II SA/Lu 268/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Brygida Myszyńska-Guziur Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk (sprawozdawca) Protokolant Specjalista Agata Jakimiuk po rozpoznaniu w dniu 17 września 2026 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. D. o wznowienie postępowania sądowego w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 299/23 p o s t a n a w i a: odrzucić skargę o wznowienie postępowania.

Wyrokiem z 7 czerwca 2023 r. (sygn. akt II SA/Lu 233/23), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z 29 grudnia 2022 r., w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok stał się prawomocny z dniem 8 lipca 2023 r. Pismem z 23 kwietnia 2026 r., M. D. wniósł skargę o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 233/23. Jako podstawę skargi wskazał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 marca 2026 r. (sygn. SK 18/22). Wyrokiem tym Trybunał orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (aktualnie: Dz. U. z 2025 r. poz. 1208, dalej jako: u.ś.r.), w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim uzależnia prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji - z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 30 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Zgodnie z art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143; dalej jako: p.p.s.a.), w przypadkach przewidzianych w dziale niniejszym można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Stosownie do art. 272 § 1 p.p.s.a., można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. W sytuacji określonej w powołanym przepisie, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu (§ 2). Skarga o wznowienie postępowania podlega w pierwszej kolejności badaniu formalnemu, pod kątem tego, czy jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej przesłance. Badanie to sąd przeprowadza zarówno wstępnie, na posiedzeniu niejawnym (art. 280 § 1 p.p.s.a.), jak i ponownie, na rozprawie (art. 281 p.p.s.a.). W ocenie Sądu skarga o wznowienie postępowania podlega odrzuceniu jako niedopuszczalna. Stosownie do art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sprawach wymienionych w art. 188 (m.in. kontroli zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją) podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. Jeżeli akt nie był ogłoszony, orzeczenie ogłasza się w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski". Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. Okolicznością bezsporną jest to, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 marca 2026 r., na który powołuje się skarżący, do chwili obecnej nie został ogłoszony (opublikowany) w Dzienniku Ustaw, zgodnie z art. 190 ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP. W prawidłowo funkcjonującym modelu kontroli konstytucyjności prawa, wyrok Trybunału Konstytucyjnego orzekający o niezgodności określonych przepisów z Konstytucją wywołuje dwa podstawowe skutki relewantne z punktu widzenia stosowania prawa przez sąd administracyjny: - po pierwsze, obalenie domniemania konstytucyjności przepisu, w którym zakodowano określoną normę prawną; - po drugie – skutek restytucyjny, w postaci otwarcia drogi do weryfikacji rozstrzygnięć indywidualnych (decyzji administracyjnych, orzeczeń sądowych), wydanych w oparciu o przepisy, których zgodność z Konstytucją została zakwestionowana (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP). Ogłoszenie wyroku na rozprawie (ewentualnie: doręczenie stronom postępowania przed Trybunałem wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym) wywołuje skutek w postaci obalenia domniemania konstytucyjności zakwestionowanej normy prawnej, co obliguje do stosowania przepisu, w którym ta norma została zakodowana, w sposób uwzględniający stwierdzoną niekonstytucyjność normy (skutek aplikacyjny). Jednakże to dopiero publikacja wyroku zgodnie z wymogiem określonym w art. 190 ust. 2 Konstytucji RP prowadzi do skutków derogacyjnych, czyli do utraty mocy obowiązującej normy uznanej za niekonstytucyjną (skutek derogacyjny). To rozróżnienie wskazuje, dlaczego inaczej należy podchodzić do kwestii uwzględniania wyroku TK ogłoszonego na rozprawie, ale nieopublikowanego w dwóch przypadkach: po pierwsze – w sprawie jeszcze prawomocnie nierozstrzygniętej, po drugie – w sprawie już prawomocnie rozstrzygniętej, w kontekście możliwości wznowienia postępowania. W