Sygnatura
II SA/Lu 486/25
Wyrok WSA w Lublinie z 20 listopada 2025 r., II SA/Lu 486/25 – usługi opiekuńcze
Wynik
Oddalono skargę
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
- Data orzeczenia
- 20 listopada 2025
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 listopada 2025 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2025 r., znak: [...] w przedmiocie usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych oddala skargę.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Decyzją z 7 lipca 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania T. W. (dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni") od decyzji Wójta Gminy [...] z 14 maja 2025 r. w przedmiocie odmowy przyznania usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Z uzasadnienia decyzji wynika, że wnioskiem z 14 kwietnia 2025 r. strona zwróciła się do organu o przyznanie usług opiekuńczych oraz specjalnych usług opiekuńczych. W związku z zawartą we wniosku informacją, że strona nie wpuści do budynku pracowników socjalnych, organ I instancji pismem z 22 kwietnia 2025 r. (doręczonym wnioskodawczyni 24 kwietnia 2025 r.) wezwał wnioskodawczynię do wskazania, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, daty oraz godziny celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, jednocześnie pouczając, iż podstawę przyznania świadczenia z pomocy społecznej stanowi rodzinny wywiad środowiskowy. W odpowiedzi na powyższe, pismem z 25 kwietnia 2025 r. (data wpływu do organu 28 kwietnia 2025 r.) strona złożyła oświadczenie, że nie wyraża zgody na jej "przesłuchanie". Organy znają jej sytuację życiową, a ona nie zgłasza zmian. Odmówiła podpisania formularza wywiadu środowiskowego oraz załączyła do pisma kopię pierwszych trzech stron kart informacyjnych leczenia szpitalnego z listopada i grudnia 2023 r. Organ I instancji skierował także do wnioskodawczyni zawiadomienie w trybie art. 10 k.p.a., umożliwiając zapoznanie się z aktami sprawy oraz zgłoszonych żądań, jak i przedłożenia dowodów oraz realizując obowiązek określony w art. 79a k.p.a. Strona nie skorzystała z uprawnienia. Organ odwoławczy stwierdził, że podjęte przez organ I instancji czynności w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego okazały się nieskuteczne. Z uwagi na wyrażone we wniosku o przyznanie pomocy stanowisko strony, że nie wpuści pracowników socjalnych do budynku w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wezwano wnioskodawczynie do podania daty i godziny umożliwiających przeprowadzenie wywiadu. W piśmie z 25 kwietnia 2025 r. strona ponownie nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Kolegium stwierdziło, że niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z przyczyn leżących po stronie wnioskodawczyni skutkuje tym, że nie jest możliwe poznanie jej aktualnej sytuacji życiowej. Wiadomym jest, że wnioskodawczyni jest osobą przewlekle chorą, legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 9 lipca 2020 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji oraz wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z 13 lipca 2021 r. i jak wynika z załączonych kopii szpitalnych kart informacyjnych przebyła hospitalizację w listopadzie i grudniu 2023 r., to bez dokonania w rodzinnym wywiadzie środowiskowym aktualnych ustaleń dotyczących sytuacji T. W. brak jest podstaw do przyznania pomocy. Strona została pouczona, że umożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stanowi podstawę do wydania decyzji przyznającej pomoc, przy czym próby przeprowadzenia wywiadu były podejmowane przez organ wielokrotnie w innych sprawach, jednak były nieskuteczne z uwagi na zachowanie wnioskodawczyni odmawiającej zgody na ich przeprowadzenie. Kolegium zwróciło uwagę na stanowisko organu I instancji, w którym wskazano na fakt widywania T. W. w przestrzeni publicznej, w okolicach miejsca zamieszkania, urzędów, sklepów, a odmowa udziału w wywiadzie nie wynika z obiektywnych ograniczeń, lecz ze świadomego zaniechania współpracy z Ośrodkiem Pomocy Społecznej w [...]. Podano także, że w dniu 15 kwietnia 2025 r. podczas czynności służbowych przeprowadzonych w godzinach popołudniowych pracownicy socjalni widzieli stronę, stojącą przy samochodzie, którym jeździ wraz z mężem [...]. Zdaniem organu odwoławczego strona jest sprawna fizycznie i stosownie do swojego wieku porusza się samodzielnie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca powołała się na niemożność udziału w sprawie. Jej stan chorobowy jest znany organom i Sądowi z urzędu. Strona zarzuciła Kolegium przekroczenie uprawnień, a także podniosła, że ze względu na stan zdrowia nie zna treści uzasadnień decyzji Kolegium, albowiem nie jest adwokatem, ani radca prawnym. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej wsparcia z pomocy społecznej w postaci usług opiekuńczych oraz specjalistycznych usług opiekuńczych. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że skarga podlega oddaleniu. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Na wstępie rozważań należy wyjaśnić, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci usług opiekuńczych i specjalistycznych usług opiekuńczych (art. 50 ust. 1 i 2 u.p.s.). W kontrolowanej sprawie organy obu instancji uznały, że skarżąca nie wykazuje woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, w tym w szczególności uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Podkreślić należy, że obowiązek współdziałania osoby wnioskującej o pomoc z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej stanowi następstwo zasady subsydiarności wyrażonej w art. 2 ust. 1 u.p.s. Konstrukcja tej zasady wskazuje, że organy pomocy społecznej nie wyręczają obywatela z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu problemów życiowych. Pomoc społeczna powinna być udzielana jednostce czy rodzinie dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale i właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu. Celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie na koszt ogółu obywateli osób i ich rodzin, które nie chcą podjąć trudu wyjścia z ciężkiej sytuacji materialnej. Osoby, które wnoszą o przyznanie im pieniędzy publicznych na zaspokajanie własnych potrzeb, mają obowiązek współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji pod rygorem odmowy przyznania świadczenia. Nie mogą odmówić udzielenia żądanych w trakcie wywiadu środowiskowego informacji czy też przedstawienia stosownych dokumentów. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Brak współpracy ze strony wnioskodawcy, zwłaszcza połączony z antagonistycznym i roszczeniowym nastawieniem do pracowników socjalnych, stanowią jednoznaczną przesłankę odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej (por. wyroki NSA z 28 października 2016 r., I OSK 431/15, z 19 grudnia 2016 r., I OSK 2186/16; wyrok WSA w Krakowie z 13 grudnia 2016 r., III SA/Kr 975/16). Rolą pomocy społecznej jest wsparcie, a nie wyręczenie skarżącej w jej własnych staraniach o przezwyciężenie sytuacji, w której się znalazła (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2024 r., sygn. I OSK 1729/23). Rodzinny wywiad środowiskowy, stosownie do art. 107 ust. 1 u.p.s., przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. O doniosłości i znaczeniu dokonywania istotnych ustaleń w sprawach z zakresu pomocy społecznej w drodze bezpośredniego kontaktu z osobą ubiegającą się o pomoc, a więc w formie wywiadu środowiskowego, świadczy również ustawowy obowiązek dokonywania wywiadów aktualizacyjnych (art. 107 ust. 4 u.p.s.). Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obligatoryjną czynnością organu przed dokonaniem rozstrzygnięcia w sprawie w drodze decyzji administracyjnej przyznającej prawo do świadczenia z pomocy społecznej lub takiego prawa odmawiającej. Stanowi szczególny rodzaj dowodu przewidziany w ustawie o pomocy społecznej i pełni niezwykle ważną rolę. Jest przeprowadzany w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Z tego względu art. 107 ust. 4a u.p.s. stanowi, że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Utrudnianie lub uniemożliwianie przez wnioskodawcę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lub jego aktualizacji może być potraktowane jako brak jego współdziałania z pracownikiem socjalnym, a przez to może prowadzić do odmowy przyznania świadczenia. Nie można czynności wywiadu środowiskowego zastąpić innymi środkami dowodowymi, co oznacza, że strona musi liczyć się z koniecznością ścisłej aktywności podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego (por. m. in. wyroki NSA: z dnia 27 listopada 2024 r., sygn. akt I OSK 325/24; z 5 lipca 2017 r., I OSK 1308/16). Brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu. Taki sam skutek wywoła uniemożliwienie pracownikowi socjalnemu nawiązania kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania po prawidłowym zawiadomieniu o terminie i sposobie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organy w sprawach z zakresu pomocy społecznej są zobowiązane do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., jednakże na osobie ubiegającej się o oświadczenie z pomocy społecznej również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2023 r., sygn. I OSK 1800/23). W świetle art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 4a u.p.s. należy stwierdzić, że brak woli współpracy skarżącej z organem pomocy społecznej jest samodzielną i wystarczającą przesłanką odmowy przyznania żądanego świadczenia. W okolicznościach niniejszej sprawy należało dojść do przekonania, że skarżąca nie współpracowała z organem w rozwiązywaniu swojej sytuacji życiowej – w szczególności uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Należy wskazać, że skarżąca przyjęła w postępowaniu administracyjnym wszczętym na jej wniosek postawę bierną, odmawiając przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i wykazania swojej sytuacji. Ograniczyła się do wskazywania swoich oczekiwań w zakresie przyznania pomocy społecznej i lapidarnych stwierdzeń w zakresie stanu zdrowia, który – czego nie wykazała – uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Strona nie może skutecznie kwestionować ustaleń organu, jeżeli stan faktyczny nie może zostać wyczerpująco i wszechstronnie zweryfikowały właśnie z uwagi na jej negatywną postawę. To skarżąca uniemożliwia wyczerpujące zbadanie swojej sytuacji majątkowej, zdrowotnej i bytowej. Z akt sprawy wynika, że strona zarówno we wniosku z 14 kwietnia 2025 r., jak i pisma z 25 kwietnia 2025 r. stanowczo nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w jej miejscu zamieszkania. Natomiast organ I instancji zwrócił się do strony o wskazanie dogodnego dla niej terminu na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, pouczając jednocześnie o podstawach przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Strona nie wykazała, że odmowa kontaktu z pracownikami socjalnymi jest uwarunkowany jej stanem zdrowia. Okoliczność ta nie wynika z przedstawionej dokumentacji medycznej. Nie można także tracić z pola widzenia, że przedstawione karty informacyjne dotyczą pobytu w szpitalu w 2023 r., a niniejsza sprawa została zainicjowana wnioskiem strony z 14 kwietnia 2025 r. Wskazana dokumentacja nie pozwala na ustalenie aktualnego stanu zdrowia skarżącej. Sąd podziela pogląd przyjmowany w orzecznictwie, że występując o udzielenie wsparcia na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej, strona musi akceptować zasady procedowania w tej materii. Oznacza to, że zobligowany jest on do współdziałania z pracownikiem socjalnym. Przejawem owej współpracy jest przedstawienie wszelkich informacji mających znaczenie dla rozpoznawanej sprawy (por. m. in. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 27 października 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 1629/21 i II SA/Gl 1628/21, wyrok WSA w Warszawie z 30 sierpnia 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 757/23). Środki pomocy społecznej nie powinny być kierowane do osób, które nie współpracują z organami w wyjaśnieniu swej sytuacji, a także zatajają swe dochody czy stan zdrowia i związane z nim potrzeby, uniemożliwiając rzetelne rozpatrzenie wniosku o pomoc społeczną. Strona ubiegająca się o pomoc społeczną powinna współdziałać z organem już na etapie ustalania czy jej sytuacja spełnia ustawowe przesłanki do uzyskania wsparcia. W orzecznictwie przyjmuje się, że przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe. Jest zatem zobowiązana dążyć do osiągnięcia stanu, w którym pomoc społeczna nie będzie jej potrzebna – gdyż przy wsparciu organów poprawi swoją sytuację życiową. Bierna postawa strony, a szczególnie brak współpracy z pracownikami socjalnymi, na etapie postępowania wyjaśniającego wskazuje, że również dalsza współpraca organu z taką osobą nie będzie możliwa. Mając na uwadze przedstawiony stan sprawy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, podobnie jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane zgodnie z obowiązującymi przepisami, w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania, przez co nie nastąpiło naruszenie granic przysługującego organom uznania administracyjnego, ani też nie doszło do naruszenia zasad postępowania dowodowego określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Procedujące w sprawie organy administracji obu instancji zasadnie uznały, że postępowanie skarżącej wypełnia przesłankę braku współdziałania z organem, a taki obowiązek ciąży na stronie oczekującej wsparcia w ramach pomocy społecznej. W świetle art. 11 ust. 2 oraz art. 107 ust. 4a u.p.s. okoliczność ta może stanowić podstawę wydania decyzji odmownej. Ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie miała woli współdziałania, mimo prawidłowej postawy organu. W tym stanie rzeczy Sąd, nie znajdując podstaw do zakwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 18 sierpnia 2025
- Hasła tematyczne
- Pomoc społeczna
- Skarżony organ
- Samorządowe Kolegium Odwoławcze
- Sędziowie
- Brygida Myszyńska-Guziur /sprawozdawca/ Grzegorz Grymuza Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
art. 11 ust. 2, art. 107 ust. 4a · Dz.U. 2025 poz. 1214
Powiązane dokumenty
Sygnatura: II SA/Sz 301/25 · 20 listopada 2025
Wyrok WSA w Szczecinie z 20 listopada 2025 r., II SA/Sz 301/25 – usługi opiekuńcze
Sygnatura: IV SA/Po 754/25 · 19 listopada 2025
Wyrok WSA w Poznaniu z 19 listopada 2025 r., IV SA/Po 754/25 – usługi opiekuńcze
Sygnatura: II SA/Po 618/25 · 19 listopada 2025
Wyrok WSA w Poznaniu z 19 listopada 2025 r., II SA/Po 618/25 – usługi opiekuńcze
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny