II SA/Łd 60/26

Dnia 14 maja 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć, Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw, Sędzia WSA Beata Czyżewska (spr.), , Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 maja 2026 roku sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 20 listopada 2025 roku nr SKO.4142.11.25 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Nowa Brzeźnica z dnia 29 sierpnia 2025 roku nr GOPS.530.4.2025; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. H., prowadzącemu Kancelarię Radcy Prawnego w P. przy ul. [...] kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych, powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. dj

Zaskarżoną decyzją z 20 listopada 2025 r. znak: SKO.4142.11.25 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, po rozpatrzeniu odwołania D. M., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Nowa Brzeźnica z 29 sierpnia 2025 r. nr GOPS.530.4.202 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. Jak wynika z akt sprawy decyzją z 29 sierpnia 2025 r. Wójt Gminy Nowa Brzeźnica, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572, z 2025 r. poz. 769), art. 2 pkt 9, art. 8b, art. 30 ust. 1, ust. 2, ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r., poz. 438, 620): 1. odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych w okresie od 01.10.2009 r. do 30.09.2018 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej A. M. obecnie C. w kwocie głównej 14 141,13 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 14 018,14 zł; 2. odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych w okresie od 01.02.2015 r. do 05.06.2018 r. świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym I. M. i K. M. w kwocie głównej 19 264,16 zł wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie 14 616,90 zł. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ stwierdził, że wnioskiem z 21 lipca 2025 r. D. M. zwrócił się z prośbą o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości. Wnioskodawca podał, że nie jest w stanie spłacić swojego zadłużenia z uwagi na to, że jest osobą bezrobotną, niezdolną do pracy, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 4 października 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Utrzymuje się jedynie z zasiłku wypłacanego przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w N. . Gdyby nie pomoc matki, wnioskodawca nie byłby w stanie się utrzymać. Z oświadczenia strony wynika, że nie posiada oszczędności i cennych przedmiotów. Odwołując się do brzmienia art. 27 ust. 1 i 1a ustawy organ wyjaśnił, że po uwzględnieniu dokonanych przez stronę spłat zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych osobom uprawnionym nadal do spłaty pozostaje łączna kwota wraz z odsetkami na dzień wydania decyzji 62 040,33 zł. Kwota ta stanowi zadłużenie z tytułu wypłaconych wierzycielce D2. M. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną A. M. obecnie C., wierzycielce A. M. obecnie C. po osiągnięciu przez nią pełnoletności oraz wypłaconych wierzycielce L. F. świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione I. i K. M. . W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz w oparciu o zgromadzone dokumenty organ uznał, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek określonych w art. 30 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione I. M. i K. M. były wypłacane na podstawie wyroku Sądu Rejonowego z 17 listopada 2014 r. sygn. akt III RC 68/14 (klauzula wykonalności z 20 listopada 2014 r.) w miesięcznej wysokości po 300,00 zł na każde dziecko, łącznie 600,00 zł miesięcznie od 01.02.2015 r. do 11.02.2017 r. Kwota wypłaconych za ten okres świadczeń wyniosła 24 miesiące x 600,00zł = 14 400,00zł + świadczenie za 11 dni lutego 2017 r. 235,73zł (600,00zł : 28 dni lutego x 11 dni przysługujących = 235,73 zł), czyli łącznie 14 635,73 zł. Następnie nadesłanym zawiadomieniem Komornika Sądowego z 23 lipca 2018 r. o zmianie wysokości alimentów od 12.02.2017 r. wraz z wyrokiem Sądu Rejonowego sygn. akt III RC 306/16 z 7 grudnia 2017 r. oraz wyrokiem Sądu Okręgowego sygn. akt I Ca 53/18 z 14 marca 2018 r. (prawomocny od 21 maja 2018 r.) obniżono wypłacane świadczenia z funduszu alimentacyjnego do miesięcznej kwoty po 150,00 zł na każde dziecko od 12.02.2017 r. Świadczenia w tej wysokości wypłacane były od 12.02.2017 r. do 05.06.2018 r. Należne świadczenie za okres od 12.02.2017 r. do 28.02.2017 r. wyniosło 182,07 zł (300,00 zł : 28 dni lutego x 17 dni przysługujących = 182,07 zł), za okres od 01.03.2017 r. do 31.05.2018 r. wyniosło 4500,00 zł (15 miesięcy x 300,00zł = 4 500,00 zł), a za 5 dni czerwca 2018 r. wyniosło 50,00 zł (300,00 zł : 30 dni czerwca x 5 dni przysługujących = 50,00 zł). Łącznie za ten okres zobowiązanie wynosi 4 732,07 zł. Nadesłanym przez Komornika Sądowego postanowieniem, wydanym na wniosek dłużnika z 18 marca 2019 r., Komornik Sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne w zakresie alimentów bieżących na rzecz wierzycieli I. M. i K. M. od 06.06.2018 r. uzasadniając, iż tytuł wykonawczy został pozbawiony wykonalności wyrokiem Sądu Okręgowego w Sieradzu z 06.02.2019 r. sygn. akt I Ca 39/19 w zakresie alimentów bieżących na rzecz wspomnianych wyżej wierzycieli od 06.06.2018 r. Sumując cały okres rozliczeniowy od 01.02.2015 r. do 05.06.2018 r. według przyznanych wierzycielce decyzjami świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zobowiązanie wobec funduszu alimentacyjnego wynosi 19 367,80 zł - 103,64 zł spłata należności głównej = 19 264,16 zł pozostałe zobowiązanie do spłaty plus odsetki ustawowe za opóźnienie naliczane do dnia spłaty. Komornik Sądowy Ł. K. w zaświadczeniu o stanie egzekucji z 20.08.2025 r. wykazał zaległości z funduszu alimentacyjnego na dzień wydawania zaświadczenia w kwocie 19 264,16 zł oraz ustawowe odsetki w kwocie 14 567,03 zł. Z pisma Komornika Sądowego Ł. K. z 30 lipca 2025 r. oraz po rozmowie telefonicznej z pracownikiem Kancelarii Komorniczej z 20.08.2025 r. (notatka służbowa w aktach sprawy) wynika, iż łącznie komornik wyegzekwował od strony w okresie od 16.12.2014 r. do 02.07.2018 r. kwotę 719,35 zł, którą określił jako przychód, natomiast na spłatę zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego oraz odsetek komornik przekazał łącznie kwotę 422,26 zł. Kwota ta została policzona na podstawie przelewów komornika, które wpływały na konto Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w okresie od pierwszego przelewu komornika z 13.05.2015 r. do 04.07.2018 r. (data ostatniego przelewu komornika). Z ogólnego rozliczenia 21 przelewów dokonanych przez komornika na łączną kwotę 422,26 zł zwrot zadłużenia z tytułu funduszu alimentacyjnego wyniósł 103,64 zł oraz zwrot odsetek 318,62 zł. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną A. M. obecnie C. wypłacane były na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Wieluniu z 28 grudnia 2007 r. sygn. akt III RC 285/07 w miesięcznej wysokości po 150,00 zł od 01.10.2008 r. do 30.09.2018 r. Kwota wypłaconych za ten okres świadczeń wyniosła 120 miesięcy x 150,00 zł = 18 000,00 zł. Sumując cały okres rozliczeniowy od 01.10.2008 r. do 30.09.2018 r. według przyznanych wierzycielce decyzjami świadczeń z funduszu alimentacyjnego, zobowiązanie wobec funduszu alimentacyjnego wynosi 18 000,00 zł – 3 858,87zł spłata należności głównej = 14 141,13 zł. Pozostałe zobowiązanie do spłaty plus odsetki ustawowe za opóźnienie naliczane do dnia spłaty. Komornik Sądowy Ł. K. w zaświadczeniu o stanie egzekucji z 20 sierpnia 2025 r. wykazał zaległości z funduszu alimentacyjnego na dzień wydawania zaświadczenia w kwocie 14 141,13 zł oraz ustawowe odsetki w kwocie 13 981,54 zł. Z analizy pisma w/w komornika sądowego z 30 lipca 2025 r. wynika, iż łącznie komornik wyegzekwował od wnioskodawcy w okresie od 30.08.2007 r. do 19.11.2020 r. kwotę 6 952,80 zł, którą określił jako przychód, natomiast na spłatę zadłużenia wobec funduszu alimentacyjnego oraz odsetek komornik przekazał łącznie kwotę 4 907,50 zł. Kwota ta została policzona na podstawie przelewów komornika, które wpływały na konto Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w okresie od pierwszego przelewu komornika z 25.02.2009 r. do 03.01.2017 r. - data ostatniego przelewu komornika. Z ogólnego rozliczenia 50 przelewów dokonanych przez komornika na łączną kwotę 4 907,50 zł zwrot zadłużenia z tytułu funduszu alimentacyjnego wyniósł 3 858,87 zł oraz zwrot odsetek 1 048,63 zł. Organ biorąc pod uwagę okres pobierania przez osoby uprawnione świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz analizując zawartą w pismach Komornika Sądowego skuteczność egzekucji wobec dłużnika alimentacyjnego stwierdził, że D. M. nie spełnia powyższego warunku określonego ustawą, tym samym brak jest możliwości umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy. Organ pierwszej instancji odnosząc się następnie do art. 30 ust. 2 ustawy wyjaśnił, że z przedstawionego przez wnioskodawcę materiału dowodowego wynika, iż orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. z 4 października 2023 r. D. M. został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe, ze wskazaniem niezdolny do pracy. Z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego część I z 30 lipca 2025 r. przeprowadzonego dla potrzeb niniejszej sprawy wynika, że D. M. ma [...]. Jest osobą [...]. Jak wynika z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z 21 października 2022 r. wnioskodawca jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31.10.2027 r. Zgodnie z informacjami zawartymi w dołączonych do wywiadu środowiskowego kartach informacyjnych z leczenia medycznego, strona choruje na: [...]. Strona mieszka w jednym domu z matką, który jest własnością siostry i prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Koszty związane z opłatą za energię elektryczną, gaz, opał (węgiel, drewno) wnioskodawca ponosi po połowie z matką (str. 4 pkt 15 wywiadu środowiskowego). Podział kosztów - według organu - ma korzystny wpływ na budżet domowy strony, ponieważ zmniejsza wydatki na utrzymanie mieszkania. Z wywiadu wynika również, iż strona nie nabyła prawa do pobierania świadczenia rentowego z ZUS/KRUS. Źródłem utrzymania D. M. jest zasiłek stały z tytułu orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności wypłacany w miesięcznej wysokości - 1 097,16 zł (za lipiec 2025 r.), zasiłek pielęgnacyjny w miesięcznej wysokości - 215,84 zł (za lipiec 2025 r.) oraz świadczenie uzupełniające z ZUS w miesięcznej wysokości 500,00 zł (za lipiec 2025 r.). Łączne stałe dochody wnioskodawcy wynoszą 1813,00 zł miesięcznie i nie podlegają egzekucji komorniczej. Zarówno zasiłek stały, jak i zasiłek pielęgnacyjny przyznane są bezterminowo. Stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, opłaceniem odpadów komunalnych, opłaceniem telefonu, zakupem leków, środków czystości, odzieży oraz inwestycje w bieżące naprawy w domu i na posesji w zamian za czynsz wynoszą 1 185,00 zł miesięcznie. Strona korzysta ze specjalnych zasiłków celowych: luty 2024 r. - 800,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału oraz leków, maj 2024 r. - 400,00 zł z przeznaczeniem na zakup leków, lipiec 2024 r. - 300,00 zł z przeznaczeniem na zakup leków, listopad 2024 r. - 770,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału oraz leków, luty 2025 r. - 800,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału oraz leków, maj 2025 r. - 300,00 zł z przeznaczeniem na zakup leków, sierpień 2025 r. - 300,00 zł z przeznaczeniem na zakup leków. Z wywiadu środowiskowego oraz dokumentacji, która jest w posiadaniu GOPS wynika, że wnioskodawcą opiekuje się córka A., która od 1 maja 2020 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad D. M., przyznane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu decyzjami z 19 sierpnia 2020 r. oraz z 31 stycznia 2024 r. Córka pomaga wnioskodawcy w czynnościach dnia codziennego takich jak: higiena osobista, przyrządzanie posiłków, szykowanie leków, pomoc w ćwiczeniach rehabilitacyjnych, palenie ognia, sprzątanie mieszkania, pranie, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wyjazdów do lekarza, załatwianie spraw urzędowych. Jak wynika z kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego cz. II z 31 lipca 2025 r. córka nie deklaruje pomocy finansowej. Z wywiadu środowiskowego wynika, że zobowiązanymi do alimentacji na rzecz strony są również: matka B. M., która w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego cz. II z 30 lipca 2025 r. nie zobowiązuje się do pomocy