II SA/Lu 224/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Witold Falczyński Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak Protokolant Referent stażysta Kinga Górka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., znak: [...], w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję wydaną z upoważnienia Wójta Gminy W. z dnia [...] r., znak: [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz K. O. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z [...] grudnia 2017 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej także: Kolegium), po rozpoznaniu odwołania K. O. (dalej także: skarżąca) od decyzji z [...] listopada 2017 r., znak: [...], wydanej z upoważnienia Wójta Gminy W. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w W., w przedmiocie: 1. uznania za nienależnie pobrany dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacony skarżącej w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. w kwocie [...]zł miesięcznie, 2. zobowiązania skarżącej do zwrotu wyżej wymienionego świadczenia w łącznej wysokości [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie – utrzymało w mocy tę decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że opisana wyżej decyzja organu pierwszej instancji została wydana z uwagi na niepoinformowanie organu przez skarżącą o ustaniu jej stosunku pracy z dniem [...] grudnia 2016 r. Świadectwo pracy, potwierdzające tę okoliczność, strona złożyła bowiem organowi dopiero [...] listopada 2017 r. Tym samym, zdaniem organu pierwszej instancji, spełnione zostały przesłanki uznania za świadczenie nienależnie pobrane dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, wypłaconego skarżącej od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca oświadczyła, że o zakończeniu stosunku pracy dowiedziała się w dniu otrzymania drogą pocztową świadectwa pracy, to jest [...] października 2017 r. Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji Kolegium podzieliło w całości stanowisko wyrażone w tej decyzji. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na fakt, iż w świetle wyjaśnień skarżącej, była ona zmuszona ubezpieczyć się w KRUS, gdyż spodziewała się drugiego dziecka. W aktach sprawy znajduje się też decyzja wydana z upoważnienia Prezesa KRUS o podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, z którego wynika, że skarżąca podlega ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu od dnia 1 września 2017 r. W ocenie Kolegium, sam fakt otrzymania przez skarżącą świadectwa pracy [...] października 2017 r. nie oznacza, że nie wiedziała ona wcześniej o zakończeniu stosunku pracy. Tak późne doręczenie stronie świadectwa pracy świadczy jedynie o przewinieniu pracodawcy, a nie ma wpływu na treść zapadłego rozstrzygnięcia. Skarżąca miała zaś obowiązek poinformować niezwłocznie organ o tej okoliczności, o czym została pouczona w decyzji przyznającej wskazane świadczenie. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu organ drugiej instancji wskazał, że sama strona nie kwestionowała faktu pobrania przez nią nienależnie świadczenia. Złożone przez nią odwołanie w swojej treści skupia się bowiem na trudnej sytuacji rodziny skarżącej. Zdaniem Kolegium, powyższe argumenty pozostają bez żadnego wpływu na wynik sprawy, gdyż w sytuacji nienależnego pobrania świadczeń rodzinnych, właściwy organ ma obowiązek ustalić wysokość tych świadczeń i zażądać ich zwrotu, niezależnie od indywidualnej sytuacji rodziny, której dotyczy to rozstrzygnięcie. Kolegium wskazało przy tym, że kwestia ewentualnego umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, bądź odroczenia terminu płatności tych należności albo ich rozłożenia na raty, może być przedmiotem odrębnego postępowania administracyjnego. Postępowanie takie może być jednak wszczęte wyłącznie na wniosek strony, złożony po zakończeniu niniejszego postępowania. W skardze na powyższą decyzję K. O. zarzuciła Kolegium naruszenie: - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., wskutek wadliwego ustalenia chwili, w której skarżąca dowiedziała się o okoliczności powodującej ustanie świadczeń, jaką było wygaśnięciu stosunku pracy; - art. 8 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., wskutek pominięcia w uzasadnieniu tego, że skarżąca nie miała świadomości, iż nie przysługuje jej prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego; - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., wskutek utrzymania w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji; - art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. 1952 ze zm.; dalej także: ustawa), wskutek błędnego uznania, że spełnione zostały określone w tym przepisie przesłanki zobowiązania skarżącej do zwrotu wspomnianego świadczenia. W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Sąd uwzględnił skargę także z innych przyczyn niż w niej podniesione. Sąd obowiązany był do tego z mocy art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą uznano za nienależnie pobrane świadczenie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, w łącznej wysokości [...] zł, wypłacony skarżącej w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. oraz zobowiązano ją do zwrotu tego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Z uzasadnienia decyzji organów obu instancji wynika, że wyłączną przyczyną stwierdzenia pobrania nienależnego świadczenia przez skarżącą był fakt, iż dopiero [...] listopada 2017 r. poinformowała ona organ pierwszej instancji o ustaniu jej stosunku pracy [...] grudnia 2016 r. W ocenie Sądu, organy obu instancji nie wyjaśniły opisanej wyżej okoliczności należycie, to jest zgodnie z wymogami art. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że organ pierwszej instancji decyzją z [...] grudnia 2016 r., znak: [...], przyznał skarżącej zasiłek rodzinny wraz z dodatkiem z tytułu opieki nad dzieckiem A. M. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, na okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. Decyzja ta została wydana po rozpoznaniu wniosku skarżącej z 30 listopada 2016 r., do którego dołączyła ona zaświadczenie wystawione [...] listopada 2016 r. przez pracodawcę skarżącej – M. J., prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą: "M.-B. M. J.", potwierdzające udzielenie jej urlopu wychowawczego na okres od [...] grudnia 2015 r. do [...] grudnia 2017 r. (k. 16 akt adm. I inst.). Poza sporem jest też, że w dniu [...] października 2017 r. pracodawca skarżącej nadał na jej adres zamieszkania przesyłkę zawierającą świadectwo pracy, datowane na [...] grudnia 2016 r., potwierdzające, iż stosunek pracy ustał w wyniku "likwidacji zakładu pracy" [...] grudnia 2016 r. Świadectwo to skarżąca odebrała [...] października 2017 r. i przekazała je organowi [...] listopada 2017 r. (k. 41-43 akt adm. I inst.). Podkreślenia wymaga, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjmując, iż skarżąca wiedziała już w grudniu 2016 r., że zakład pracy uległ rozwiązaniu, a nie poinformowała o tym niezwłocznie organów, nie dał wiary jej wyjaśnieniom. Skarżąca w odwołaniu od decyzji pierwszej instancji wskazała bowiem, że o likwidacji zakładu pracy dowiedziała się z ponad dziesięciomiesięcznym opóźnieniem z otrzymanego [...] października 2017 r. świadectwa pracy. Zdaniem Kolegium, o tym, że skarżąca wiedziała wcześniej o tej okoliczności miałby świadczyć fakt, iż zgłosiła ona ubezpieczenie swojej osoby w KRUS i opłaciła należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników od dnia 1 września 2017 r., będąc w ciąży z kolejnym dzieckiem. W ocenie Sądu, organy nie uargumentowały należycie przyjętego – w ślad za dokonanymi ustaleniami – opisanego wyżej stanowiska uzasadniającego uznanie, że skarżąca pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w okresie od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. Uwadze Kolegium uszło bowiem, że zgodnie z zasadami określonymi w przepisach ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2016 r. poz. 277 ze zm.), w odróżnieniu od zasad określonych w przepisach ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.), dopuszcza się możliwość uregulowania składek na ubezpieczenie społeczne za okres wsteczny. Tym samym przepisy te dopuszczają objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników za taki okres. Organy nie ustaliły, czy taka sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie, zwłaszcza, że wskazywała na to skarżąca w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Organy nie wyjaśniły też, na podstawie jakich innych okoliczności wywnioskowały, iż skarżąca dowiedziała się wcześniej o likwidacji jej poprzedniego zakładu pracy i nie poinformowała o tym fakcie organu pierwszej instancji. Nie budzi wątpliwości, że organy obu instancji nie odniosły się należycie do opisanych wyżej okoliczności, mimo że ich rozstrzygnięcie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozpoznając ponownie sprawę organy, stosownie do art. 153 p.p.s.a., uwzględnią dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa oraz wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w niniejszym wyroku. Organy te dokonają zatem ponownej, wszechstronnej oceny niniejszej sprawy i w zależności od tej oceny podejmą stosowne rozstrzygnięcie. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Koszty te obejmują wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej, które w niniejszej sprawie wynosi [...] zł oraz kwotę [...]zł – z tytułu opłaty skarbowej uiszczonej od pełnomocnictwa. Wskazać bowiem trzeba, że przedmiotem sprawy jest zwrot nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego. Sprawa niniejsza jest zatem sprawą z zakresu pomocy społecznej, w rozumieniu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej należało więc ustalić według stawki przewidzianej dla "innej sprawy", wynikającej z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Bez wpływu na wysokość wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej pozostaje kwota świadczenia rodzinnego, której zwrotu sprawa dotyczy.