II SA/Lu 140/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Grymuza (sprawozdawca) Sędzia WSA Maciej Gapski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 5 stycznia 2026 r., znak: 010070/684/6783044/2025 (postępowanie: 569209472) w przedmiocie świadczenia "aktywni rodzice w pracy" uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 września r., znak sprawy: 010070/684/6783044/2025 (postępowanie: 569209472).

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie decyzją z dnia 5 stycznia 2026 r., znak: 010070/684/6783044/2025, postępowanie: 569209472, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako: Prezes), po rozpoznaniu skargi A. B., wcześniej: P. (dalej także jako: skarżąca) utrzymał w mocy decyzję Zakładu ubezpieczeń społecznych (dalej także jako: ZUS) w przedmiocie świadczenia aktywni rodzice w pracy. Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia 17 lipca 2025 r. skarżąca wniosła o przyznanie świadczenia aktywni rodzice w pracy na dziecko – K. B. (dalej także jako: dziecko). Skarżąca w piśmie z 18 lipca 2025 r. wyjaśniła, że wniosek dotyczy świadczenia za miesiąc sierpień 2025 r., gdyż w tym okresie Żłobek Miejski w Z. będzie nieczynny (k. 19 akt admin.). Decyzją z dnia 4 września 2025 r. ZUS odmówił przyznania skarżącej świadczenia aktywni rodzice w pracy. Wskazał, że świadczenie nie przysługuje na dziecko, które jest objęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym albo u dziennego opiekuna (art. 9 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic"). Organ wskazał, że "na podstawie danych zawartych w rejestrze żłobków i klubów dziecięcych/w wykazie dziennych opiekunów i podmiotów zatrudniających dziennych opiekunów ustaliliśmy, że dziecko jest objęte opieką w żłobku". Skarżąca wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w której stanęła na stanowisku, że w sierpniu 2025 r. żłobek, z uwagi na przerwę wakacyjną, nie sprawował opieki nad dzieckiem. Strona dołączyła do akt pismo Dyrektor Żłobka Miejskiego w Z. z dnia 17 grudnia 2025 r., z którego wynika, że Żłobek Miejski w Z. w okresie od 1 sierpnia do 31 sierpnia 2025 r. byt czynny, jednakże w tym czasie obowiązywała przerwa wakacyjna dla dzieci, na którą wyraził zgodę Prezydent Miasta Z.. W okresie od 1 do 31 sierpnia, podczas przerwy wakacyjnej K. i K. (synowie skarżącej) nie mogli uczęszczać do żłobka, gdyż w tym czasie nie były wykonywane zadania opiekuńczo-edukacyjne. Z uwagi na trwająca przerwę od zajęć opiekuńczo-wychowawczych w okresie od 1 do 31 sierpnia nie była pobierana opłata stała za pobyt dziecka, co "jest wykazane w Rejestrze Żłobków i Klubów dziecięcych, natomiast dziecko figuruje na liście dzieci uczęszczających do żłobka, gdyż jest to kontynuacja współpracy." (pismo k. 89 akt admin.) Prezes, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, wskazaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy decyzję ZUS. Organ odwoławczy stwierdził, że dziecko od dnia 1 września 2024 r. jest nieprzerwanie objęte opieką w żłobku (Żłobek Miejski w Z.). Zdaniem Prezesa przez objęcie opieką należy rozumieć nie tylko faktyczne uczęszczanie dziecka do placówki, ale również formalne zapisanie i objęcie dziecka organizacją żłobkową, potwierdzone np. zawartą umową lub decyzją o przyjęciu. Dla oceny prawa do świadczenia nie ma znaczenia faktyczna obecność dziecka w żłobku, lecz moment objęcia go tą opieką, co ma charakter formalno-prawny. W związku z powyższym Prezes wskazał, że skarżącej nie przysługuje świadczenie aktywni rodzice w pracy we wskazanym okresie, ponieważ zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic" świadczenie nie przysługuje na dziecko objęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym albo u dziennego opiekuna. Natomiast zgodnie z art. 31 ustawy o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka "Aktywny rodzic" ustalając prawo do świadczeń "aktywny rodzic", uwzględnia się informacje i dokumenty, o których mowa w art. 28-30, oraz informacje uzyskane z rejestrów publicznych lub zweryfikowane w rejestrach publicznych, o których mowa w art. 44. Organ drugiej instancji wskazał ponadto treść art. 44 ust. 6 ww. ustawy. Końcowo organ wyjaśnił, że dziecko ([...]) na dzień 5 stycznia 2026 r. figuruje w rejestrze żłobków i klubów dziecięcych, jako zgłoszone do placówki Żłobek Miejski w Z. nieprzerwanie od dnia 1 września 2024 r. A. B. wniosła skargę na powyższą decyzję, podnosząc zarzut naruszenia art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 maja 2024 roku o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – poprzez błędną interpretację "objęcia opieką" i przyjęcie przez organ odwoławczy, że pod tym pojęciem należy rozumieć nie tylko faktyczne uczęszczanie dziecka do placówki, ale również formalne zapisanie i objęcie dziecka organizacją żłobkową, i że dla oceny prawa do świadczenia nie ma znaczenia faktyczna obecność dziecka w żłobku, lecz moment objęcia go tą formą opieki co ma charakter formalno-prawny, co jest niezgodne z celem ustawy w kontekście ułatwienia rodzicom powrotu na rynek pracy i wparcia aktywności zawodowej, gdyż taka interpretacja przepisów uwzględnia tylko formalny status a nie faktyczne okoliczności. W związku z powyższym skarżąca wniosła o weryfikację zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako: p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sąd kontroluje zaskarżone akty pod względem ich zgodności z prawem, przy czym nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, lecz granicami danej sprawy - art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, nawet jeżeli nie zostały podniesione w skardze. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uchylenie decyzji następuje w szczególności w przypadku, gdy zaskarżony akt narusza przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (Dz. U. 2024 r., poz. 858; dalej jako: ustawa o wspieraniu rodziców) świadczeniami "aktywny rodzic" są świadczenia: "aktywni rodzice w pracy", "aktywnie w żłobku" i "aktywnie w domu". Celem świadczeń, wyrażonym w art. 2 ust. 2 ww. ustawy, jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową. Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o wspieraniu rodziców świadczenie "aktywni rodzice w pracy" przysługuje na nieobjęte opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo przez dziennego opiekuna dziecko aktywnym zawodowo matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z uwzględnieniem art. 11 ust. 3. Zasady postępowania w sprawach świadczeń "aktywny rodzic" zostały uregulowane w rozdziale 6 ustawy o wspieraniu rodziców. Zgodnie z art. 44 ust. 1 pkt 6 ustawy o wspieraniu rodziców Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ustalając lub weryfikując prawo do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" lub świadczenia "aktywnie w domu", jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji, drogą elektroniczną z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, z systemu informacji oświatowej, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, o którym mowa w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z rejestru żłobków i klubów dziecięcych oraz wykazu dziennych opiekunów i podmiotów zatrudniających dziennych opiekunów, o których mowa w przepisach o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, oraz z własnych rejestrów odpowiednio informacji o: objęciu dziecka opieką w żłobku, klubie dziecięcym, przedszkolu albo sprawowaną przez dziennego opiekuna - w przypadku świadczenia "aktywni rodzice w pracy". Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziców, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, co zobowiązuje organ do stosowania kodeksowych uregulowań w zakresie m. in. prowadzenia postępowania dowodowego i zasad postępowania administracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych słusznie wskazuje się, że dane ujęte w omawianym rejestrze mogą być podstawą ustaleń organu w zakresie faktu uczęszczania dziecka do właściwej placówki, w tym żłobka. Jednakże w sytuacji, gdy strona wskazuje na rozbieżność danych zawartych w rejestrze ze stanem faktycznym, rolą organu jest podjęcie adekwatnych działań zmierzających do weryfikacji czy dziecko rzeczywiście jest objęte aktywną opieką placówki czy też jedynie figuruje w rejestrze (wyroki: WSA w Białymstoku z 12 marca 2026 r., sygn. II SA/Bk 1925/25, WSA w Szczecinie z 19 lutego 2026 r., sygn. II SA/Sz 713/25, WSA w Krakowie z 16 kwietnia 2026 r., sygn. III SA/Kr 210/26, WSA w Lublinie z 14 maja 2026 r., sygn. II SA/Lu 62/26). Stwierdzić należy, że wprawdzie na podstawie art. 44 ust. 1 pkt 6 ustawy o wspieraniu rodziców, organ niewątpliwe jest uprawniony do weryfikowania określonych