II SA/Lu 362/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Marzena Okoń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] grudnia 2017 r. znak [...]

Decyzją z [...] stycznia 2018 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także: Kolegium), po rozpoznaniu odwołania A. R. (dalej także: skarżąca) od decyzji z [...] grudnia 2017 r., znak: [...], wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], w przedmiocie: 1. uznania za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego wypłaconego skarżącej w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 30 września 2017 r. w łącznej wysokości [...] zł, 2. zobowiązania skarżącej do zwrotu wyżej wymienionego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło następujący stan sprawy. Wnioskiem z [...] kwietnia 2016 r. skarżąca zwróciła się do organu pierwszej instancji o przyznanie świadczenia wychowawczego na swoje dzieci: A. L., K. L. i B. L., które wychowuje wspólnie z mężem B. L.. Na podstawie złożonych dokumentów organ ustalił, że w 2014 r. skarżąca osiągnęła dochód w wysokości [...] zł, który to po odliczeniu kwoty [...]zł tytułem składki na ubezpieczenie społeczne oraz sumy [...] zł, tytułem składki na ubezpieczenie społeczne, wyniósł [...] zł. Natomiast mąż skarżącej nie osiągnął w 2014 r żadnego dochodu. W związku z tym miesięczny dochód rodziny skarżącej w 2014 r. wyniósł [...] zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinie – [...] zł. Mając to na uwadze, decyzją z [...] kwietnia 2016 r., znak: [...], przyznano skarżącej wnioskowane przez nią świadczenie na trójkę dzieci. Następnie organ orzekający ustalił, iż mąż skarżącej był zatrudniony w okresie od [...] czerwca 2015 r. do [...] czerwca 2016 r. oraz od [...] lipca 2016 r. do [...] stycznia 2017 r. w firnie [...]. Mąż skarżącej w oświadczeniu z [...] stycznia 2017 r. potwierdził, że z tą datą utracił dochód w wysokości [...] zł. Natomiast [...] września 2017 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło oświadczenia męża skarżącej, w którym wskazał, iż od [...] lutego 2017 r. podjął zatrudnienie, w związku z czym w marcu 2017 r. uzyskał dochód w wysokości [...] zł netto. Opisaną na wstępie decyzją z [...] grudnia 2017 r. organ pierwszej instancji uznał, że wskazane świadczenie zostało nienależnie pobrane przez skarżącą i nakazał jego zwrot. Organ podkreślił, że od [...] kwietnia 2017 r. dochód na osobę w rodzinie skarżącej wyniósł [...] zł i przekroczył kryterium dochodowe w wysokości 800,00 zł miesięcznie, wynikające z art. 5 ust. 3 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r. poz. 1851 ze zm.). Ta okoliczność uzasadniała zaś, w świetle 25 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 powołanej ustawy, zobowiązanie skarżącej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca oświadczyła, że w okresie od 1 lutego do 30 listopada 2017 r. jej mąż osiągnął dochód w wysokości [...] zł. Suma ta została ustalona na podstawie Podatkowej Książki Przychodów i Rozchodów firmy załączonej do odwołania. Dokument ten potwierdza, iż dochód na osobę w rodzinie skarżącej: od 1 kwietnia do dnia [...] czerwca 2017 r. wynosił [...] zł, od 1 lipca do [...] sierpnia 2017 r. – [...] zł, zaś od 1 września do [...] września 2017 r. – [...] zł. To znaczy, że w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji, świadczenie wychowawcze przyznane jej decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. w dalszym ciągu jej przysługiwało. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podzieliło w całości stanowisko wyrażone w tej decyzji. Organ drugiej instancji podkreślił, że odwołująca się nie poinformowała organów o uzyskaniu w marcu 2017 r. przez jej męża dochodu w kwocie [...]zł netto z tytułu rozpoczęcia wykonywania przez niego działalności gospodarczej. Ten dochód, po zsumowaniu z miesięcznym dochodem, uzyskanym przez skarżącą w 2014 r., w kwocie [...]zł wyniósł [...] zł ([...]). W przeliczeniu na osobę w rodzinie, miesięczny dochód w rodzinie odwołującej się zamknął się więc w kwocie [...]zł ([...]), przekraczającej wysokość kryterium dochodowego – 800,00 zł. W skardze na powyższą decyzję A. R. zarzuciła Kolegium naruszenie art. 7 ust. 1 ustawy, wskutek nieuzwględnienia przez organ, przy obliczaniu dochodu jej rodziny, utraty dochodu skarżącej, jaka nastąpiła [...] stycznia 2017 r. w wyniku zaprzestania wykonywania przez nią działalności gospodarczej. Skarżąca podkreśliła, że w toku postępowania przed organem pierwszej instancji przedłożyła dokumenty potwierdzające, iż po zaprzestaniu prowadzenia działalności gospodarczej w styczniu 2017 r., była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] jako osoba bezrobotna i z tego tytułu pobierała zasiłek dla bezrobotnych. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wskazał, że skarżąca nie wykazała, iż zawieszenie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej miało związek z koniecznością opieki nad jej dziećmi, zgodnie z art. 14a ust. 1d ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1829 ze zm.). Okoliczność ta nie może być zatem brana pod uwagę w rozpoznawanej sprawie, co wynika z art. 2 pkt 19 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Sąd uwzględnił skargę także z innych przyczyn niż w niej podniesione. Sąd obowiązany był do tego z mocy art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą uznano za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w łącznej wysokości [...] zł, wypłacone skarżącej w okresie od 1 kwietnia do 30 września 2017 r. oraz zobowiązano ją do zwrotu tego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynika, że przyczyną stwierdzenia pobrania nienależnego świadczenia przez skarżącą był fakt, iż skarżąca nie poinformowała organów o zmianie sytuacji dochodowej swojej rodziny, która spowodowała utratę prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. W ocenie Sądu, organy obu instancji nie wyjaśniły opisanej wyżej okoliczności należycie, to jest zgodnie z wymogami art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że organ pierwszej instancji w toku prowadzonego postępowania powziął informację, iż skarżąca z dniem [...] stycznia 2017 r. zawiesiła wykonywania indywidualnej działalności gospodarczej (zob. wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, k. 64 akt adm.). Ponadto Powiatowy Urząd Pracy w [...] przekazał organowi zaświadczenie z [...] listopada 2017 r. informujące, że skarżąca została zarejestrowana jako bezrobotna, po okresie zgłoszonego do ewidencji działalności gospodarczej zawieszenia wykonywania tej działalności oraz że w okresie od 21 maja do [...] sierpnia 2018 r. pobierała z tego tytułu zasiłek dla bezrobotnych (k. 71 akt adm.). Do wspomnianych wyżej okoliczności organ pierwszej instancji nie odniósł się w żaden sposób w uzasadnieniu decyzji z [...] grudnia 2017 r., znak: [...]. Poza sporem jest też, że w odwołaniu od tej decyzji skarżąca zwróciła uwagę organu drugiej instancji na konieczność uwzględnienia powyższych kwestii, mających – jej zdaniem – istotny wpływ na wysokość uzyskanego przez jej rodzinę dochodu, gdyż świadczy o tym, że dochód ten nie przekroczył ustawowego kryterium dochodowego, a tym samym brak było podstaw do stwierdzenia pobrania przez stronę nienależnego świadczenia (k. 100-107 akt adm.). Wskazać trzeba, że niewątpliwie zarzutów tych nie uwzględnił ponownie organ pierwszej instancji, który nie skorzystał – w trybie art. 132 k.p.a. – z możliwości zweryfikowania swojej decyzji (k. 108 akt adm.). Do argumentacji skarżącej i przedłożonych przez nią wraz z odwołaniem dowodów nie odniósł się również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ drugiej instancji. Dopiero w odpowiedzi na skargę Kolegium stwierdziło, że "skarżąca w przedmiotowej sprawie nie wykazała, aby zawieszenie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej nastąpiło w związku z koniecznością opieki nad jej dziećmi. [...] W sytuacji zaś, gdy zawieszenie działalności gospodarczej nie nastąpiło na zasadach określonych w art. 14a ust. 1d ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, to niezależnie od zaprzestania wykonywania wszelkich czynności wchodzących w zakres tej działalności, zawieszenie takie nie powoduje utraty dochodu z tego tytułu w rozumieniu art. 2 pkt 19 lit. e ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci". (k. 6v akt sąd.). Podkreślenia wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie mogło skutecznie sanować powyższego uchybienia w odpowiedzi na skargę, albowiem Sąd bada zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, według stanu z daty jej wydania. Niezależnie od tego nie można przyjąć, jak to uczyniło Kolegium, iż argumentacja podniesiona przez skarżącą w toku postępowania administracyjnego nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy, skoro "skarżąca w przedmiotowej sprawie nie wykazała, aby zawieszenie prowadzonej przez nią działalności gospodarczej nastąpiło w związku z koniecznością opieki nad jej dziećmi". Oczywiste jest bowiem, że o ile organy obu instancji stwierdziłyby, iż zawieszenie prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej nie nastąpiło w związku z koniecznością opieki nad jej dziećmi, a tym samym nie spełnia ono warunku uznania dochodu skarżącej z tytułu wykonywania tej działalności za dochód utracony (zgodnie z art. 2 pkt 19 lit. e ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w związku z art. 14a ust. 1d ustawy o swobodzie działalności gospodarczej), to obowiązane były do ustalenia tej – istotnej w sprawie – okoliczności, stosując wszelkie konieczne w tym celu działania, w tym prowadząc z urzędu postępowanie wyjaśniające, zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., zaś organ odwoławczy – również zgodnie z art. 136 k.p.a. Nie budzi zaś wątpliwości, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i Kolegium, na co wskazano wyżej, nie podjęły jakichkolwiek czynności w celu wyjaśnienia tej spornej kwestii. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organy, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględnią dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w niniejszym wyroku. Organy te dokonają zatem ponownej, wszechstronnej oceny niniejszej sprawy i w zależności od tej oceny podejmą stosowne rozstrzygnięcie.