II SA/Łd 566/14

Dnia 11 lipca 2014 roku Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi - Wydział II - Leszek Foryś po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2014 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. lf

II SA/Łd 566/14 Uzasadnienie J.K. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, w sprawie z jego skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego w sprawie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielania pozwolenia na budowę. Ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej oraz z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, a także z dodatkowych dokumentów złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Rodzina mieszka w 100-metrowym domu, którego w 1/8 części właścicielem jest skarżący. Skarżący utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę w wysokości 4587,30 zł brutto. Jest także współwłaścicielem nieruchomości rolnych: o powierzchni 11,9 ha – w 1/2 części oraz o powierzchni 8,5 ha – w 1/8 części. Z nadesłanych dokumentów wynika ponadto, że w 2013 r. skarżący osiągnął dochód w wysokości 66 300,21 zł, z kolei żona skarżącego nie osiągnęła dochodów. Z rachunków bankowych skarżącego wynika, że oprócz wynagrodzenia za pracę skarżący otrzymuje co miesiąc od pracodawcy równoważnik za brak mieszkania (w czerwcu 2014 r. wyniósł on 381,30 zł), a także zwrot kosztów dojazdów do miejsca pełnienia służby (w czerwcu 2014 r. była to dwie wpłaty: 155,25 zł i 144,90 zł). W dniu 20 czerwca 2014 r. otrzymał dopłatę do wypoczynku w wysokości 1319 zł, a w dniu 14 kwietnia 2014 r. - ekwiwalent za umundurowanie w wysokości 2360,60 zł. Również w kwietniu 2014 r. otrzymał zwrot podatku PIT za rok 2013 w wysokości 2779 zł, a także kwotę 20 298,74 zł od firmy ubezpieczeniowej. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał także, że spłaca kredyt i pożyczkę, których łączna rata wynosi ok. 1360 zł. Oświadczył ponadto, że nie zatrudnia i nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem i radcą prawnym. Referendarz sądowy zważył, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie prawa człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony, czy to przez działanie prawa, czy faktycznie, ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość tym wymaganiom. Najważniejszą okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, że osiągane przez skarżącego dochody są, w ocenie referendarza sądowego, wystarczające do uiszczenia kosztów sądowych, jak również wynajęcia profesjonalnego pełnomocnika. Wskazuje na to analiza złożonych na wezwanie referendarza wyciągów z konta skarżącego. Na dochody te składa się wynagrodzenie za pracę oraz ekwiwalent za brak mieszkania i zwrot kosztów dojazdu do miejsca pełnienia służby, co w czerwcu 2014 r. stanowiło kwotę 4320,20 zł netto. Dodatkowo skarżący otrzymał od pracodawcy w czerwcu 2014 r. kwotę 1319 zł dopłaty do wypoczynku, a w kwietniu dodatkowy ekwiwalent za umundurowanie w kwocie 2360,60 zł. W kwietniu oprócz tych kwot skarżący dysponował kwotą ok. 23 000 zł otrzymaną za zwrot podatku PIT i wypłatą z towarzystwa ubezpieczeniowego. Dodatkowo skarżący jest współwłaścicielem 21-hektarowego gospodarstwa rolnego, które niewątpliwie przynosi dochody (z akt sprawy II SA/Łd 377/12 referendarz sądowy z urzędu wie, że same dopłaty do produkcji rolnej wynosiły wówczas ok. 18 000 zł ). Wprawdzie skarżący twierdzi, że gospodarstwem zajmuje się jego matka i ona wyłącznie dysponuje dochodami z niego, tym niemniej fakt, że skarżący jest jego współwłaścicielem powoduje, że nie można uznać, by nie miał prawa i możliwości pobierać z tego tytułu pożytków. Wskazane okoliczności powodują, że nie można uznać, że skarżący nie ma środków na pokrycie kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego w wysokości 500 zł, jak i innych przyszłych i ewentualnych kosztów sądowych - opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku, w przypadku oddalenia skargi, wyniesie 100 zł, a wpis od ewentualnej skargi kasacyjnej – 250 zł), czy wynajęcie adwokata. Uzyskiwanie stałych, wysokich dochodów pozwala sądzić, że ich część, bez uszczerbku dla swego koniecznego utrzymania, skarżący może przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Argumentem za przyznaniem prawa pomocy w niniejszej sprawie nie może być również fakt spłaty kredytu i pożyczki, których raty wynoszą 1360 zł miesięcznie. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową wnioskodawcy, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o pozytywnym załatwieniu jego wniosku. Posiadanie takich zobowiązań wywołuje bowiem skutki dwojakiego rodzaju. Po pierwsze - biorąc pod uwagę obecne realia, tj. konieczność spełnienia wysokich kryteriów majątkowych przy obliczaniu zdolności kredytowej, uzyskanie i korzystanie z kredytów wskazuje na zdolności płatnicze skarżących. Po drugie - sama okoliczność spłacania pożyczki nie przesądza o braku możliwości poniesienia kosztów postępowania. Dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie tyle istotna jest wysokość deklarowanych przez stronę wydatków, co kwota wydatków uznawanych za niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb rodziny i zapewnienia jej prawidłowego funkcjonowania. Tymczasem spłata zobowiązań finansowych nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się już stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne (raty kredytu) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006 r., I OZ 83/06). Instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Tymczasem skarżący ma możliwość pozyskania środków na udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym na takich samych zasadach, na jakich pozyskuje środki na regulowanie zobowiązań w sferze prywatnej. Przyznania prawa pomocy nie może bowiem uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności innych zobowiązań, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego. Wobec powyższego, na podstawie art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. lf