finansowej na rzecz syna ze względu na niskie dochody; syn I. M., który w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego cz. II z 11 sierpnia 2025 r. nie zobowiązuje się do jakiejkolwiek pomocy ojcu, gdyż dochody, które posiada skromnie wystarczają mu na własne potrzeby bytowe i od około dziewięciu lat nie utrzymuje z ojcem żadnych kontaktów; ojciec E. M., który mieszka w innej miejscowości, nie utrzymuje z synem żadnych kontaktów rodzinnych od wielu lat i nie pomaga, co zawarł w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego cz. II z 22 sierpnia 2025 r. Z oświadczenia o stanie majątkowym dołączonego do wywiadu środowiskowego z 30 lipca 2025 r. wynika, że wnioskodawca nie posiada nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Organ podkreślił następnie, że D. M. będąc w trudnej sytuacji zdrowotnej i wobec braku możliwości wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, wystąpił do Sądu o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji na rzecz dzieci I. i K. M., gdzie w konsekwencji Sąd wyrokiem z 7 grudnia 2017 r., sygn. akt III RC 306/16, obniżył D. M. alimenty z kwoty po 300,00 zł miesięcznie na każde dziecko na kwotę po 150,00 zł miesięcznie na każde dziecko od 12 lutego 2017 r. Wyrokiem sygn. akt. I Ca 39/19 z 6 lutego 2019 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu uchylił obowiązek alimentacyjny wobec dzieci I. i K. M. od 6 czerwca 2018 r., czyli od daty posiedzenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności i wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Fakt ten - w opinii organu - wpłynął korzystnie na stan zadłużenia wnioskodawcy, ponieważ od chwili wydania wyroku o sygn. akt III RC 306/16 zadłużenie D. M. rosło dwukrotnie wolniej, a następnie, od momentu wydania wyroku o sygn. akt I Ca 39/19 przestało rosnąć w ogóle. Biorąc pod uwagę sytuację dochodową i rodzinną strony, organ pierwszej instancji nie zakwestionował obecnej trudnej sytuacji wnioskodawcy, jednakże nie znalazł przesłanek do umorzenia zaległych należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podkreślił, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy i z tego względu powinny być interpretowane w sposób ścisły. Dłużnik alimentacyjny musi liczyć się z tym, że państwo będzie dochodzić zwrotu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ponieważ na rodzicach zasadniczo ciąży podstawowy obowiązek zapewnienia opieki i utrzymania dziecka. Uprawnionym do świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest samo dziecko, na które dłużnik obowiązany jest spełnić świadczenie alimentacyjne. Organ dodał, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zaległości ma charakter uznaniowy, co oznacza, że umorzenie należności nie jest obligatoryjne nawet w przypadku spełnienia przesłanek warunkujących udzielenie tej pomocy. Nadto, umorzenie należności alimentacyjnych byłoby sprzeczne z interesem społecznym, prowadziłoby bowiem do nieuzasadnionego obarczenia obowiązkiem spłaty osobistego długu strony przez wszystkich podatników. Ponadto przesłanką do odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest uzyskanie prawa do świadczenia emerytalnego po ukończeniu przez D. M. [...]. Zgodnie z danymi uzyskanymi z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na dzień 28 sierpnia 2025 r. D. M. podlegał ubezpieczeniom społecznym przez okres 12 lat 6 miesięcy i 7 dni. Z informacji z 25 sierpnia 2025 r. przekazanych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wynika, że wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu w KRUS 3 lata 1 miesiąc i 29 dni. W związku z powyższym, po osiągnięciu wieku emerytalnego, D. M. nabędzie prawo do emerytury, zarówno z ZUS, jak i KRUS. Według organu dokonując wykładni art. 30 ust. 2 ustawy nie można koncentrować się tylko na aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika, gdyż prowadziłoby to do nadużyć związanych z celowym unikaniem płacenia alimentów oraz wiązało się w praktyce z koniecznością uwzględniania większości składanych wniosków, zaprzeczając wyjątkowemu charakterowi tej instytucji. Dlatego też równolegle do aktualnej niezbędna jest perspektywiczna ocena możliwości poprawy tej sytuacji. W chwili nabycia prawa do świadczeń emerytalnych można domniemywać, iż zaistnieje możliwość poprawy sytuacji finansowej strony i, być może, w przyszłości będzie mógł on podjąć spłatę zadłużenia. Organ zauważył, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy daje również inne możliwości, z których dłużnik alimentacyjny może skorzystać. Należą do nich odroczenie terminu płatności oraz rozłożenie długu na raty. Rozwiązania te stanowią swoisty kompromis między interesami dłużnika alimentacyjnego i wierzyciela. Umożliwiają one jednoczesne uwzględnienie trudnej sytuacji materialnej osoby zadłużonej oraz pozwalają na odzyskanie środków wypłaconych ze Skarbu Państwa. Umorzenie należności w całości lub częściowo wraz z odsetkami stanowi ostateczne rozwiązanie. W odwołaniu od powyższej decyzji D. M. wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji podnosząc zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a., art. 30 ust. 1 ustawy. Zdaniem odwołującego decyzja organu pierwszej instancji została wydana z rażącym naruszeniem prawa, bez uwzględnienia sytuacji zdrowotnej i materialnej w jakiej znajduje się wnioskodawca. Sytuacja finansowa i zdrowotna strony nie ulegnie poprawie, ponieważ nie jest ona w stanie na bieżąco spłacać należności i nie ma realnej perspektywy ich spłaty. Stanowi wobec tego szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu ustawy. Powołaną na wstępie decyzją z 20 listopada 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 572 z późn.zm. - dalej w skrócie "k.p.a.") w zw. z art. 30 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz.U. z 2025 r., poz. 438 z późn.zm. - dalej w skrócie "ustawa"), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wyjaśnił, że norma zawarta w art. 30 ust. 1 ustawy uprawnia organ właściwy dłużnika do wydania decyzji administracyjnej o umorzeniu należności, które dłużnik ma obowiązek zwrócić do funduszu. Decyzja taka ma charakter uznaniowy. Z akt sprawy wynika, że organem właściwym jest Wójt Gminy Nowa Brzeźnica. Literalna wykładania art. 30 ust. 1 ustawy wskazuje, że możliwość zastosowania umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu oraz wysokość umorzenia uzależnione są przede wszystkim od stopnia skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do odzyskania należności z tytułu alimentów. Sformułowanie art. 30 ust. 1 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych. Ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Kolegium wyjaśniło następnie, że szczególną regulacją pozwalającą na umorzenie zobowiązania dłużnika alimentacyjnego wobec funduszu jest art. 30 ust. 2 ustawy. Na mocy tego przepisu dłużnik może wystąpić do organu właściwego wierzyciela o odroczenie spłaty, o rozłożenie na raty bądź o umorzenie zadłużenia. Wymienione sposoby powinny być stosowane w kolejności podanej w przepisie. Wobec tego dłużnik alimentacyjny powinien wykorzystać przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności występować o umorzenie występującej należności. Umorzenie należności z tytułu alimentów jest formą najdalej idącej ulgi w spłacie należności, dlatego stanowi instytucję o charakterze wyjątkowym i powinno mieć miejsce wówczas, gdy sytuacja dochodowa dłużnika nie pozwala na wywiązywanie się w najmniejszym nawet stopniu z ciążącego na nim obowiązku. Ustawodawca nie wskazał jednak, jakiego okresu ma dotyczyć analiza sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Oznacza to, że kierując się ogólnymi zasadami postępowania, organ obowiązany jest uwzględnić i przeanalizować stan bieżący, aktualny. Czynnikiem mającym wpływ na wydanie decyzji z art. 30 ust. 2 ustawy jest sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Umorzenie w trybie powyższego przepisu może nastąpić jedynie na wniosek dłużnika alimentacyjnego złożony do organu właściwego wierzyciela. Organ rozpoznaje każdy wniosek indywidualnie. Rozpoznając wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (wraz z odsetkami), organ wydaje decyzję, która zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyte przez ustawodawcę sformułowanie "organ może umorzyć". Oznacza to sytuację, w której właściwy organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia, z jednej strony może umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych (lub odsetki od tych należności, jeżeli zostały także objęte przez wnioskodawcę przedmiotem żądania) w całości lub w części, z drugiej zaś może odmówić zastosowania tego rodzaju ulgi. Umorzenie należności może obejmować całą powstałą sumę wraz z odsetkami lub umorzenie może nastąpić w stosunku do części zobowiązania. Ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami, powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Umorzenie zobowiązania powinno nastąpić tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie. Wskazana niemożność zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu, uzasadniająca zwolnienie z obowiązku, musi być efektem czynników obiektywnych, niezależnych od działań osoby zobowiązanej. Zdaniem organu odwoławczego, postępowanie poprzedzone wydaniem zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone prawidłowo, w sposób kompletny i wyczerpujący, a wszystkie okoliczności sprawy zostały dostatecznie wyjaśnione w oparciu o cały zebrany w sprawie materiał dowodowy. Odwołujący wniósł o umorzenie należności alimentacyjnych wraz z odsetkami w całości. Wniosek uprawnionego podmiotu, zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., wszczyna postępowanie administracyjne, organ jest treścią wniosku związany. Wobec powyższego, obowiązkiem organu było rozpatrzenie sprawy w oparciu o treść żądania skarżącego, a więc rozważenie wszelkich przesłanek do umorzenia należności alimentacyjnych odwołującego wraz z odsetkami w całości. W tym zakresie organ pierwszej instancji zebrał dokumentację, będącą podstawą orzeczenia obowiązku alimentacyjnego na rzecz uprawnionych, tj. A. C., I. M. i K. M., w aktach znajdują się wyroki sądów powszechnych w zakresie orzeczenia alimentów na rzecz uprawnionych, wyrok dotyczący obniżenia alimentów oraz ustalający wygaśnięcie obowiązku alimentacyjnego. Jednocześnie w aktach sprawy znajdują się decyzje właściwego organu ustalające i przyznające świadczenie na rzecz dzieci wnioskodawcy. Na tej podstawie organ ustalił wysokość alimentów w okresach, których dotyczy zaskarżona decyzja. Organ przedstawił także szczegółowe wyliczenie, z którego wynika wysokość świadczeń wypłaconych na rzecz osób uprawnionych do alimentów z funduszu alimentacyjnego na dzień wydawania decyzji. Nadto, wobec braku wypełniania obowiązku alimentacyjnego przez D. M. zgodnie z prawomocnymi orzeczeniami sądów powszechnych, organ zebrał kompletną dokumentację w przedmiocie wszczęcia, prowadzenia oraz skuteczności egzekucji komorniczej wobec dłużnika. Tym sposobem organ ustalił, jaka kwota została wyegzekwowana od dłużnika, w jakim okresie czasu i ile z tych kwot przekazano na spłatę zadłużenia na rzecz funduszu alimentacyjnego. To wszystko posłużyło do oceny stanu faktycznego pod kątem spełnienia przesłanek z art. 30 ust. 1 ustawy. Wobec poczynionych w tym zakresie ustaleń organ prawidłowo ocenił, że egzekucja wobec D. M. nie była skuteczna w rozumieniu art. 30 ust. 1 ustawy, wobec czego brak było możliwości umorzenia należności na tej podstawie. Wójt Gminy Nowa Brzeźnica rozważył również możliwość uwzględnienia wniosku w oparciu o przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy. W tym celu organ przeprowadził szczegółowy wywiad środowiskowy, zarówno z wnioskodawcą jak i członkami jego rodziny, w tym z matką, ojcem oraz dziećmi. Ustalił sytuację życiową, majątkową i zdrowotną skarżącego. Z ustaleń organu wynika, że wnioskodawca [...]