Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

II SA/Lu 583/22

Wyrok WSA w Lublinie z 25 października 2022 r., II SA/Lu 583/22 – potwierdzenie represji

Wynik

Oddalono skargę

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia
25 października 2022
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski (sprawozdawca) Asesor sądowy Marcin Małek, Protokolant Referent Justyna Kłosowska-Pietrynko po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2022 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 23 czerwca 2022 r. nr DSE3-K0918-D17948-19/22 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej w powodów politycznych oddala skargę

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Decyzją z 23 czerwca 2022r., nr DSE3-K0918-D17948-19/22 Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po ponownym rozpatrzeniu sprawy na wniosek T. G., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 5 w związku z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021r., poz. 1255), dalej jako "ustawa" utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 29 października 2021 r., Nr DSE2-K0971-D17948- 9D/21. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek T. G., który domagając się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych wskazywał, że brał udział w wystąpieniach wolnościowych oraz doświadczył represji ze strony przełożonych w pracy, zaś jego dom był często "kontrolowany" przez SB z uwagi na to, że jego ojciec urodził się w USA. Do wniosku dołączył – wymaganą na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ustawy - decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 16 marca 2021r., w której stwierdzono, że nie był on pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Skarżący przedstawił także oświadczenia świadków: T. A., S. W., C. B. oraz J. J.. Organ po przeprowadzeniu z urzędu postępowania dowodowego stwierdził, że skarżący nie może być uznany ani za działacza opozycji antykomunistycznej, ani za osobę represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu przepisów art. 2 i art. 3 ustawy, których treść organ przytoczył. Organ wskazał, że w świetle informacji uzyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej (przekazanych organowi po przeprowadzeniu kwerendy archiwalnej) zawartych w piśmie z 20 maja 2021r. - w zasobach tego Instytutu nie odnaleziono informacji potwierdzających działalność opozycyjną skarżącego ani o doznanych przez niego represjach. Odnosząc się do oświadczeń świadków, złożonych przez skarżącego, organ podniósł, że choć potwierdzają oni, że skarżący był "działaczem Solidarnościowym – Antykomunistycznym, brał czynny udział w wiecach demonstracyjnych, rozwieszaniu i roznoszeniu ulotek oraz innych w tym celu Antykomunistycznych działaniach", to jednak brak w tych oświadczeniach informacji o nielegalnej działalności skarżącego w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, co jest elementem definicji "działacza opozycji antykomunistycznej" (art. 2 ustawy). Oświadczenia świadków nie znajdują również potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, w tym w opisie działalności złożonym przez skarżącego. Wprawdzie skarżący podnosi, że roznosił ulotki, jednak brak jakichkolwiek informacji, by czynił to w ramach przynależności do struktur związkowych czy we współpracy z nimi. Skarżący w ogóle nie wskazywał na przynależność do "Solidarności". Dodatkowo organ dokonał przeglądu akt administracyjnych T. A. z postępowania, w którym potwierdzono temu świadkowi statusu działacza opozycji antykomunistycznej, jednak w aktach tych organ nie odnalazł żadnych informacji o współpracy skarżącego z tym świadkiem; wyjaśnił, że pozostali świadkowie nie posiadają statusu działacza opozycji antykomunistycznej i nie uprawdopodobnili swojej działalności opozycyjnej w okresie PRL. Organ - na podstawie art 5 ust. 6 ustawy - zwrócił się także do Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w L.. Uchwałą z 5 sierpnia 2021 r. Rada negatywnie zaopiniowała wniosek skarżącego, podzielając wątpliwości co do prowadzenia przez skarżącego działalności opozycyjnej; skarżący obecny na posiedzeniu Rady nie potrafił podać jakichkolwiek okoliczności związanych z tą działalnością. Argumentując swoje stanowisko organ przytoczył fragmenty orzeczeń sądowych oraz wskazał na preambułę ustawy, z której wynika że nie każda działalność zasługująca na uznanie może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna, lecz