, że Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 4 marca 2014 r., sygn. akt II OZ 204/14, LEX nr 1450978). Błędne jest nadto przekonanie autora sprzeciwu, jakoby przedmiotowe postępowanie w przedmiocie prawa pomocy obarczone było wadą nieważności (co miałoby przemawiać za uwzględnieniem sprzeciwu), wynikającą z faktu, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy podpisał wyłącznie regulaminowy Przedstawiciel TOP – dr W. N., który nie był w tym zakresie prawidłowo umocowany, bowiem nie przedłożył pełnomocnictwa udzielonego mu przez pozostałych członków Stowarzyszenia. W tym kontekście należy zauważyć, że z brzmienia art. 41a ust. 1 i 2 p.o.s. (który to przepis został dodany do powołanego przepisu z dniem 20 maja 2016 r. na mocy ustawy z dnia 25 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o stowarzyszeniach oraz niektórych innych ustaw – Dz. U. z 2016 r. poz. 1923) wynika, że w aktualnie obowiązującym stanie prawnym stowarzyszenia zwykłe są reprezentowane przez przedstawiciela, bądź przez zarząd (o ile organ taki został powołany), zaś jedynie w przypadku podejmowania przez przedstawiciela reprezentującego stowarzyszenie zwykłe albo zarząd czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu, wymagana jest uprzednia zgoda wszystkich członków stowarzyszenia zwykłego oraz udzielenie przez nich pełnomocnictwa do dokonania tych czynności. W ocenie Sądu złożenie w toku postępowania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu (jak też późniejsze złożenie sprzeciwu od odmownego rozstrzygnięcia referendarza sądowego), nie stanowi czynności przekraczającej zwykły zarząd, albowiem nie może - choćby potencjalnie - skutkować obciążeniem majątku Stowarzyszenia, ani też wywołać innych negatywnych dla niego skutków prawnych. Dlatego też W. N. – jako regulaminowy Przedstawiciel TOP – był uprawniony do samodzielnego złożenia w imieniu tego Stowarzyszenia wniosku o przyznanie prawa pomocy, który to wniosek – z przedstawionych wyżej powodów – nie zasługiwał na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 260 § 1 w związku z art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.