. Wnioskodawca nie nabył prawa do świadczeń emerytalno-rentowych, a jego łączne dochody wynoszą 1813,00 zł (z tytułu zasiłku stałego, zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia uzupełniającego). Strona korzystała z jednorazowych zasiłków celowych, a w życiu codziennym pomaga jej córka A. C., która pobiera z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne. Żadna z osób potencjalnie zobowiązanych do alimentacji na rzecz D. M. nie deklaruje pomocy finansowej (ani matka, ani dzieci), co organ stwierdził na postawie kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego. Strona nie posiada nieruchomości, ruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Organ zebrał kompletną dokumentację medyczną D. M., pobrał dane z dostępnych rejestrów, ustalił stopień niepełnosprawności, rodzaje przysługujących mu świadczeń na podstawie decyzji organów pomocowych, brak uprawnień emerytalno-rentowych, a także prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla A. C. w związku z brakiem możliwości podjęcia pracy ze względu na opiekę nad skarżącym. Powyższe okoliczności przyczyniły się do ustalenia stanu faktycznego w sposób wyczerpujący, zarówno w kwestii dochodu strony, jego stanu zdrowia, a także sytuacji bytowej. Następnie organ poddał tak ustalony stan faktyczny subsumpcji i ocenił, czy i w jakim zakresie umożliwia on uwzględnienie wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych wraz z odsetkami w całości. Argumentacja organu pierwszej instancji w tym zakresie jest trafna, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu podziela to stanowisko. Przepis art. 30 ust. 2 ustawy powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający, gdyż obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka przez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa (art. 72 Konstytucji RP). Fakt wypłaty przez państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy. Podsumowując Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, a także w sposób uznaniowy a nie dowolny, w oparciu o całokształt okoliczności odmówił umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w całości. Zdaniem organu drugiej instancji, brak jest podstaw do zastosowania tak daleko idącej ulgi w spłacie. Kolegium nadmieniło również, że strona ma możliwość ubiegania się o inne rodzaje ulg, tj. umorzenie należności w części, rozłożenie na raty bądź odroczenie spłaty. W tym zakresie powinna złożyć odpowiedni wniosek do organu właściwego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi D. M. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, przyznanie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania, przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Według skarżącego decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem przepisów art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 2 ustawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z 3 lutego 2026 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego i umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na rozprawie 14 maja 2026 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę. Wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu, oświadczając, że koszty te nie zostały pokryte w całości ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143 - dalej w skrócie "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny (decyzja, postanowienie), jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem sądowej kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Nowa -Brzeźnica odmawiającą D. M. umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz osób uprawnionych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi na dzień wydania decyzji. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym (Dz.U. z 2025 r., poz. 438). Według art. 27 ust. 1 ustawy, dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Z kolei, zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (pkt 1 - należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, pkt 2 - należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, pkt 4 - należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym), w łącznej wysokości: 1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów; 3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów. Organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną (art. 30 ust. 2). Umorzenie należności następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 30 ust. 3). Tryb umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych określony w art. 30 ust. 1 ustawy zastrzeżony został do właściwości organu właściwego dłużnika. Wydanie decyzji na podstawie analizowanego przepisu oparte jest, na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyty w nim zwrot "może umorzyć". Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, wypracowanym na tle rozważanego unormowania, jedyną i konieczną przesłanką umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek jest skuteczna egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów, prowadzona przez okres minimum 3 lat. Nawet bardzo trudna sytuacja materialna dłużnika alimentacyjnego nie stanowi ani samodzielnej, ani dodatkowej przesłanki umorzenia należności powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych (vide: wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r., I OSK 1426/11 - Lex nr 1126266). Regulacja zawarta w art. 30 ust. 1 ustawy stanowi instrument służący do zachęcania dłużników do terminowego regulowania dochodzonych w postępowaniu cywilnym należności alimentacyjnych. Długotrwałe odciążenie budżetu państwa od konieczności przyznawania kolejnych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być premiowane wizją odstąpienia od żądania zwrotu części długu przypisanego do organu, który wiele lat temu przyznał i wypłacił świadczenie publicznoprawne służące zastąpieniu bezskutecznie egzekwowanych alimentów" (A. Korcz-Maciejko, A. Brzeźna, Komentarz do art. 30 (w:) Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Warszawa 2014). Przepis art. 30 ust. 1 ustawy spełnia więc rolę motywacyjną dla dłużników alimentacyjnych i większą wartość przypisuje temu, aby uprawnieni do alimentów mieli potencjalnie lepszą szansę na ich uzyskanie "na bieżąco" od osób zobowiązanych, kosztem ewentualnej straty w majątku publicznym z tytułu umorzenia należności wypłaconych zastępczo przed wieloma laty. Ważne jest też to, że okres skutecznej egzekucji w celu umorzenia "zaległych" świadczeń jest liczony w latach (minimum trzy, do siedmiu lat) i dzięki temu kształtuje również właściwe postawy i wzorce zachowania po stronie dłużników alimentacyjnych (odpowiedzialności, systematyczności), co nie jest bez znaczenia dla funkcjonowania całego społeczeństwa. W kontrolowanej sprawie organy orzekające rozpatrując, na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, wniosek dłużnika alimentacyjnego D. M. w