tylko taka, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych. Organ stwierdził, że skarżący nie był również "osobą represjonowaną" w rozumieniu art. 3 ustawy, gdyż takie okoliczności, jak gorsze traktowanie w pracy, nieudzielanie nagród, czy kontrole domu przez funkcjonariuszy SB nie są wystarczające do uznania za represje; podobnie należy oceniać ukaranie skarżącego karą grzywny w związku z zatrzymaniem podczas obowiązywania godziny policyjnej. W orzecznictwie przyjmuje się, że o statusie osoby represjonowanej z powodów politycznych decydują łącznie dwa elementy: udział skarżącego w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce oraz skutki takiej aktywności. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana tylko taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 ustawy wyłącznie w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W ocenie organu, w świetle zgromadzonych dowodów nie było więc podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. G. domagał się uchylenia powyższej decyzji zarzucając jej wydanie z naruszeniem przepisów postępowania, tj. 7, 77 §1, art. 80, art. 9, art. 79a, art. 15 art. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., które doprowadziło do błędnego przyjęcia, że skarżący nie może być uznany za działacza opozycji antykomunistycznej zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy. W uzasadnieniu zarzutów skarżący przede wszystkim podnosił, że organ nie podjął wystarczających kroków zmierzających do ustalenia stanu faktycznego sprawy i nie zebrał w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art.7, 77 k.p.a.), przede wszystkim nie przeprowadził dowodu z zeznań świadków oraz z przesłuchania stron, choć jak wskazał w uzasadnieniu, oświadczenia te były ogólnikowe, lakoniczne i z tych względów niewystarczające. W takiej sytuacji organ powinien był przesłuchać świadków i strony z urzędu lub choćby poinformować skarżącego, że w sprawie konieczne jest złożenie obszerniejszych, bardziej szczegółowych oświadczeń, zwłaszcza, że w piśmie z 14 czerwca 2022 r. wniósł o umożliwienie mu ponownego złożenia zeznań przed Radą Konsultacyjną w L., co organ zignorował. Skarżący przytoczył wybrane orzeczenia sądów administracyjnych, w których sądy akcentowały obowiązek organu administracji publicznej przeprowadzenia postępowania dowodowego, w tym również jego uzupełnienia z własnej inicjatywy. "To, że na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedłożenia dowodów potwierdzających spełnienie ustawowych przesłanek do uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej. Tym niemniej nie zwalnia to organu z konieczności przeprowadzenia w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego oraz podjęcia wszelkich działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności". (tak m.in. wyrok WSA w Opolu z 30 czerwca 2020r., sygn. II SA/Op 440/19; wyrok WSA w Gliwicach z 29 października 2019 r., sygn. II SA/GI 887/19). W przypadku zeznań świadków, którzy kategorycznie relacjonują określone zdarzenia, nie można było poprzestać na oświadczeniu świadka złożonym na piśmie, aby odmówić mocy dowodowej temu dowodowi, lecz konieczne było przesłuchanie go, ponieważ w drodze zadawania pytań i odpowiedzi, organ może uzyskać wiedzę umożliwiającą ocenę wiarygodności twierdzeń świadka (tak WSA w Olsztynie w wyroku z 14 stycznia 2020r., sygn. II SA/Ol 860/19). Zdaniem skarżącego, organ dokonał dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności pisemnym oświadczeniom świadków, naruszając art. 80 k.p.a. Zarzucił błędne założenie organu, że tylko osoba, która prowadziła działalność opozycyjną i ma status działacza opozycji antykomunistycznej może być wiarygodnym świadkiem. Okoliczność ta nie powinna z góry przesądzać o znikomej mocy dowodowej zeznań takich osób. Ponadto skarżący zarzucił, że organ niezasadnie stwierdził, że skarżący nie wskazywał na przynależność do "Solidarności", gdyż pisał o tym m.in. w życiorysie dołączonym do wniosku, w piśmie z dnia 18 czerwca 2021r. i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy; potwierdzili to również świadkowie w swoich oświadczeniach. Organ naruszył też art. 9 i art. 79a k.p.a., gdyż nie poinformował skarżącego dostatecznie o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie i nie udzielił mu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, które mogłyby uchronić go przed negatywnym rozstrzygnięciem. Organ nie poinformował go, że materiał dowodowy