II SA/Lu 1129/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Czaja, Sędziowie Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak,, Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz (sprawozdawca), Protokolant Sekretarz sądowy Agnieszka Wojtas, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 maja 2017 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. oddala skargę; II. przyznaje adw. E. O.-M. od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) należnego podatku od towarów i usług.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., znak: [...], po rozpoznaniu odwołania R. S. (dalej także: skarżący) od wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta L. decyzji z dnia [...] r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku stałego – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że odmawiając przyznania skarżącemu wspomnianego świadczenia organ pierwszej instancji wskazał, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z matką - J. R.. Dochodem rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o pomoc jest świadczenie emerytalne matki skarżącego w wysokości [...] zł. Na osobę w rodzinie przypada kwota [...]zł, która to kwota przekracza kwotę kryterium dochodowego na osobę w rodzinie – [...] zł. Jakkolwiek więc skarżący jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie kwalifikuje się do przyznania zasiłku stałego. Utrzymując w mocy tę decyzję Kolegium podzieliło w całości stanowisko organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że niewątpliwie skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ze swą matką, albowiem pozostaje z nią w bliskich, pozytywnych relacjach. Matka wspiera syna w podejmowaniu działań, a ponadto - jak wynika z oświadczeń skarżącego – pozostaje on na utrzymaniu matki. Kolegium podkreśliło, że zarówno skarżący, jak i jego matka we wcześniejszym okresie nie kwestionowali prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Sytuacja ta uległa zmianie w od momentu, gdy skarżący zaczął starać się o przyznanie mu zasiłku stałego. Skargę do Sądu na powyższą decyzję Kolegium złożył R. S., zarzucając, że decyzje organów obu instancji są dla niego bardzo krzywdzące. Decyzjom tym skarżący zarzucił naruszenie: - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i 2 k.p.a., polegające na niedostatecznym wyjaśnieniu podstaw i przesłanek odmowy przyznania zasiłku stałego, w tym wadliwe przyjęcie, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką oraz niedostateczne i niepełne uzasadnienie przyjętego rozstrzygnięcia; - art. 37 ust. 1 pkt 2 i art. 6 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. 2016 r. poz. 930 ze zm.; dalej także: "u.p.s."), wskutek odmowy przyznania skarżącemu zasiłku stałego. Skarżący podniósł, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z matką, albowiem zamieszkuje ona od kilku lat u swojej 95-letniej matki, którą opiekuje się od tego czasu, co potwierdza zaświadczenie z dnia [...] r., znak: [...] [...], wydane przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...]. Matka skarżącego przyjeżdża do L. raz w miesiącu, aby odebrać emeryturę i ponieść wszystkie opłaty za mieszkanie. To wszystko, zdaniem skarżącego, prowadzi do wniosku, że niewątpliwie centrum życia jego matki – J. R. znajduje się w miejscu zamieszkania jej matki (babki skarżącego). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja prawa nie narusza. W świetle art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1 lit. b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1058) świadczenia z pomocy społecznej przysługują osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, wynoszącego [...] zł. Zasiłek stały, w myśl art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zasiłek stały ustala się w wysokości różnicy między kryterium dochodowym na osobę w rodzinie a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być niższa niż [...] zł miesięcznie (art. 37 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy). W ocenie Sądu, organy administracji publicznej podjęły niezbędne czynności w celu dokładnego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz prawidłowo przyjęły, że skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. W rozpoznawanej sprawie jest niekwestionowane, że w świetle ustaleń podjętych przez organ pierwszej instancji w toku aktualizacji rodzinnego wywiadu środowiskowego, które