pierwszym przypadku mamy do czynienia ze skutkiem aplikacyjnym – już samo obalenie domniemania konstytucyjności wynikające z ogłoszenia wyroku na rozprawie co do zasady obliguje organy i sądy administracyjne do niestosowania zakwestionowanej przez TK normy prawnej (zdekodowanej z przepisu, który był przedmiotem kontroli konstytucyjnej). W drugim przypadku, ponieważ istotą wznowienia postępowania jest ponowne rozpatrzenie sprawy już zakończonej prawomocnym wyrokiem (ostateczną decyzją), z uwzględnieniem nowego stanu prawnego, wywołanego orzeczeniem TK, konieczna jest zmiana normatywna. Zmiana normatywna jest wynikiem działania prawodawcy negatywnego, czyli Trybunału Konstytucyjnego. Zmiana ta wymaga jednak wystąpienia skutku derogacyjnego, ten zaś jest związany nie z ogłoszeniem wyroku na rozprawie, ale dopiero z jego publikacją w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony. W konsekwencji: brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw przesądza o niedopuszczalności wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego na tej podstawie. Pogląd wykluczający dopuszczalność wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o niepublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest jednolity i ugruntowany w orzecznictwie zarówno Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i wojewódzkich sądów administracyjnych (por. postanowienia NSA z 24 lutego 2026 r., I OSK 1651/25, I OSK 1654/25, I OSK 1660/25; z 25 lutego 2026 r., I OSK 1657/25; z 26 lutego 2026 r., I OSK 1653/25, I OSK 1658/25; z 27 lutego 2026 r., I OSK 1652/25 I OSK 1659/25; z 5 marca 2026 r., I OSK 1650/25; z 6 marca 2026 r., I OSK 1655/25; z 18 marca 2026 r., I OSK 1656/26; z 19 maja 2026 r., I OSK 123/26; postanowienie WSA w Bydgoszczy z 6 marca 2026 r., II SA/Bd 779/25; postanowienie WSA w Opolu z 21 maja 2026 r., I SA/Op 893/25; postanowienia WSA w Gliwicach z 3 czerwca 2026 r., II SA/Gl 553/26 i z 6 lipca 2026 r., II SA/Gl 692/26). Zasadnicze tezy, na których opiera się to stanowisko są następujące: Po pierwsze, ogłoszenie orzeczenia Trybunału w dzienniku urzędowym nie ma charakteru wyłącznie technicznego, lecz stanowi konstytucyjnie określony warunek jego wejścia w życie i wywołania skutków prawnych w sferze powszechnie obowiązującej. Do czasu ogłoszenia wyrok Trybunał nie uzyskuje przymiotu skuteczności normatywnej w porządku prawnym. Po drugie, ogłoszenie wyroku stwierdzającego niekonstytucyjność określonego przepisu, następujące po przeprowadzeniu rozprawy w Trybunale, wywołuje określone skutki w sferze stosowania prawa, polegające na uchyleniu domniemania konstytucyjności konkretnego przepisu, co otwiera możliwość odmowy jego zastosowania w sprawach będących w toku. Po trzecie, dopiero ogłoszenie wyroku Trybunału w dzienniku urzędowym nadaje mu moc powszechnie obowiązującą w znaczeniu formalnym i prowadzi do zmiany stanu obowiązywania norm w systemie prawa Po czwarte, bieg terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, został powiązany z wejściem w życie orzeczenia Trybunału (art. 272 § 2 zd. 1 p.p.s.a.), zaś wejście w życie orzeczenia Trybunału jest uzależnione od jego publikacji (art. 190 ust. 3 Konstytucji). W konsekwencji, nie jest możliwe ustalenie początku biegu terminu do złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego w sytuacji, gdy wyrok Trybunału nie został opublikowany. Po piąte, w przypadku braku promulgacji wyroku nie zaistniało konstytucyjnie określone zdarzenie prawne, z którym ustawa wiąże dopuszczalność wznowienia postępowania. Nieogłoszony wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie może zostać uznany za orzeczenie w rozumieniu art. 272 § 1 p.p.s.a., które otwierałoby drogę do wznowienia postępowania sądowego, gdyż nie wywołuje on skutku w postaci utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Po szóste, dla zaistnienia podstawy wznowienia konieczne jest wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, skutkujące utratą mocy obowiązującej aktu normatywnego, na którym oparto rozstrzygnięcie. Dopiero takie zdarzenie prawne uzasadnia przełamanie stabilności prawomocnego orzeczenia w drodze nadzwyczajnego środka, jakim jest wznowienie postępowania. Powyższe argumenty prowadzą do konkluzji, że skarga o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego wniesiona w rozpoznawanej sprawie jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 280 p.p.s.a.