jest niewystarczający do uwzględnienia jego żądania, nie zasugerował nawet, że warto byłoby złożyć do akt sprawy bardziej szczegółowe wyjaśnienia, czy dokumenty. Organ specjalizujący się w tego typu sprawach, mógł udzielić skarżącemu wskazówek, gdzie jeszcze może podjąć próby poszukiwania dokumentacji, np. w dokumentacji archiwalnej byłego pracodawcy, w dokumentacji archiwalnej lokalnych struktur związków zawodowych. Skarżący zarzucił, że organ rozpatrując sprawę po raz drugi, naruszył także art. 15 k.p.a., gdyż dopiero na tym etapie przeprowadził postępowanie wyjaśniające w znacznej części (przeprowadził dowody z dokumentów dołączonych przez skarżącego już do wniosku, zwrócił się raz jeszcze do IPN o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej mającej na celu odnalezienie dodatkowych informacji, dokonał przeglądu akt administracyjnych analogicznej sprawy jednego ze świadków strony), co pozbawiało skarżącego możliwości zweryfikowania tych ustaleń w trybie odwoławczym. Skarżący uzasadniając skargę wskazał też na wyrok WSA we Wrocławiu z 26 sierpnia 2021r., sygn. IV SA/Wr 290/21, który – jego zdaniem – idealnie wpisuje się w realia niniejszej sprawy. W wyroku tym sąd ten stwierdził, że "(...) działalność konspiracyjna opozycji antykomunistycznej - z oczywistych względów - nie charakteryzowała się transparentnością (...). Utrudnione jest przedstawienie na to dowodów. Nie każdy z działaczy (...) był osobą szerzej znaną wśród członków opozycji antykomunistycznej. Nie każdy (...) działacz został w związku z tą działalnością zdekonspirowany przez aparat komunistyczny (Milicję, SB) co powoduje, że brak jest dowodów zatrzymań, protokołów przesłuchań, aktów oskarżenia, wyroków sądowych. Dlatego (...) organ administracji obowiązany jest do podjęcia wszelkich niezbędnych działań, aby nie dopuścić do sytuacji, w której osoba mająca faktyczne zasługi na rzecz odzyskania niepodległego Państwa zostanie pozbawiona należnego jej statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych tylko dlatego, że organ nie zebrał wystarczających dowodów, czy też zebrane dowody nieprawidłowo (dowolnie) ocenił. (...) brak w zasobach IPN dokumentów dotyczących działalności skarżącego w zorganizowanych strukturach opozycji antykomunistycznej nie jest jednoznaczny z tym, że takiej działalności skarżący faktycznie nie prowadził. Podobnie jak i to, że w aktach spraw dotyczących osób, które podpisały oświadczenie potwierdzające działalność opozycyjną strony, a także osób, które strona wskazała jako osoby z nią współpracujące, brak jest informacji o aktywności strony." W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu, ponieważ wbrew zarzutom skarżącego, organ nie naruszył obowiązujących przepisów, w tym przepisów postępowania dowodowego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący domagał się przyznania mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie powoływanej wyżej ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych ("ustawy"). Jako okoliczności uzasadniające wniosek wskazał, że brał udział w wystąpieniach wolnościowych, w tym w strajkach, na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności, roznosił też ulotki podczas godziny policyjnej, za co został ukarany grzywną. Poza tym był gorzej traktowany przez pracodawcę (SKR), pomimo wzorowej pracy, otrzymywał nagany i upomnienia, zamiast nagród, groziło mu nawet zwolnienie; jego dom rodzinny był kontrolowany przez służby SB, co wynikało także z tego, że jego ojciec urodził się w Stanach Zjednoczonych. Ustawa w art. 3 pkt 3 jako okoliczność uzasadniającą przyznanie stronie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych wskazuje na "udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r., jeśli w związku z tym udziałem osoba (...) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia (b) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu (c) została z nią rozwiązana umowa o pracę (d)". Zasadnie organ stwierdził, że skarżący nie wykazał, że brał udział w wystąpieniu wolnościowym, które spowodowało wymienione w przytoczonym przepisie skutki – skarżący, mimo niesprawiedliwego - w jego odczuciu – traktowania przez pracodawcę, nie został zwolniony z pracy. Nie wykazał też związku pomiędzy udziałem w wystąpieniu (strajku) a kontrolami służb bezpieczeństwa, nie można więc w żaden sposób uznać, że był z powodu swojej działalności inwigilowany, tym bardziej, że jak sam wskazuje, kontrole miały miejsce w związku z