miały miejsce w dniu [...] r. oraz [...] r., skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z matką. Na dowód tego skarżący wraz z matką składali organowi oświadczenia potwierdzające, że skarżący pozostaje na wyłącznym utrzymaniu matki. Z akt sprawy wynika również, że przed złożeniem wniosku o przyznanie zasiłku stałego skarżący ani jego matka nie kwestionowali prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Matka skarżącego podawała jedynie, że syn – z uwagi na pełnoletność, niepełnosprawność i brak własnego dochodu – winien mieć przyznany zasiłek tylko i wyłącznie na własne potrzeby oraz na pokrycie – choćby w części – kosztów utrzymania syna A. , który zamieszkuje ze swoją matką. Istotne jest przy tym, że skarżący nie podważał wówczas twierdzeń swej matki w tym zakresie (zob. oświadczenia skarżącego z dnia [...] r. i z dnia [...] r, oświadczenie matki skarżącego z dnia [...] r., kwestionariusze wywiadów środowiskowych z dnia [...] r. i [...] r. oraz k. 1, 14-25, 37, 38, 42-46 akt adm. I inst.). Bezsporne jest również, że to matka skarżącego stawiała się osobiście w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie F. N. 5 Sekcja Pracy Socjalnej Nr [...], przy ul. [...] w L., w celu załatwiania spraw dotyczących przyznania pomocy finansowej dla niej i syna. Z wyjaśnień pracowników socjalnych wynika, że występując w imieniu syna, w podejmowanych na jego wniosek postępowaniach o przyznanie świadczeń pieniężnych, matka skarżącego tłumaczyła się, że syn jest osobą niezwykle nieśmiałą, w związku z czym, to ona zmuszona jest załatwiać sprawy dotyczące jego osoby. Z informacji pozyskanych przez pracowników socjalnych ze środowiska sąsiedzkiego wynika nadto, że matka skarżącego zamieszkuje wspólnie z synem. Wyjeżdża do matki na kilka dni (3-7), po czym wraca do L., aby po kilku dniach znów pojechać do matki. Środowisko sąsiedzkie w obawie o ewentualne szykanowanie odmówiło złożenia pisemnych oświadczeń. Matka skarżącego, jak sama wskazywała utrzymuje również regularne kontakty z wnukiem – synem skarżącego, który mieszka ze swoją matką (zob. wyjaśnienia starszych pracowników socjalnych A. B. i S. J. z dnia [...] r. – k. 52 akt adm. I inst.). Poza sporem jest także to, że matka skarżącego, wskazując, iż zamieszkuje wraz z synem, złoża wniosek o przydział lokalu z zasobów miasta L. dla niej i syna, o co ubiega się od ponad 15 lat (k. 18, 45 akt adm. I inst.). W ocenie Sądu, mając na uwadze powyższe, niesporne okoliczności, oczywiste jest, że skarżący prowadzi wraz ze swą matka wspólne gospodarstwo domowe. Świadczy o tym również to, że jak wynika z akt sprawy, matka skarżącego wspiera go, występując w jego imieniu w Miejskim Urzędzie Pracy w L. oraz w postępowaniu dotyczącym ustalenia stopnia niepełnosprawności, motywuje go do wizyt lekarskich, do systematycznego leczenia i przyjmowania leków (k. 1, 14-25, 37, 38, 42-46 akt adm. I inst.). Niewątpliwie zatem osoby te wspierają się wzajemnie w podejmowanych działaniach, co również świadczy o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto w aktach sprawy znajduje się wywiad alimentacyjny z dnia [...] r. przeprowadzony przez pracownika socjalnego w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna skarżącego – A. S.. Również wówczas skarżący twierdził stanowiczo, że pozostaje na utrzymaniu matki i prowadzi z matką wspólne gospodarstwo domowe (k. 50-52 akt adm. I inst.). Wskazać przy tym należy, że z przepisu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej wynika, iż osoby spokrewnione ze sobą w myśl przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowią "rodzinę" w rozumieniu ustawy, o ile wspólnie zamieszkują i gospodarują, a także pozostają w związku faktycznym. Faktyczny związek, o jakim mowa w powołanym przepisie, oznacza codzienne współdziałanie osób zmierzające do lepszego zaspokojenia ich potrzeb bytowych, w tym mieszkaniowych, żywnościowych i polegających na zapewnieniu dochodu stanowiącego źródło utrzymania (zarobkowych). Wspólne zamieszkiwanie jest przesłanką uznania za rodzinę osób zamieszkujących ze sobą, jeżeli równocześnie z tym zamieszkiwaniem występuje element wspólnego gospodarowania. Polega ono na dzieleniu lokalu mieszkalnego w sposób pozwalający stwierdzić, że koncentruje się w nim aktywność życiowa osoby zamieszkującej. Wspólnie gospodarować, znaczy zatem wspólnie prowadzić gospodarstwo domowe. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II URN 56/95 stwierdził, iż "cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują." Pojęcie wspólnego gospodarowania nie oznacza zatem wyłącznie, tak jak to starała się wykazać skarżąca kasacyjnie, przyczyniania się do funkcjonowania wspólnoty poprzez wykonywanie na jej rzecz jakichkolwiek czynności, współdecydowania o przeznaczeniu dochodu rodziny oraz wykonywania czynności związanych z codziennymi zajęciami. Istotną cechą wspólnego gospodarowania jest również pozostawanie na utrzymaniu osoby, z którą takie gospodarstwo się tworzy. Organy obu instancji trafnie zatem przyjęły, że skarżący pozostaje na utrzymaniu matki, gdyż poza dodatkiem mieszkaniowym nie ma stałych własnych dochodów, które pokryłyby wydatki związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych (żywność, leki, odzież, środki czystości). Należy w takiej sytuacji stwierdzić, że skarżący nie może prowadzić odrębnego od matki gospodarstwa domowego także z tego względu, że nie posiada własnych dochodów na jego utrzymanie. W konsekwencji należało uznać, że przyjęta w sprawie przez organy obu instancji faktyczna podstawa rozstrzygnięć ustalona została z uwzględnieniem wymogów wynikających z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i § 2 oraz art. 80 k.p.a., a stan faktyczny został prawidłowo wyjaśniony, co znalazło wyraz w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Sądu, na wynika sprawy nie ma wpływu dołączone przez skarżącego do odwołania wspomniane wyżej zaświadczenie z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], z treści którego wynika, że matka skarżącego zamieszkuje wspólnie z babką skarżącego - Z. R. w miejscowości Z. [...], w gminie M., nad którą sprawuje opiekę. Trzeba wskazać, że wobec braku definicji pojęcia miejsca zamieszkania w przepisach ustawy o pomocy społecznej odwołać należy się – w tym zakresie – do definicji zawartej w art. 25 Kodeksu cywilnego. W świetle zaś tego przepisu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a tym miejscem, jak wynika z akt sprawy, jest miasto L.. Z wyjaśnień skarżącego oraz jego matki wynika bowiem, że to w L. skarżąca odbiera świadczenie emerytalne, stanowiące jej jedyny stały dochód, w tym mieście też znajduje się mieszkanie, za które regularnie ponosi "wszystkie opłaty". Nawet jeśli zatem przyjąć, że matka skarżącego więcej czasu spędza w miejscowości Z. [...], w gminie M., to trzeba mieć na uwadze, jak wskazano wyżej, że w L., a nie w miejscowości Z., skarżąca stara się od wielu lat o przydział lokalu komunalnego z zasobów gminy. Oczywiste jest więc, że miasto L. pełni bardzo istotną rolę w życiu matki skarżącego, jako centrum jej interesów życiowych, zaś miejscowość Z. [...] jest przez nią odwiedzana wyłącznie w związku z czasową koniecznością opieki nad będącą w bardzo podeszłym wieku matką. Podkreślić zatem należy, że organy ustaliły wszystkie istotne do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne, a zgromadzony w sprawie materiał dowodowy był kompletny, zaś jego ocena nie nosiła znamion dowolności. Na gruncie przepisów ustawy o pomocy społecznej wyprowadził logiczne i merytorycznie trafne wnioski, które uzasadniają stwierdzenie o niespełnieniu przez skarżącego ustawowych przesłanek do przyznania prawa do zasiłku okresowego. Niewątpliwie bowiem dochód rodziny skarżącego przekracza ustawowe kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie. Prawidłowe bowiem ustalenie, że skarżący nie jest osobą samotnie gospodarującą czyni bezzasadnymi zarzuty naruszenia prawa materialnego i powoduje konieczność obliczenia dochodu dla rodziny, a nie wyłącznie skarżącego. W sprawie prawidłowo zastosowano zatem art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, ustalając że dochód skarżącego i jej matki przewyższa kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Chociaż więc niekwestionowane jest, że skarżący jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (art. 6 pkt 1 u.p.s.), to nie było podstaw do przyznania mu zasiłku stałego, z powodu przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), skargę oddalił. O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono w oparciu art. 250 P.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. "c" w związku z § 4 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801) w związku z § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).