II SA/Lu 349/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Joanna Cylc – Malec (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 11 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] 2017 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych oddala skargę.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2017r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania M. K. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, z późn. zm.), dalej "kpa" - utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta L. przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. F. N. 2 z dnia [...] października 2016 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia M. K. nienależnie pobranych świadczeń w okresie od [...] listopada 2015 r. do [...] lipca 2016 r. w kwocie [...]zł z tytułu wypłaty zasiłku stałego oraz w przedmiocie orzeczenia o zwrocie tych świadczeń. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na podstawie decyzji z dnia [...] października 2015 r., Nr [...]) przyznano M. K. w okresie od dnia [...] października 2015 r. do dnia [...] października 2019 r. zasiłek stały. Podczas wywiadu środowiskowego z dnia [...] lipca 2016 r. stwierdzono, że w okresie pobierania zasiłku stałego zmianie uległa sytuacja finansowa strony, gdyż od [...] października 2012 r. M. K. podjął naukę w Wyższej Szkole Ekonomii i Innowacji w L. i z tego tytułu pobierał stypendium specjalne i stypendium socjalne, co spowodowało wzrost jego dochodu, lecz skarżący nie poinformował o tym organu, pomimo że miał taki obowiązek w świetle art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.), dalej "ups", o czym był pouczany przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadów środowiskowych. Organ stwierdził, że dochód skarżącego mimo zmiany sytuacji finansowej nie przekroczył kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania zasiłku stałego (art. 37 ust. 1 pkt 1 ups), wynoszącego - zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 823) - dla osoby samotnie gospodarującej od dnia [...] października 2015 r. kwotę [...]zł. Dochód skarżącego w okresie od dnia [...] października 2015 r. do dnia [...] czerwca 2016 r. wynosił bowiem [...] zł miesięcznie (stypendium socjalne - [...] zł i stypendium specjalne - [...] zł, k 245 akt admin.). Organ ustalił również, że w tym okresie M. K. otrzymywał także dofinansowanie nauki ze środków PFRON w ramach programu "Aktywny samorząd" - Moduł II, ale z uwagi na to, że środki te miały w istocie charakter zasiłku celowego, organ nie zaliczył ich do dochodu skarżącego. Organ stwierdził jednak, że w związku ze zmianą sytuacji dochodowej we wskazanym okresie, skarżącemu przysługiwał zasiłek stały w niższej wysokości, wyliczonej zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 1 ups, tj. w wysokości [...] zł miesięcznie. Tymczasem na podstawie decyzji z dnia [...] października 2015 r. skarżącemu wypłacano miesięcznie zasiłek w maksymalnej wysokości czyli po [...] zł miesięcznie. W związku z tym w okresie świadczeniowym tj. od [...] listopada 2015 r. do [...] lipca 2016 r., w którym wypłacono skarżącemu zasiłki stałe, powstały świadczenia nienależnie pobrane w łącznej kwocie [...]zł (604 zł – [...] zł = [...] zł x 9 miesięcy). Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 6 pkt 16 ups świadczenia nienależnie pobrane są to świadczenia pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Z przepisu art. 98 ups wynika z kolei, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Organ wskazał również na treść art. 104 ust. 4 ups, który przewiduje, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej obciążenie lub niweczyłoby skutki udzielonej pomocy właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Mając na uwadze ten przepis organ I instancji stwierdził, że możliwa jest zatem spłata świadczeń nienależnie pobranych przy ustaleniu dogodnych rat, przy czym w tej sprawie należy złożyć stosowny wniosek. W przeciwnym razie, po upływie terminu, kiedy decyzja stanie się ostateczna i nie zostanie dokonana spłata nienależnie pobranych świadczeń bądź nie zostanie złożony stosowny wniosek, organ wystąpi na drogę postępowania egzekucyjnego w administracji, jak stanowi zapis art. 104 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu od tej decyzji M. K. wskazywał na trudną sytuację finansową i wnosił o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie uwzględniło zarzutów odwołania, a podzielając ustalenia i stanowisko organu I instancji wskazaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy decyzję tego organu. Dodatkowo Kolegium stwierdziło, że M. K. od wielu lat systematycznie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L., jednak pomimo zmiany sytuacji finansowej w związku z pobieraniem stypendium socjalnego i specjalnego w szkole wyższej w latach 2012 - 2016, nie poinformował o tym organu wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 109 ups. Odnosząc się natomiast do wniosku o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, Kolegium wskazało, że wniosek ten powinien być rozpatrzony przez organ I instancji w odrębnym postępowaniu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. K. domagał się uchylenia decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, ogólnie kwestionując to rozstrzygnięcie. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Bezspornie w okresie pobierania zasiłku stałego przyznanego decyzją z dnia [...] października 2015 r. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres zasiłkowy od [...] października 2015 r. do [...] października 2019 r., przez dziewięć miesięcy tj. od [...] listopada 2015 r. do [...] lipca 2016 r. skarżącemu - ze względu na zmianę sytuacji finansowej skarżącego i uzyskanie dochodu – przysługiwał zasiłek stały w niższej, niż przyznana wskazaną decyzją, wysokości. Zgodnie bowiem z art. 37 ust. 1 ups zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W świetle natomiast art. 37 ust. 2 pkt 1 ups - zasiłek stały ustala się w wysokości - w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby (...). W świetle rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 823), kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej od dnia [...] października 2015 r. wynosi [...] zł. W związku ze zmianą sytuacji finansowej skarżącego na skutek uzyskania stypendiów socjalnego i specjalnego w Wyższej Szkole Ekonomii i Innowacji w L. tj. [...] zł i [...] zł, dochód skarżącego wynosił [...] zł. Kryterium dochodowe nie zostało zatem przekroczone, ale we wskazanym okresie przysługiwał mu zasiłek stały w niższej wysokości, niż został mu przyznany decyzją z dnia [...] października 2015 r. Skoro bowiem dochód wynosił [...] zł, to w świetle przytoczonego przepisu zasiłek stały przysługiwał mu w wysokości [...] zł (634 zł – [...] zł), a nie [...] zł miesięcznie. Nadpłacone kwoty stanowią więc świadczenie nienależnie pobrane, czego zresztą skarżący nie kwestionuje. Okoliczność ta stanowi zatem bezwzględną przesłankę do orzeczenia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, gdyż skarżący o pobieraniu stypendiów, które spowodowały zmianę jego sytuacji finansowej, organu nie poinformował, pomimo takiego obowiązku, wynikającego z art.109 ups. Przepis ten stanowi, że osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń. Jak wynika z akt i co również nie jest kwestionowane, skarżący korzysta od wielu lat systematycznie z pomocy Ośrodka, a podczas wywiadów środowiskowych był pouczany o obowiązku poinformowania organu o zmianie swojej sytuacji finansowej. Mimo to, przez niemal 4 lata pobierania stypendiów (w tym m.in. w okresie ustalonym w niniejszej sprawie) skarżący nie poinformował o tym organu. W tej sytuacji prawidłowo organ uznał, że pobrany za ten okres (w niniejszej sprawie za 9 miesięcy) w zawyżonej wysokości zasiłek stały jest świadczeniem nienależnie pobranym. Zgodnie bowiem z art. 6 pkt 16 ups świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Świadczenie takie podlega natomiast zwrotowi na podstawie art. 98 ups, który stanowi, że "świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio". Rozstrzygnięcie organu jest zatem prawidłowe. Odnosząc się natomiast do sformułowanego w odwołaniu wniosku skarżącego o umorzenie należności, organ odwoławczy prawidłowo wyjaśnił, że wniosek ten podlega rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu. Z tych względów stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, zaś skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz.718).