tym, że jego tata urodził się w Stanach Zjednoczonych. Na temat swojej działalności opozycyjnej skarżący także wypowiada się bardzo ogólnie wskazując, że "na początku lat 80-tych brał udział w strajkach i wystąpieniach wolnościowych, roznosił ulotki solidarnościowe" (k.10 verte), "w stanie wojennym i później był aktywnym działaczem Solidarnościowym" (k.8 verte). Tymczasem doświadczenie życiowe wskazuje, że tego rodzaju wydarzenia podejmowane przecież z narażeniem życia, zapisują się trwale w pamięci, łącznie ze szczegółami. Skarżący natomiast ani we wniosku, ani w swoim życiorysie nie podaje żadnych szczegółowych, czy charakterystycznych pod względem ilości tych wystąpień, miejsc, czasu, czy osób, z którymi się kontaktował – informacji; nie podał takich informacji także na posiedzeniu Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych w dniu 5 sierpnia 2021r. (k.27), która w konsekwencji zaopiniowała negatywnie wniosek skarżącego o przyznanie statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej (k.28). Wprawdzie obecnie podnosi, że gdyby ponownie wezwano go na posiedzenie Rady, wskazałby takie okoliczności, mimo to, nawet w skardze wciąż ich nie podaje. Również przedstawione przez niego pisemne oświadczenia świadków (k. 5-7 i 46-53) – S. W., C. B., J. J. i T. A. są ogólne i nie dotyczą konkretnych wystąpień wolnościowych skarżącego. Świadkowie potwierdzili wprawdzie antykomunistyczną postawę skarżącego i zaangażowanie w roznoszenie ulotek solidarnościowych, ale żaden z nich nie potwierdził udziału skarżącego w wystąpieniu wolnościowym ze skutkami wymienionymi w art. 3 pkt 3 ustawy. Udział w wystąpieniu wolnościowym nie jest wprawdzie pojęciem zdefiniowanym, jednakże musi być formą świadomego uczestnictwa, w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, co w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca. Brak jest podstaw, by pojęcie "wystąpienie wolnościowe" wykładać w sposób rozszerzający, uznając, że każde zachowanie, wskazujące na brak akceptacji działań podejmowanych przez ówczesne władze i wyrażające niezadowolenie z braku poszanowania praw politycznych człowieka może być potraktowane jako indywidualne wystąpienie o charakterze wolnościowym w świetle przepisów ustawy. Przyjęcie takiej interpretacji prowadziłoby do niezgodnego z celem tej ustawy stanowiska, że tego rodzaju wystąpienia były udziałem większości polskiego społeczeństwa, niezadowolonego z warunków panującego ustroju komunistycznego, w tym braku demokracji oraz poszanowania praw i wolności obywatelskich. Bezspornie większa część społeczeństwa, podobnie jak skarżący, negatywnie oceniała działania podejmowane przez ówczesne władze, zwłaszcza wyrażające się w działaniach o charakterze represyjnym podejmowanych przez organy bezpieczeństwa państwa. Z oczywistych względów nie oznacza to jednak, że w stosunku do większości polskich, zwłaszcza pełnoletnich wówczas obywateli, uzasadnione byłoby uznanie za osoby represjonowane w rozumieniu cytowanych przepisów ustawy (zob. wyroki NSA z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1039/18 i z 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 3174/19). Skarżący w celu wykazania statusu osoby represjonowanej, przedstawił też organowi orzeczenie Kolegium do Spraw Wykroczeń z 20 stycznia 1982r. o ukaraniu go grzywną za nieprzestrzeganie godziny milicyjnej (k.66), to jednak z tego orzeczenia nie wynika, by była to dolegliwość związana z działalnością wolnościową skarżącego, m.in. z roznoszeniem przez skarżącego ulotek antykomunistycznych - nawet gdyby tak było, to takie jednostkowe zdarzenie nie wyczerpuje przesłanki z art. 3 pkt 4 ustawy. Z przepisu tego wynika bowiem, że za osobę represjonowaną uznaje się (także) osobę, która "była wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce". Tego natomiast postępowanie dowodowe nie wykazało. Skarżący nie wykazał też, by kontrole jego domu przez Służbę Bezpieczeństwa pozostawały w związku z roznoszeniem przez niego ulotek, czy w związku z jego udziałem w jakichś konkretnych wydarzeniach wolnościowymi. Oświadczenia skarżącego sugerują, że miały one związek raczej z tym, że jego ojciec urodził się w Stanach Zjednoczonych, a nie z działalnością wolnościową skarżącego. Organ słusznie też uznał, że skarżący nie wykazał, by był działaczem opozycyjnym w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym "działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce". Jakkolwiek takie działania, jak