zakresie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz I. M. i K. M., oraz na rzecz A. M. obecnie C. poprawnie ustaliły, że nie został spełniony w tym wypadku kluczowy warunek do ewentualnego zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności, a mianowicie skuteczność egzekucji w okresach i kwotach wskazanych w rozważanym unormowaniu. Z niewadliwych ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji, na podstawie załączonych do akt sprawy prawomocnych orzeczeń sądów powszechnych w przedmiocie obowiązku alimentacyjnego skarżącego (wyrok Sądu Rejonowego w Wieluniu z 17 listopada 2014 r., III RC 68/14, wyrok Sądu Rejonowego w Wieluniu z 7 grudnia 2017 r., III RC 306/16, wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z 14 marca 2018 r., I Ca 53/18, wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z 6 lutego 2019 r. I Ca 39/19, wyrok Sądu Rejonowego w Wieluniu z 28 grudnia 2007 r., III RC 285/07), decyzji przyznających wierzycielkom świadczenia z funduszu alimentacyjnego (decyzji Wójta Gminy Nowa Brzeźnica z: 30 października 2017 r., 26 października 2016 r., 15 października 2015 r., 17 lipca 2015 r., 16 października 2014 r., 22 października 2013 r., 18 października 2012 r., 26 października 2011 r., 27 października 2010 r., 30 października 2009 r., 20 października 2008 r., 30 kwietnia 2019 r., 14 listopada 2018 r., 21 sierpnia 2018 r., 30 października 2017 r., 18 października 2016 r., 19 października 2015 r.), a także z informacji i zaświadczeń uzyskanych od Komornika Sądowego Ł. K. z 30 lipca 2025 r. i z 20 sierpnia 2025 r. wynika, że aktualne na dzień wydania decyzji z 29 sierpnia 2025 r. zadłużenie skarżącego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych: - na rzeczy A. C. (z domu M.) w okresie od 1 października 2009 r. do 30 września 2018 r. wynosi 14 141,13 zł, odsetki ustawowe - 14 018,14 zł, co łącznie stanowi kwotę 28 159,27 zł; - na rzecz I. M. i K. M. w okresie od 1 lutego 2015 r. do 6 czerwca 2018 r. wynosi 19 264,16 zł, odsetki ustawowe - 14 616,90 zł, co łącznie stanowi kwotę 33 881,06 zł. W sumie zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na troje dzieci wynosi 62 040,33 zł. W postępowaniu egzekucyjnym toczącym się z wniosku I. M. i K. M. w okresie od 16 grudnia 2014 r. do 2 lipca 2018 r. komornik wyegzekwował łącznie kwotę 719,35 zł, natomiast na rzecz A. C. z domu M. w okresie od 30 sierpnia 2007 r. do 19 listopada 2020 r. komornik wyegzekwował łącznie kwotę 6952,80 zł. Brak było w związku z powyższym podstaw do umorzenia przez organ pierwszej instancji należności z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w trybie art. 30 ust. 1 ustawy. Wskazać dalej trzeba, że tryb umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego określony w art. 30 ust. 2 ustawy zastrzeżony został do właściwości organu właściwego wierzyciela. Wydanie decyzji na podstawie analizowanego przepisu oparte jest, na uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyty w nim zwrot "może". Organ ma bowiem możliwość wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza, że może, choć nie jest do tego zobowiązany, umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności bądź rozłożyć należność na raty albo też w zależności od poczynionych w toku postępowania wyjaśniającego ustaleń odmówić zastosowania ulgi. Przesłankami, które w tym wypadku, organ powinien ustalić i poddać dogłębnej ocenie są sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Niezależnie od podjętego rozstrzygnięcia czy to pozytywnego, czy negatywnego organ ma obowiązek szczegółowo rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i przedstawić swoje stanowisko w uzasadnieniu decyzji sporządzonym z poszanowaniem reguł procesowych zdefiniowanych w art. 107 § 3 k.p.a. Wydanie decyzji w ramach tzw. "luzu decyzyjnego", nie oznacza, że taka decyzja nie podlega żadnej kontroli sądu administracyjnego. Kontrola ta jest w tym przypadku dość ograniczona i polega na ocenie, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (vide: wyrok Naczelnego Sadu Administracyjnego z 22 czerwca 2016 r., I OSK 2429/14). Innymi słowy, sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje jedynie proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu, czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy ona zatem jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi a nie obejmuje tej części rozstrzygnięcia, które wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa - rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2015 r., I OSK 1375/14). W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych, wypracowanym na tle art. 30 ust. 2 ustawy, podkreśla się, że dla oceny przesłanek umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego istotna jest nie tylko okoliczność, czy dłużnik aktualnie może wywiązać się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, ale i to, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Przy czym, taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być odebrane jako forma zachęcenia innych osób do unikania partycypowania w kosztach utrzymania własnych dzieci, w sytuacji gdy sytuacja materialna i osobista dłużnika nie jest następstwem pojawienia się zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, lecz wynika ona z zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych. Należy też mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z art. 133 ustawy z 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy w przypadku rodziców w stosunku do dzieci, mają charakter obligatoryjny i zwolnić się z nich można tylko w wyjątkowych sytuacjach (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 18 grudnia 2020 r., I OSK 2269/20; 27 października 2020 r., I OSK 1015/20; z 14 lipca 2020 r., I OSK 2861/19; 20 listopada 2019 r., I OSK 3150/18; 21 kwietnia 2020 r., I OSK 346/19; 28 kwietnia 2020 r., I OSK 9/19; 14 lutego 2019 r., I OSK 2149/18). Umorzenie ciążącego na dłużniku alimentacyjnym zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do zwrotu których jest on zobligowany z mocy art. 27 ust. 1 ustawy, stanowi bez wątpienia najdalej idącą formę ulgi w ich spłacie, jakiej organ właściwy wierzyciela może temu dłużnikowi udzielić w warunkach uznania administracyjnego. Ma ono zatem charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności, sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. Co do zasady bowiem każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną - na tle innych dłużników alimentacyjnych. Zatem sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Rzecz jednak w tym, że stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych. Przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 17 października 2017 r., I OSK 3474/15; 21 czerwca 2018 r., I OSK 278/18; 21 lipca 2020 r., I OSK 3074/19; 6 października 2020 r., I OSK 2391/19; 26 lipca 2023 r., I OSK 547/21; 11 stycznia 2024 r., I OSK 777/22 - dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skład orzekający Sądu w sprawie niniejszej podziela zaprezentowane wyżej poglądy judykatury i czyni je swoimi. W przekonaniu Sądu organy administracyjne obu instancji rozpatrując, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy, wniosek D. M. o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bez wątpienia zgromadziły kompletny, a zarazem wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, który jednak poddały częściowej i stosunkowo wybiórczej ocenie, wyciągając z niego wnioski sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, co świadczy o naruszeniu przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z poczynionych dotychczas rozważań wynika, że zasadą jest spoczywający na każdym dłużniku alimentacyjnym obowiązek zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienia, zaś wyjątkiem od tej zasady, który należy wykładać ściśle, jest możliwość umorzenia tychże należności łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty. Przesłanką wymagającą pogłębionej i rzetelnej oceny ze strony organów orzekających dla zastosowania jednej z ulg, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy, jest sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. W toku postępowania poprzedzającego wydanie w trybie art. 30 ust. 2 ustawy decyzji opartej na uznaniu administracyjnym organ winien ustalić następujące okoliczności. Po pierwsze, czy aktualna sytuacja dochodowa lub rodzinna pozwala / nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Po drugie, jeśli sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika nie pozwala mu na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego organ powinien ocenić w dalszej kolejności, czy stan taki jest efektem wpływu czynników obiektywnych, czy też jest to efekt zaniedbań, które miały miejsce przed kilku laty i obecnie dłużnik ponosi tego negatywne konsekwencje. Po trzecie, rolą organów jest również zbadanie, czy w przyszłości dłużnik będzie mógł spłacać dług alimentacyjny, przy czym ocena w tym przedmiocie by nie była dowolna, powinna odbywać się z uwzględnieniem zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zasad logiki i doświadczenia życiowego. Weryfikując wystąpienie na gruncie rozpatrywanej sprawy wspomnianych wyżej przesłanek stwierdzić trzeba, że aktualna sytuacja dochodowa i rodzinna D. M. ponad wszelką wątpliwość nie pozwala mu na spłacanie zadłużenia z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz jego dzieci. Z akt sprawy wynika, że skarżący ma [...]. Utrzymuje się z zasiłku stałego w wysokości 1097,16 zł miesięcznie, zasiłku pielęgnacyjnego w wysokości 215,84 zł miesięcznie i świadczenia uzupełniającego z ZUS w wysokości 500 zł miesięcznie, nie podlegających egzekucji komorniczej, co łącznie stanowi kwotę 1813,00 zł. Jest on również beneficjentem Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w N., korzysta bowiem ze specjalnych zasiłków celowych przyznanych mu: w lutym 2024 r. - 800,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału oraz leków, w maju 2024 r. - 400,00 zł z przeznaczeniem na zakup leków, w lipcu 2024 r. - 300,00 zł z przeznaczeniem na zakup leków, w listopadzie 2024 r. - 770,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału oraz leków, w lutym 2025 r. - 800,00 zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu opału oraz leków, w maju 2025 r. - 300,00 zł z przeznaczeniem na zakup leków, w sierpniu 2025 r. - 300,00 zł z przeznaczeniem na zakup leków. Stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, opłaceniem odpadów komunalnych, opłaceniem telefonu, zakupem leków, środków czystości, odzieży oraz inwestycje w bieżące naprawy w domu i na posesji w zamian za czynsz wynoszą 1 185,00 zł miesięcznie. Osoby zobowiązane do alimentacji względem skarżącego, a mianowicie jego matka B. M., ojciec E. M., syn I. M. nie deklarują pomocy finansowej na jego rzecz. Skarżącym opiekuje się córka A. C. (z domu M.), która od 1 maja 2020 r. pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem D. M., przyznane decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z 19 sierpnia 2020 r. i z 31 stycznia 2024 r. Córka pomaga skarżącemu w czynnościach dnia codziennego takich jak: higiena osobista, przyrządzanie posiłków, szykowanie leków, pomoc w ćwiczeniach rehabilitacyjnych, palenie ognia, sprzątanie mieszkania, pranie, sprzątanie, robienie zakupów, towarzyszenie podczas wizyt u lekarza, załatwianie spraw urzędowych. Córka nie deklaruje pomocy finansowej ojcu. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika również, że skarżący nie posiada nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych. Nadto D. M. dotychczas nie nabył uprawnień do świadczenia rentowego z ZUS / KRUS. Z załączonej do akt dokumentacji medycznej wynika, że skarżący w 2017 r. poddał się operacji [...]. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 4 października 2023 r. skarżący został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe. Z orzeczenia wynika nadto, że D. M. jest niezdolny do pracy, nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 01.03.2017 r. Skarżący wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby, korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych, rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 21 października 2022 r. D. M. został uznany za niezdolnego do samodzielnej egzystencji do 31.10.2027 r., data powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji - trwa. Z akt sprawy wynika również, że skarżący porusza się [...]. Wskazać dalej trzeba, że D. M. będąc w trudnej sytuacji zdrowotnej i wobec braku możliwości wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, wystąpił do Sądu o zmianę orzeczenia w przedmiocie alimentacji na rzecz dzieci I. i K. M.. W rezultacie Sąd wyrokiem z 7 grudnia 2017 r., sygn. akt III RC 306/16, obniżył D. M. alimenty z kwoty po 300,00 zł miesięcznie na każde dziecko na kwotę po 150,00 zł miesięcznie na każde dziecko od 12 lutego 2017 r. Wyrokiem sygn. akt. I Ca 39/19 z 6 lutego 2019 r. Sąd Okręgowy w Sieradzu uchylił obowiązek alimentacyjny wobec dzieci I. i K. M. od 6 czerwca 2018 r., czyli od daty posiedzenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności i wydania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według organu fakt ten wpłynął korzystnie na stan zadłużenia wnioskodawcy, ponieważ od chwili wydania wyroku z 7 grudnia 2017 r. o sygn. akt III RC 306/16 zadłużenie D. M. rosło dwukrotnie wolniej, a następnie, od momentu wydania wyroku o sygn. akt I Ca 39/19 przestało rosnąć w ogóle. Wobec przytoczonych wyżej okoliczności mających pełne oparcie w materiale aktowym sprawy zgodzić się trzeba z konkluzją organu pierwszej instancji jak i Kolegium, że sytuacja dochodowa i rodzinna strony jest trudna. Wprost stwierdzić nawet trzeba, że aktualnie skarżący nie posiada możliwości spłacenia zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego. Nie mniej jednak - w ocenie Sądu - jako dowolne, sprzeczne za zasadami logiki, a przy tym zbyt daleko idące, bo nie poparte pogłębioną analizą stanu faktycznego sprawy i zgromadzonych dowodów uznać należy stanowisko organu jakoby w sprawie niniejszej nie wystąpiły przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skoro bowiem, jak twierdzi organ i z czym niewątpliwie trzeba się zgodzić, samo uzyskiwanie niskich dochodów bądź też ich nieuzyskiwanie nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych, a sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności ma go wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych i może mieć to miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego (co bezspornie ma miejsce w realiach sprawy niniejszej) a stan taki powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, to rzeczą organu było dokonanie rzetelnej, pogłębionej i zindywidualizowanej oceny, czy w realiach kontrolowanej sprawy niemożność zadośćuczynienia przez D. M. obowiązkowi alimentacyjnemu, uzasadniająca zwolnienie z obowiązku, jest efektem czynników obiektywnych, niezależnych od działań zobowiązanego. Lektura poddanych sądowej kontroli rozstrzygnięć organów obu instancji dowodzi, że kwestia ta nie była przedmiotem zainteresowania zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji, co świadczy o naruszeniu przezeń przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł istotnie rzutować na wynik sprawy. Sąd odnosząc się następnie do stanowiska organu, iż skarżący w przyszłości, po ukończeniu 65 roku życia nabędzie prawo do świadczenia emerytalnego, a co za tym idzie zaistnieje możliwość poprawy jego sytuacji finansowej i w przyszłości będzie mógł on podjąć spłatę zadłużenia, doszedł do przekonania, iż pogląd organu stanowiący, jak wynika z motywów zaskarżonej decyzji dodatkową przesłankę do odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, został wyrażony w zupełnym oderwaniu od zgromadzonego materiału dowodowego. Organ ferując bowiem pogląd tej treści uchylił się od oceny, czy skarżący z racji podlegania ubezpieczeniom społecznym w ZUS przez okres 12 lat 6 miesięcy i 7 dni oraz z racji podlegania ubezpieczeniu społecznemu w KRUS przez okres 3 lat 1 miesiąca i 29 dni uzyska prawo do emerytury, której hipotetyczna wysokość pozwoliłaby mu choćby w najmniejszym stopniu na spłatę zadłużenia, które na przestrzeni kolejnych 11 lat, co również zostało pominięte przez organ, znacznie wzrośnie. O ile bowiem kwota należności głównej pozostanie niezmieniona, to już ponad wszelką wątpliwość kwota odsetek, które obecnie wynoszą niemalże połowę zadłużenia skarżącego (28 635,04 zł z łącznej kwoty zadłużenia 62 040,33 zł) ulegnie drastycznej zmianie. W tym stanie rzeczy dokonana przez organ pierwszej instancji i zaaprobowana przez Kolegium perspektywiczna ocena możliwości poprawy sytuacji dochodowej skarżącego mówiąc kolokwialnie ma charakter "wróżenia z fusów". Analogicznie, jako wyrażony z pominięciem materiału aktowego sprawy ocenić należy pogląd organów, że skarżący posiada możliwość ubiegania się o inne rodzaje ulg, a mianowicie o umorzenie należności w części, rozłożenie na raty bądź odroczenie spłaty. W sytuacji, gdy skarżący obecnie utrzymuje się ze świadczeń pomocowych, jest całkowicie niezdolny do pracy, ma orzeczony na stałe znaczny stopień niepełnosprawności, [...], ocena ewentualnej możliwości poprawy sytuacji finansowej skarżącego winna odbywać się z uwzględnieniem okoliczności mających oparcie z materiale aktowym sprawy, w przeciwnym wypadku, a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie, będzie ona miała charakter oceny dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że poddana sądowej kontroli decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wydane zostały co najmniej przedwcześnie, z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, co stanowiło podstawę wyeliminowania ich z obrotu prawnego. W toku postępowania administracyjnego organy obu instancji naruszyły przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Stwierdzone uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 23 ust 1 pkt 1 lit. c i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2026 r., poz. 136). Sąd nie orzekł o kosztach postępowania należnych skarżącemu od organu, ponieważ zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Sprawy dotyczące odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, mieszczą się w tej kategorii spraw, w których strony nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Kontynuując postępowanie organ pierwszej instancji, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., uwzględni stanowisko zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu i dokona kompleksowej oceny materiału dowodowego z poszanowaniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Swoje stanowisko w tym zakresie organ przedstawi przekonująco w motywach rozstrzygnięcia sporządzonych zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. dj