II SA/Lu 1180/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Czaja po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w zakresie sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 lipca 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. T. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r., znak: [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie go w całości od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia [...] r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie z uwagi na niewykazanie zaistnienia przesłanek zawartych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Od tego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, wskazując, że referendarz nie wziął pod uwagę okoliczności braku osiągania dochodów przez skarżącego oraz konieczności spłacania przez niego zaległych zobowiązań. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie wykazał zaistnienia tych przesłanek, pomimo tego, że w świetle powołanego przepisu to na nim, jako wnioskodawcy, spoczywał ten obowiązek. Należy bowiem podkreślić, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne, leży po jego stronie, zaś rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie przez niego udowodnione (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 618-619). Z oświadczenia strony na formularzu PPF wynika, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz trojgiem niepełnoletnich dzieci, z którymi zamieszkuje w domu o powierzchni [...] m² o wartości [...] złotych. Skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, na które składają się grunty orne o powierzchni [...] ha oraz las o powierzchni [...] ha. Skarżący prowadzi hodowlę trzody chlewnej, obecnie liczy ona [...] sztuk. W skład gospodarstwa rolnego wchodzi również [...] budynków oraz sprzęt rolniczy niezbędny do prowadzenia produkcji rolnej. Do skarżącego należą dwa samochody osobowe m-ki [...] o wartości [...] złotych oraz o wartości [...] złotych. Wartość gospodarstwa rolnego skarżący wycenił na [...] złotych. Obecnie gospodarstwo rolne jest zadłużone na kwotę [...] miliona złotych i posiada obciążoną hipotekę. Skarżący podkreślił, że ze względu na rozprzestrzeniającą się chorobę świń – ASF wydany został zakaz sprzedaży trzody chlewnej. Skutkiem tego skarżący pozbawiony został dochodów, jednocześnie nie uzyskując żadnego wsparcia ze strony Państwa. Aktualnie przychody uzyskiwane z uprawy gospodarstwa rolnego wystarczają jedynie na pokrycie kosztów - strat. Do stałych zobowiązań skarżącego zalicza się spłata kredytu – rata miesięczna [...] złotych, pożyczka w ARiMR – rata [...] złotych miesięcznie, czynsz najmu – dzierżawy – [...] złotych miesięcznie, opłata za media – [...] złotych miesięcznie oraz opłata za energię elektryczną – [...] złotych miesięcznie, opłata za wodę [...] złotych miesięcznie, ubezpieczenie gospodarstwa rolnego – [...] złotych rocznie. Podkreślenia wymaga, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź posiadane przez nie środki są bardzo ograniczone i zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Wskazać również trzeba, że ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Dokonanie prawidłowej oceny, czy osoba fizyczna ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, wymaga zatem uprzedniego oszacowania sytuacji materialnej tej osoby (z uwzględnieniem jej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, stanu majątkowego, źródeł dochodów i ich wysokości) oraz porównania ze stałymi koniecznymi wydatkami ponoszonymi na utrzymanie. Niezbędne jest również porównanie możliwości finansowych strony wnioskującej o prawo pomocy z wielkością obciążeń tytułem kosztów, jakie strona ma ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym. Z uwagi na to, że wniosek o zwolnienie w całości od kosztów sądowych w niniejszej sprawie wpłynął już po wydaniu wyroku, jedyne obciążenie, jakie musi ponieść skarżący, to wpis od skargi kasacyjnej, wynoszący połowę kwoty wpisu (w badanej sprawie – [...] zł). Analiza oświadczenia złożonego na urzędowym formularzu prowadzi do wniosku, że sytuacja materialna skarżącego jest na tyle dobra, że jest on w stanie uiścić powyższą kwotę bez żadnego uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Ze złożonego przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wspólnie z żoną. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje jeszcze troje niepełnoletnich dzieci. Wbrew stanowisku skarżącego, referendarz wziął pod uwagę zarówno deklarowany przez skarżącego brak dochodów, jak i konieczność spłacania zobowiązań kredytowych. W pełni należy podzielić stanowisko referendarza, że o możliwości partycypowania w kosztach sądowych nie decyduje jedynie wysokość osiąganych dochodów, ale i sytuacja majątkowa strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Skarżący wraz z rodziną mają zabezpieczone dobre warunki mieszkaniowe (dom jednorodzinny o pow. [...] m² i wartości [...] zł), a ponadto skarżący posiada znaczny majątek służący prowadzeniu działalności rolniczej (grunty orne – [...] ha, lasy – [...] ha, [...] budynków gospodarczych, trzodę chlewną – [...] szt., [...] samochody, sprzęt rolniczy). Nie daje również podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność, że skarżący jest zadłużony. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest bowiem pogląd, że co do zasady obciążenia finansowe wynikające z konieczności spłacania zadłużenia pozostają w sferze indywidualnej osoby i nie mogą skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu postępowania sądowego (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., II FZ 1309/14 oraz z dnia 18 listopada 2015 r., II OZ 1146/15). Niewątpliwie zatem opisane wyżej należności nie mogą wyprzedzać należności sądowych. Nie ma zatem podstaw do uchylenia postanowienia referendarza jako naruszającego prawo. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie orzekł jak w postanowieniu, na podstawie art. 260 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.