udział w demonstracjach, strajkach i roznoszenie ulotek mogą łącznie wypełnić przesłankę z art. 2 ust. 1 ustawy, jednak muszą być działaniami w ramach zorganizowanych struktur i muszą trwać przez okres co najmniej 12 miesięcy, czego skarżący nie wykazał. Skarżący, jak i świadkowie podnoszą ogólnie, że skarżący był "działaczem opozycji Solidarnościowej", ale nie potwierdzają dostatecznie, by faktycznie wykonywał zadania powierzone przez "Solidarność". Zgromadzone dokumenty wskazują, że skarżący podejmował działania sprzeciwiające się ówczesnemu systemowi politycznemu, jednak nie były to działania w ramach organizacji "Solidarność", czy we współpracy z nią. Z oświadczenia świadka C. B. (k.46) wynika, że członkiem "Solidarności" był ojciec skarżącego - P. G. i to właśnie on był "zagorzałym działaczem Solidarnościowym". Brak natomiast dostatecznych dowodów, z których by wynikało, że skarżący również był członkiem tej organizacji, czy ściśle z nią współpracował. Gdyby tak było, skarżący już we wniosku wszczynającym niniejsze postępowanie wskazywałby na to konsekwentnie, pamiętałby przynajmniej ogólnie, że zlecano mu pewne czynności do wykonania w ramach zorganizowanych działań. Natomiast skarżący konsekwentnie podnosi wyłącznie to, że roznosił ulotki i brał udział wystąpieniach wolnościowych, nie wskazując w ogóle, by miało to związek z działaniami innych osób w ramach wspólnych, celowych i zorganizowanych działań. Jak wyżej wskazano, sam krytyczny stosunek skarżącego do ówczesnego porządku politycznego nie może utożsamiany z prowadzeniem przez co najmniej 12 miesięcy, działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w warunkach, o jakich mowa w art. 2 ustawy. Takiego rodzaju działalności skarżący nie prowadził, co uzasadniało odmowę potwierdzenia mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie trafne. Organ przeanalizował pisemne oświadczenia świadków i w związku z tym, że oświadczenia te okazały niewystarczające do potwierdzenia skarżącemu spornego statusu, dążąc do wszechstronnego zbadania sprawy i mając na względzie interes skarżącego (zgodnie z art. 7 k.p.a.), zwrócił się także do Instytutu Pamięci Narodowej (k.79) o sprawdzenie, czy w aktach Instytutu dotyczących świadków przedstawionych przez skarżącego, którzy przecież zeznali, że znali skarżącego, znajdują się jakiekolwiek informacje dotyczące działalności opozycyjnej skarżącego. Wbrew stanowisku skarżącego, choć obowiązek ustaleń faktycznych zasadniczo ciąży na organie, to jednak zasada prawdy materialnej nie zwalnia strony z obowiązku współdziałania z organem przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy, zwłaszcza w odniesieniu do okoliczności korzystnych dla strony. Jak wskazuje się w orzecznictwie, wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada oficjalności nie jest równoznaczna z każdoczesnym przerzuceniem całości ciężaru poszukiwania dowodów w sprawie na organ administracji. Przeciwnie, nałożenie na organ prowadzący postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w wypełnianiu tego obowiązku (por. przykładowo wyrok NSA z 25 września 2018 r., II OSK 2406/16). Dotyczy to w szczególności spraw wszczynanych na wniosek, w których to inicjatywa dowodowa należy również do wnioskowany, w którego interesie leży przedstawienie środków dowodowych (oświadczeń świadków, dokumentów urzędowych etc.) uzasadniających jego żądanie. Do takich spraw należy niewątpliwie niniejsze postępowanie – w związku z tym, że wnioskodawca (skarżący) powołuje się na udział w wystąpieniach wolnościowych, to tylko on ma największą wiedzę na ich temat i powinien je jak najbardziej szczegółowo i wiarygodnie opisać. Skarżący zarzuca, że to organ powinien w ramach obowiązków wynikających z art. 9, art. 79 a, art.7, art. 77 k.p.a. poinformować skarżącego, że konieczne są dodatkowe dowody i udzielić mu wskazówek, skąd jeszcze może uzyskać konieczną dokumentację, przy czym skarżący sam wskazuje np. na dokumentację archiwalną byłego pracodawcy, czy dokumentację archiwalną struktur związkowych. Odnosząc się do tego zarzutu należy stwierdzić, że akta postępowania potwierdzając, że organ wystarczająco wywiązał się z tych obowiązków. Organ podjął przecież dodatkowe czynności dowodowe (k.79) i poinformował skarżącego o konieczności przedstawienia dodatkowych dowodów stosownie do art. 79a § 1 k.p.a. Organ pismem z 17 marca 2022r. (k.75) wezwał skarżącego do nadesłania wszelkich dowodów potwierdzających spełnienie przesłanek