danych w rejestrze, jednak nie zwalnia to z obowiązku ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego w tym zakresie, o ile strona uprawdopodobniła, że informacje ujawnionych w tym rejestrze są nieprawidłowe, niezgodne z rzeczywistością. Skarżąca w odwołaniu podniosła, że dziecko w sierpniu 2025 r. nie było objęte opieką żłobka. Organ miał zatem obowiązek zweryfikować wskazaną okoliczność. Dołączone do akt pismo Dyrektora Żłobka Miejskiego w Z. uprawdopodobnia okoliczność, że wpisy w rejestrze mogą nie odpowiadać stanowi faktycznemu - a mimo to organ nie zweryfikował tej kwestii, która była kluczowa dla rozstrzygnięcia sprawy. Organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, jak i nie przeprowadził dowodów w celu rozstrzygnięcia zarzutów podniesionych przez skarżącą. Organ stanął na stanowisku, że determinujące znaczenie dla przyznania świadczenia ma fakt, że dziecko figuruje we właściwym rejestrze. Jest to pogląd błędny. Analiza art. 2 i 9 ustawy o wspieraniu rodziców wskazuje, że intencją ustawodawcy było udzielenie wsparcia aktywnym zawodowo rodzicom dzieci, które nie mają faktycznie zagwarantowanej opieki w placówkach. Formalne ujęcie dziecka w rejestrze nie realizuje tego celu. Ponadto w świetle przepisów ustawy o wspieraniu rodziców odmowa przyznania "świadczenia aktywny rodzic w pracy" nie jest uzależniona od wpisania dziecka do rejestru dzieci korzystających z opieki żłobkowej, lecz zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2a ustawy o wspieraniu rodziców odmowa tego świadczenia zależy od tego, czy za dany miesiąc zostało przyznane świadczenie "aktywnie w żłobku". Taką wykładnię wspiera również treść art. 4 ustawy o wspieraniu rodziców, który stanowi, że na to samo dziecko, za dany miesiąc, przysługuje tylko jedno ze świadczeń "aktywny rodzic" (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 20 maja 2026 r., sygn. akt II SA/Go 186/26). Świadczenie "aktywnie w żłobku" jest przekazywane na rachunek bankowy podmiotu prowadzącego żłobek (art. 15 ust. 9 ustawy o wspieraniu rodziców). Przepis art. 12 pkt 2 lit. a) ustawy o wspieraniu rodziców stanowi, że świadczenie "aktywni rodzice w pracy" nie przysługuje, jeżeli na to samo dziecko, za dany miesiąc zostało przyznane świadczenie "aktywnie w żłobku". Przy odkodowaniu znaczenia tej normy nie można jednak poprzestać jedynie na literalnym brzmieniu tego przepisu, lecz należy dokonać jego wykładni systemowej, a wiec wykładni uwzględniającej treść pozostałych przepisów ustawy. Analiza treści art. 4, art. 9 oraz art. 15 ust. 1, 2, 3, 4, 5 i 9 ustawy o wspieraniu rodziców wskazuje, że świadczenie "aktywny rodzic w pracy" nie będzie przysługiwać wtedy, gdy strona faktycznie otrzymała świadczenie "aktywnie w żłobku". Organ w sprawie nie powinien więc poprzestawać na ustaleniu, że stronie co do zasady przyznano świadczenie "aktywnie w żłobku" oraz, że dziecko jest wpisane do rejestru, lecz powinien ustalić czy za dany miesiąc faktycznie przyznano i wypłacono świadczenie "aktywnie w żłobku", czego w sprawie zabrakło. W związku z powyższym należało stwierdzić, że organ naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Organ naruszył również przepis prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziców poprzez jego błędną wykładnię, sprzeczną z ustalonym przez sąd rezultatem wykładni celowościowo-funkcjonalnej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy ponownie organ weźmie pod uwagę wyżej wskazaną wykładnię art. 9 ust. 1 ustawy oraz ustali rzeczywisty stan faktyczny sprawy, dokonując następnie jego prawidłowej oceny z punktu widzenia ustawowo określonych przesłanek przysługiwania skarżącej prawa do świadczenia rodzinnego. Jednocześnie organ uwzględni, że dokumentacja złożona do akt sprawy potwierdza, że ze względu na przerwę wakacyjną w sierpniu 2025 r. żłobek, do którego uczęszcza dziecko – co potwierdza wpis w rejestrze – ze względu na przerwę wakacyjną nie sprawowało opieki nad dziećmi. W sprawie należy w szczególności ustalić czy dziecko korzystało z opieki innego podmiotu tj. czy zostały spełnione przesłanki przyznania właściwego świadczenia i czy nie zachodzi przesłanka negatywne tj. czy zostało faktycznie przyznane i wypłacone świadczenie kolizyjne. Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 p.p.s.a. należało orzec, jak w sentencji wyroku.