II SA/Lu 307/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. B. na decyzję [...] z dnia [...] stycznia 2018 r., znak: [...], w przedmiocie pomocy pieniężnej ze środków budżetowych - w zakresie sprzeciwu Z. B. od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Skarżący we wniosku, złożonym – na urzędowym formularzu – zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, poprzez zwolnienie w całości od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. We wniosku wskazał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, ma 90 lat, jest przewlekle chory, utrzymuje się z renty w wysokości [...] złotych netto i ponosi łącznie miesięczne koszty utrzymania koniecznego w wysokości od [...] do [...] złotych. Oświadczył również, że poniósł koszty związane z pochówkiem żony wynoszące [...] złotych. Natomiast wezwany przez referendarza do wykazania wspomnianych wydatków, przedłożył faktury VAT potwierdzające poniesienie w październiku 2017 r. kosztów pochówku żony w wysokości ponad [...] złotych. Postanowieniem z [...] r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Odpis tego postanowienia doręczono stronie [...] r. W dniu [...] r. skarżący wniósł on sprzeciw od tego postanowienia, wskazując, że orzeczenie to jest dla niego, jako osoby represjonowanej przez III R., bardzo krzywdzące. Podkreślił, że w motywach zaskarżonego orzeczenia pominięto, że otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości nieprzekraczającej [...] złotych. Zdaniem strony, gdyby wysokość tego świadczenia przewyższała sumę [...] złotych miesięcznie, to odmowę przyznania prawa pomocy możnaby uznać za zasadną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sprzeciw nie jest zasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., w tym postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada, zgodnie z którą strona ponosi koszty postępowania związane z jej udziałem w postępowaniu. To oznacza, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są tak bardzo ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe tych osób. Ma to istotne znaczenie zwłaszcza w rozpoznawanej sprawie, w której strona żąda od Sądu zwolnienia z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych oraz domaga się ustanowienia na jej rzecz profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. W razie bowiem uwzględnienia tego żądania całość kosztów udziału strony w procesie sądowym ponoszona byłaby ze środków publicznych. W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko referendarza, że udokumentowane okoliczności dotyczące sytuacji materialnej wnioskodawcy nie pozwalają na uznanie, że wykazał on spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. Nie budzi wątpliwości, że skarżący ma zabezpieczone warunki mieszkaniowe, albowiem mieszka w domu będącym własnością córki, która jednak – jak wynika z oświadczenia – zamieszkuje w odrębnym budynku mieszkalnym w tej samej miejscowości. Skarżący posiada stałe dochody, których wysokość, przy uwzględnieniu wydatków koniecznych, pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Stwierdzić przy tym należy, że udokumentowane przez stronę wydatki na pochówek żony nie mogą mieć wpływu na ocenę aktualnej sytuacji finansowej skarżącego, gdyż zostały poniesione w październiku 2017 r., a ponadto, jak wynika z jego wyjaśnień, zostały one w całości pokryte z oszczędności skarżącego i jego żony, "gromadzonych na okoliczność śmierci" (k. 20, 21 akt sąd.). Nie budzi więc wątpliwości Sądu, jak trafnie wskazał referendarz, że skarżący nie wykazał, by był osobą ubogą, której dochody nie pozwalają na pokrycie wydatków związanych z najistotniejszymi potrzebami życiowym. Mając na uwadze treść zarzutów podniesionych w sprzeciwie trzeba zauważyć, że – jak wynika z akt administracyjnych – skarżący, jako kombatant, jest uprawniony do otrzymywania wraz ze świadczeniem emerytalno-rentowym stałych dodatków: kombatanckiego, kompensacyjnego i ryczałtu energetycznego. Stąd też wypłacana stronie z tego tytułu kwota wynosiła w 2017 r. [...] złotych miesięcznie (zob. k. 53 akt adm.), co stanowi rzeczywistą wysokość dochodu skarżącego, która jest wyższa od deklarowanej przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w postanowieniu.