przyznania mu statusu działacza opozycji czy osoby represjonowanej. Skarżący miał więc świadomość, że istnieją wątpliwości dowodowe w sprawie, co powinno było skłonić skarżącego do podjęcia inicjatywy dowodowej, tym bardziej, że – jak sam przecież podnosi w skardze - mógł zwrócić się o uzyskanie "dokumentacji archiwalnej byłego pracodawcy czy lokalnych struktur związków zawodowych". Niezależnie od tego należy podkreślić, że wskazane przepisy nie nakładają na organy administracji publicznej tak daleko idących obowiązków poszukiwania dowodów w tym celu, by uwzględnić żądanie strony i wydać dla niej korzystne rozstrzygnięcie. Organ ma obowiązek przeprowadzić postępowanie dowodowe w zakresie niezbędnym do wydania rozstrzygnięcia, a więc w przypadku sprawy w przedmiocie przyznania statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej, organ ma zebrać wiarygodne dowody, które pozwolą mu ocenić, czy wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki przyznana takiego statusu, czy też takich przesłanek nie spełnia. W niniejszej sprawie organ zgromadził wystarczający do takiego rozstrzygnięcia materiał dowodowy - to, że rozstrzygnięcie jest niekorzystane dla skarżącego, nie uzasadnia zarzutu nieprawidłowego prowadzenia postępowania dowodowego przez organ. Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 15 k.p.a. – przeprowadzone przez organ, już w toku ponownego rozpatrywania sprawy, czynności dowodowe miały charakter dodatkowy, uzupełniający i usuwający wątpliwości, organ miał prawo je przeprowadzić na podstawie art. 136 § 1 k.p.a bez konieczności uchylania własnej decyzji. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 80 k.p.a., tj. wadliwej oceny oświadczeń świadków należy podnieść, że rzeczywiście uzasadnienie zaskarżonej decyzji w tej części jest dość skromne, zaś organ skoncentrował się na tym, że tylko jeden z nich - T. A. ma status działacza opozycji antykomunistycznej, zaś pozostali nie. W istocie stanowi to naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., jednak w świetle zgromadzonych dowodów i czynności podejmowanych przez organ, nie jest to naruszenie znaczące. Skarżący ma rację, że o wiarygodności zeznań (oświadczeń) świadka nie decyduje to, czy posiada on status działacza opozycji antykomunistycznej, lecz to, czy znał on stronę, czy miał z nią kontakt, czy z nią współpracował etc. Z akt wynika, że faktycznie właśnie te okoliczności organ uwzględniał oceniając oświadczenia świadków. Jak wyżej wskazano, organ zwrócił się do IPN nie tyle o informacje o tych świadkach, ale o to, czy w ewentualnych aktach dotyczących tych świadków, którzy przecież znali skarżącego z okresu lat 80-tych, znajdują się jakieś informacje dotyczące działalności opozycyjnej skarżącego. Z kolei odnosząc się do wskazanego w skardze wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 sierpnia 2021r., IV SA/Wr 290/21 należy wyjaśnić skarżącemu, że Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie jest nim związany., co oznacza, że nie musi wydać takiego samego rozstrzygnięcia. Poza tym wyrok ten został wydany w sprawie dotyczącej innej osoby, z którą skarżący nie miał nic wspólnego. Niezależnie od tego, Sąd zgadza się ze stanowiskiem, że "potwierdzenie przez wnioskodawcę faktu działalności opozycyjnej jest utrudnione (...). Nie każdy z działaczy zasługujących na sporny w sprawie status był osobą szerzej znaną wśród członków opozycji antykomunistycznej. Nie każdy wreszcie działacz został w związku z tą działalnością zdekonspirowany przez aparat komunistyczny (Milicję, SB) co powoduje, że (często) brak jest dowodów zatrzymań, protokołów przesłuchań, aktów oskarżenia, wyroków sądowych". Niemniej jednak w niniejszej sprawie nawet sam skarżący nie podaje żadnych konkretnych okoliczności wydarzeń i działań opozycyjnych, które mogłyby być zakwalifikowane bądź jako jego działalność opozycyjna bądź by pozwalały na przyjęcie, że skarżący był osobą represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu art. 2 ust. 1 i art. 3 pkt 3 i 4 ustawy. Rozstrzygnięcie organu należy więc uznać za prawidłowe. Z przedstawionych powodów Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022., poz.329 ze zm.).

Informacje o sprawie

Data wpływu
23 sierpnia 2022
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Inne
Sędziowie
Bogusław Wiśniewski /sprawozdawca/ Grzegorz Grymuza /przewodniczący/ Marcin Małek

Powołane przepisy

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny