II SA/Lu 520/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi Z. B. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 kwietnia 2023 r., nr DSE2-K1082-P0021807246-6/23 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę.

Z. B. (dalej jako "strona", "skarżący"), wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 kwietnia 2023 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania . Z akt sprawy i uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia wynika, że wnioskiem z dnia 13 stycznia 2023 r. (data wpływu do organu) skarżący wystąpił o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 2021 r. poz. 1818). Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2023 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie przyznania ww. świadczenia. Organ wyjaśnił, że toczyło się już postępowanie o przyznanie ww. uprawnień i decyzją z dnia 8 września 2005 r. odmówiono stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. Wskazując na treść art. 61a § 1 k.p.a. organ podkreślił, że wniosek inicjujący niniejsze postępowanie jest identyczny jak wniosek złożony w postępowaniu zakończony wydaniem ww. decyzji z 8 września 2005 r. Skarżący nie zgadzając się z powyższym postanowieniem wniósł zażalenie. Ze względu na jego treść pismem z dnia 27 lutego 2023 r. organ wezwał skarżącego do wskazania czy jest to zażalenie na postanowienie z dnia 26 stycznia 2023 r. czy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia 8 września 2005 r. złożony w trybie nadzwyczajnym z art. 145 § 1 pkt 1 k.p.a. Pismem z dnia 9 marca 2023 r. skarżący wyjaśnił, że pismo z 8 lutego 2023 r. (data wpływu do organu) dotyczy postanowienia z dnia 26 stycznia 2023 r. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2023 r. utrzymując w mocy własne postanowienie z dnia 26 stycznia 2023 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyjaśnił powołując treść art. 61a § 1 k.p.a., że strona wystosowała do organu kolejny wniosek, którego treść wskazuje, że dotyczy on ponownego wszczęcia postępowania w trybie zwykłym. Wskazano, że sprawa przyznania skarżącemu świadczenia na podstawie ustawy o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich toczyła się przed organem i została zakończona decyzją z dnia 8 września 2005 r., która jest ostateczna. W związku z powyższym organ uznał brak podstaw do wszczęcia postępowania w tym przedmiocie. W powołanej na wstępie skardze do tut. Sądu skarżący zwrócił się o rozpoznanie czy zostało naruszone jego prawo do odszkodowania za pracę niewolniczą. W piśmie z dnia 23 czerwca 2023 r. skarżący powtórzył swoje stanowisko w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 zwanej dalej: "p.p.s.a.".). Zgodnie z treścią powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 kwietnia 2023 r. utrzymujące w mocy własne postanowienie z dnia 26 stycznia 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania w przedmiocie przyznania świadczenia na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich – dalej jako "ustawa o osobach deportowanych". Podstawę prawną zapadłych w niniejszej sprawie postanowień stanowił art. 61a § 1 k.p.a., w świetle którego, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przywołany wyżej przepis art. 61a § 1 k.p.a. reguluje swoistego rodzaju postępowanie wstępne, do którego przeprowadzenia zobligowany jest organ administracji, celem dokonania weryfikacji żądania strony, pod kątem zaistnienia warunków i możliwości wszczęcia postępowania administracyjnego w danej sprawie. Przy czym wydając rozstrzygnięcie na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie bada merytorycznie wniosku, a ogranicza się jedynie do stwierdzenia przesłanek formalnych uniemożliwiających merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Z treści analizowanego przepisu wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, do których należą: wniesienie podania przez osobę niebędącą stroną lub niemożność wszczęcia postępowania z jakichkolwiek innych przyczyn. Przy czym co istotne przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a. muszą być oczywiste, dostrzegalne prima facie, obiektywne, co oznacza, że ich ustalenie i wskazanie nie wymaga prowadzenia postępowania wyjaśniającego ze strony organu. Jeżeli natomiast kwestia ta wymaga poczynienia szerszych ustaleń, zwłaszcza w kontekście argumentów podawanych przez wnioskodawcę, bądź jest nieoczywista, to w takich sytuacjach organ zobowiązany jest wszcząć postępowanie, celem wyjaśnienia zaistniałych wątpliwości i w zależności od wyniku przeprowadzonych czynności, bądź orzec merytorycznie, co do zasadności wniosku, bądź też, w przypadku stwierdzenia wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania umorzyć postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. (por. wyroki NSA z 20 grudnia 2020 r., II OSK 2579/20; z 14 października 2020 r., II OSK 1622/20; wyrok WSA w Warszawie z 18 czerwca 2020 r., VII SA/Wa 714/20; wyrok WSA w Szczecinie z 18 marca 2021 r., II SA/Sz 324/20; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Podkreślenia również wymaga, iż jakkolwiek pierwsza z przesłanek – "wniesienie podania przez osobę niebędąca stroną", co do zasady nie powinna budzić wątpliwości interpretacyjnych, to druga z przesłanek – "inne uzasadnione przyczyny" nie została przez ustawodawcę zdefiniowana. Należy przez nią jednak rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania. W doktrynie prawa oraz orzecznictwie sądów administracyjnych do takich uzasadnionych przyczyn zalicza się m.in.: wniesienie żądania w sprawie, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej, powagę rzeczy osądzonej, sprawę w toku, upływ terminu prawa materialnego skutkujący brakiem możliwości domagania się przyznania określonego uprawnienia (zob. A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2022, art. 61a; wyroki WSA w Gliwicach z dnia: 25 maja 2022 r., II SA/Gl 25/22; II SA/Gl 289/22; wyrok WSA w Krakowie z 25 kwietnia 2022 r., II SA/Kr 1625/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wskazać również należy, że stosownie do treści art. 144 k.p.a. w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Natomiast w myśl art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. W rozpoznawanej sprawie wydane w pierwszej instancji postanowienie z dnia 26 stycznia 2023 r. podjęte zostało przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych sprawującego centralny urząd administracji rządowej w randze ministra. Tym samym stosownie do powołanych wyżej norm od wydanego w dniu 26 stycznia 2023 r. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego skarżącemu przysługiwało prawo wystąpienia z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Niemniej jednak niewłaściwe oznaczenie przewidzianego prawem środka zaskarżenia pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 9 listopada 2004 r. skarżący wystąpił o przyznanie świadczenia wynikającego z ustawy o osobach deportowanych. Żądanie strony w powyższym zakresie zostało rozpatrzone odmownie ostateczną decyzją Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 8 września 2005 r. Podstawą odmowy było posiadanie przez skarżącego uprawnienia kombatanckiego potwierdzone decyzją Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z 6 czerwca 1997 r. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że wnioskiem z dnia 13 stycznia 2023 r. skarżący ponownie wystąpił o świadczenia wynikającego z ustawy o osobach deportowanych. Jednocześnie z treści wniosku z dnia 13 stycznia 2023 r. nie wynika, aby w sprawie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych bądź też prawnych, które uzasadniałyby wydanie odmiennego, niż wcześniej wydanego rozstrzygnięcia żądania skarżącego w tym przedmiocie. Należy wskazać, że zgodnie z art. 1a ust. 2 pkt 1) ustawy o osobach deportowanych świadczenie przysługuje wyłącznie osobom, które nie mają ustalonego prawa do dodatku kombatanckiego, określonego w przepisach o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Skarżący nie wykazał, by utracił uprawnienia do dodatku kombatanckiego. Wobec powyższego w ocenie Sądu rozpoznającego przedmiotową skargę, z uwagi na tożsamość obu wskazanych wyżej wniosków skarżącego, zarówno pod względem podmiotowym, jak i przedmiotowym, jak również wobec faktu, że wcześniejszy wniosek został rozpatrzony odmownie ostateczną decyzją z dnia 8 września 2005 r., Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zasadnie uznał, że w sprawie wystąpiła "inna uzasadniona przyczyna" uniemożliwiająca wszczęcie postępowania administracyjnego z wniosku strony złożonego w dniu 13 stycznia 2023 r. Powyższe obligowało organ do odmowy wszczęcia postępowania w drodze postanowienia, wydanego na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.